Luận án tiến sĩ: Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động ĐBSCL

13 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------------ CHÂU THỊ LỆ DUYÊN TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI DOANH NGHIỆP: MỐI QUAN HỆ VỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG – TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG – VIỆT NAM S LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2018 - 13 - 14 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------------ CHÂU THỊ LỆ DUYÊN TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP: MỐI QUAN HỆ VỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG – TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG – VIỆT NAM Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYÊN THỊ BÍCH CHÂM TS NGÔ THỊ ÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2018 - 14 - 15 CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ĐỘC LẬP – TỰ DO – HẠNH PHÚC LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ kinh tế “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: mối quan hệ với hiệu quả hoạt động – Trường hợp doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long – Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh CHÂU THỊ LỆ DUYÊN - 15 - 16 LỜI CẢM ƠN Luận án tiến sỹ đã được hoàn thành cùng với rất nhiều sự hỗ trợ và giúp đỡ của rất nhiều cá nhân và tổ chức. Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô của trường Đại Học Kinh Tế TP.

Hồ Chí Minh, đặc biệt là các Thầy Cô Khoa Quản trị kinh doanh, đã tận tình giảng dạy hướng dẫn tôi hoàn thành các học phần trong chương trình đào tạo. Đây là nền tảng kiến thức giúp tôi có kiến thức cơ bản để tiếp cận với các nghiên cứu và tìm được hướng nghiên cứu cho luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu đã tạo điều kiện cho tôi trong hoàn cảnh khó khăn được báo cáo luận án. Tôi cũng chân thành cảm ơn quý Thầy Cô của Viện Đào tạo Sau Đại học,Phòng Kế Toán và các phòng ban khác, cảm ơn Thầy Viện trưởng Nguyễn Viết Tiến đã giúp đỡ tôi trong công tác,chuyên môn quản lý và các thủ tục cần thiết trong suốt quá trình học và bảo vệ luận án tiến sỹ.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn quý thấy cô và các đồng nghiệp của tôi ở trường Đại học Cần Thơ, đăc biệt là Khoa Kinh tế đã tận tình quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ trong suốt quá trình học tập của tôi. Đồng thời tôi cũng xin được cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường đã giúp tôi vượt qua giai đoạn khó khăn. Chân thành cảm ơn Thầy hiệu trưởng Hà Thanh Toàn, thầy trưởng Phòng Tài vụ Nguyễn Văn Duyệt đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi hoàn thành việc báo cáo luận án. Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Bích Châm và TS Ngô Thị Ánh, là hai Cô hướng dẫn khoa học của tôi.

Trong suốt những năm qua, hai Cô đã tận tình dìu dắt, chỉ bảo, hướng dẫn tôi thực hiện luận án. Không những vậy hai cô còn động viên và chia sẽ cùng tôi trong những giai đoạn khó khăn nhất cuộc đời của tôi cũng như trong những giây phút tôi tưởng chừng như không thể vượt qua. Ngoài những nhận xét, đánh giá của hai cô về chuyên môn, đặc biệt là những gợi mở về hướng giải quyết các vấn đề của tiến trình nghiên cứu trong suốt những năm tháng thực hiện luận án, thực sự đây là những bài học vô cùng quý giá đối với tôi không riêng cho việc thực hiện luận án - 16 - 17 tiến sỹ mà cả trong chuyên môn công việc và cuộc sống của tôi. Bên cạnh đó, hai Cô còn đã giúp tôi vượt qua được sự yếu đuối và nâng cao ý chí mạnh mẽ hơn để đi tiếp con đường nghiên cứu khi tôi lùi bước, cũng như đó sẽ là bài học rất lớn đối với riêng tôi trên con đường sự nghiệp cũng như cuộc sống cá nhân mai sau.

“Em xin chân thành cảm ơn hai Cô vô cùng, em sẽ nhớ mãi những lời khuyên và lời động viên của hai Cô trong suốt con đường nghiên cứu mai sau và cả trong cuộc sống cá nhân. Em thật sự rất may mắn khi được hai Cô hướng dẫn! Nếu không có sự động viên và giúp đỡ này chắc là em không thể hoàn thành luận án của mình. Chân thành cảm ơn hai Cô”. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tất cả các quý thầy cô đã tham dự cũng như đọc và chỉnh sửa luận án về mặt chuyên môn giúp tôi trong tất cả các buổi hội thảo cũng như hội đồng bảo vệ cơ sở và phản biện độc lập.

Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới Gia đình của tôi. Trong suốt những năm qua, gia đình luôn là nguồn cổ vũ và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận án. Đặc biệt cảm ơn chồng tôi và hai con nhỏ của tôi đã cho tôi nhiều thời gian độc lập để nghiên cứu và hoàn thành. Cảm ơn ba mẹ và các anh chị đã là nguồn cảm hứng và luôn tạo điều kiện và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án một cách tốt nhất.

