Luận án: Trách nhiệm công vụ công chức Việt Nam và thực tiễn Nam Trung Bộ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI THÁI THỊ PHƢƠNG LAN TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH NAM TRUNG BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI THÁI THỊ PHƢƠNG LAN TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH NAM TRUNG BỘ Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9380102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. PHẠM HỒNG THÁI HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Trách nhiệm công vụ của công chức theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các tỉnh Nam Trung Bộ” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, trích dẫn trong Luận án đảm bảo tính chính xác và trung thực.

NGƢỜI CAM ĐOAN Thái Thị Phƣơng Lan MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến trách nhiệm công vụ của công chức. Những nghiên cứu lý luận về trách nhiệm công vụ của công chức.

Những nghiên cứu về thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức. Những nghiên cứu về các giải pháp tăng cường thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Những vấn đề luận án cần giải quyết.

Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. 28 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC.

Khái niệm về công chức, công vụ và trách nhiệm công vụ của công chức. Khái niệm công chức. Khái niệm về công vụ. Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm công vụ.

Điều chỉnh pháp luật đối với trách nhiệm công vụ của công chức. Quyền, nghĩa vụ của công chức. Thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức. Các biện pháp bảo đảm trách nhiệm công vụ của công chức.

Các yếu tố ảnh hưởng đến trách nhiệm công vụ của công chức. Năng lực, nhận thức, ý thức của công chức. Đạo đức công vụ của công chức. Chính trị và pháp luật.

Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội. 62 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC TẠI CÁC TỈNH NAM TRUNG BỘ. Thực trạng pháp luật về trách nhiệm công vụ của công chức ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay. Pháp luật về trách nhiệm công vụ của công chức ở Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2008.

Thực trạng pháp luật về trách nhiệm công vụ của công chức từ khi có Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đến nay. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến trách nhiệm công vụ của công chức tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Về chính trị, pháp luật. Về kinh tế, văn hóa, xã hội.

Về đội ngũ công chức. Về công tác cải cách hành chính. Thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Kết quả ban hành các quy định về trách nhiệm công vụ của công chức.

Thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức đối với cơ quan hành chính nhà nước. Thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức đối với xã hội. Thực hiện các biện pháp bảo đảm trách nhiệm công vụ của công chức 104 3. Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.

109 Chƣơng 4: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC TẠI CÁC TỈNH NAM TRUNG BỘ. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm công vụ của công chức. Quy định xác định phạm vi đối tượng là công chức, trách nhiệm công vụ của công chức. Hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của công chức.

Hoàn thiện quy định về thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức 122 4. Hoàn thiện các quy định về biện pháp bảo đảm trách nhiệm công vụ của công chức. Một số giải pháp cụ thể nhằm tăng cường thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức. Nâng cao nhận thức, ý thức của công chức về trách nhiệm công vụ.

Nâng cao trình độ chuyên môn của công chức. Xây dựng văn hóa công vụ. Tạo động lực làm việc. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 171 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Cải cách hành chính : CCHC Cơ quan hành chính nhà nước : CQHCNN Cơ quan nhà nước : CQNN Dịch vụ công : DVC Đơn vị sự nghiệp : ĐVSN Hội đồng nhân dân : HĐND Khiếu nại, tố cáo : KNTC Ủy ban nhân dân : UBND Văn bản quy phạm pháp luật : VBQPPL DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Đánh giá kết quả thực hiện trách nhiệm công vụ. So sánh chỉ số về công chức gây phiền hà, sách nhiễu năm 2017, 2018.

Đánh giá về mối tương quan giữa quyền và nghĩa vụ của công chức trong thực thi công vụ hiện nay tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Sự phân biệt rõ ràng giữa trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm tập thể tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Đánh giá về năng lực của công chức hiện nay tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Đánh giá về đạo đức công vụ của công chức hiện nay tại các tỉnh Nam Trung Bộ.