Nghiên cứu sinh CHÂU THỊ LỆ DUYÊN - 17 - 18 TÓM TẮT Nghiên cứu “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: Mối quan hệ với hiệu quả hoạt động - trường hợp các doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long –Việt Nam” nhằm mục tiêu khám phá mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, mối quan hệ này được xem xét ở góc độ trực tiếp- từ việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (ở các khía cạnh về môi trường, khách hàng, nhân viên, nhà cung ứng và cộng đồng địa phương) đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (thông qua nhóm chỉ tiêu tài chính là ROS, ROE và ROA); và ở góc độ gián tiếp thông qua các tác nhân khác đó là việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đến lợi ích kinh doanh bao gồm các tác nhân đó là lòng trung thành của khách hàng, lòng trung thành của nhân viên, danh tiếng của doanh nghiệp và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, từ đó những lợi ích kinh doanh này sẽ tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Nghiên cứu còn đề cập đến khái niệm lãnh đạo và mạnh dạn đưa vào mô hình nghiên cứu vì việc doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xac hội nhiều hay ít phụ thuộc rất nhiều vào tác nhân lãnh đạo và lợi ích cũng như hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng chịu ảnh hưởng bởi tác nhân này. Tổng quan về nghiên cứu đã được trình bày và phần mô tả chi tiết cụ thể từ việc cần thiết của nghiên cứu đến mục tiêu nghiên cứu, những nghiên cứu cùng lĩnh vực được thực hiện ở Việt Nam cũng như trên thế giới đã được trình bày ở chương 1 cho đến lý thuyết về các khái niệm, cách xây dựng nghiên cứu sơ bộ đến nghiên cứu chính thức được trình bày tại chương 2, mô tả về kiểm định các khái niệm và xây dựng thang đo được tiếp tục trình bày ở chương 3 và phần thảo luận nghiên cứu được trình bày ở chương 4; phần kết luận, hàm ý và hạn chế của nghiên cứu sẽ được trình bày ở chương 5. Nghiên cứu đề cập đến các khái niệm sau: (1) trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, (2) lợi ích kinh doanh, (3) lãnh đạo và (4) hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Trong đó trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là khái niệm tiềm ẩn được đo lường bởi trách nhiệm của doanh nghiệp đối với (1)môi trường, (2) khách hàng, (3) nhân viên, (4) nhà cung ứng và (5) cộng đồng. Khái niệm lợi ích kinh doanh cũng là một khái niệm tiềm ẩn và được đo lường bởi các khái niệm (1) lòng trung thành của khách hàng, (2) lòng trung thành của nhân viên, (3) danh tiếng của doanh nghiệp và (4) khả năng tiếp cận vốn. - 18 - 19 Mô hình nghiên cứu lý thuyết kỳ vọng việc thực hiện trách nhiệm xã hội sẽ tác động dương đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp cũng tác động dương đến lợi ích kinh doanh và lợi ích kinh doanh sẽ tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng kỳ vọng việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được tác động dương từ biến lãnh đạo và lãnh đạo tác động dương đến lợi ích của doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Nghiên cứu được hoàn thành với các kết quả như sau: (1) Về nghiên cứu sơ bộ: Kết quả của kiểm định độ tin cậy của thang đo thông qua kiểm định Cronbach’s Alpha đều đạt được độ tin cậy và giá trị cho phép, tất cả các thang đo được đưa vào nghiên cứu khi kiểm định độ tin cậy đều đạt được độ tin cậy với dữ liệu thị trường. Như vậy thang đo lý thuyết phù hợp với nghiên cứu tại thị trường Đồng bằng sông Cửu Long – Việt Nam (2) Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đo lường khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp bao gồm việc đo lường việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với các bên liên quan đó là: (1) môi trường, (2) khách hàng, (3) nhân viên, (4) nhà cung ứng và (5) cộng đồng. Điều này cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đó, phù hợp với nghiên cứu của Sweeney (2004). (3) Kết quả đo lường khái niệm lợi ích kinh doanh được đo lường bởi bốn khái niệm: (1) Lòng trung thành của khách hàng, (2) Lòng trung thành của nhân viên, (3) Khả năng tiếp cận vốn và (4) Danh tiếng của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đó là kết quả của kiểm định Cronbach’s Alpha thì các thang đo đều phù hợp với lý thuyết và đạt độ tin cậy cao. Song, khi phân tích tiếp đến nhân tố khám phá thì các thang đo có một vài thay đổi nhỏ.