Tính cấp thiết của đề tài Nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt quyết định sự thành công hay thất bại của cơ quan, tổ chức; chính vì vậy, mọi cơ quan, tổ chức đều phải tập trung đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, cơ quan hành chính nhà nước nói riêng không phải là trường hợp ngoại lệ. Thông qua hoạt động thực tiễn cho thấy, nguồn nhân lực trong các cơ quan hành chính nhà nước chính là đội ngũ công chức – là chủ thể cơ bản, quan trọng trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích của nhân dân. Hoạt động công vụ của công chức gắn liền với việc thực hiện quyền, nghĩa vụ nhằm mục tiêu phục vụ nhu cầu của người dân, xã hội và nhiệm vụ của Nhà nước, vì vậy, hoạt động này được xem là trách nhiệm công vụ của công chức. Trách nhiệm công vụ có thể là sự gánh chịu hậu quả pháp lý do không thực hiện hay thực hiện không đúng các nghĩa vụ, bổn phận, hay vi phạm pháp luật, có thể là việc công chức tự thức về quyền và nhiệm vụ được phân công cũng như bổn phận phải thực hiện các quyền và nhiệm vụ đó; tuy nhiên, một nền công vụ hiệu lực, hiệu quả đều dựa trên cơ sở đề cao tính trách nhiệm với tinh thần tận tụy, mẫn cán và làm tròn bổn phận của công chức một cách tự nguyện, tự giác.

Với nghĩa quan trọng như vậy, bất kỳ nhà nước nào, cũng phải xây dựng một nền công vụ hiệu lực, hiệu quả và nhấn mạnh đến vấn đề trách nhiệm công vụ với khía cạnh chủ động nghĩa là công chức tự ý thức, tự nguyện, tự giác thực hiện bổn phận, nhiệm vụ cũng như việc vận dụng sáng tạo trong trường hợp sử dụng pháp luật, khả năng đoán định để thực hiện công vụ do nhà nước giao; phải thực hiện đúng pháp luật và đạt được kết quả tốt nhất, với chi phí thấp nhất, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, trường hợp công chức thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, nhưng chưa tạo được kết quả theo yêu cầu thì chưa thể coi là hoàn thành trách nhiệm công vụ. Ngoài ra, nghiên cứu về trách nhiệm công vụ của công chức có nghĩa cả về khoa học lẫn thực tiễn vì một số l do như sau: Thứ nhất, văn bản pháp luật liên quan đến trách nhiệm công vụ còn chưa quy định đầy đủ, rõ ràng về: quyền và nghĩa vụ; trách nhiệm tập thể và trách nhiệm cá 1 nhân; làm việc một cách cầm chừng thì xử l như thế nào; quy chế đánh giá công chức chưa gắn với kết quả, hiệu quả công việc; cơ chế phân cấp quản lý công chức. Thứ hai, trách nhiệm công vụ của công chức còn chịu ảnh hưởng nhiều yếu tố như: các yếu tố thuộc về nhà nước (thể chế, tổ chức bộ máy, tài chính, nhân sự); các yếu tố về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, công dân; đặc biệt, yếu tố gắn liền với bản thân công chức đó là nhận thức, trình độ chuyên môn đã tác động đến tính chủ động hay thụ động của công chức trong thực thi công vụ. Xuất phát từ nhận thức về tầm quan trọng về công chức, trách nhiệm công vụ của công chức; tính bất cập, vướng mắc của pháp luật, việc thực thi pháp luật về trách nhiệm công vụ của công chức; đồng thời, với mục đích cần nghiên cứu thực tiễn thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức trên một phạm vi không gian nhất định để có cái nhìn sâu sắc hơn, cụ thể hơn, tác giả lựa chọn khu vực Nam Trung Bộ, đây là khu vực hiện nay đang phát triển mạnh về kinh tế xã hội, đặc biệt về kinh tế du lịch, thu hút đầu tư, đòi hỏi công chức phải có nhận thức về trách nhiệm công vụ, có kiến thức đa chiều, có tầm nhìn chiến lược và phải có kỹ năng quản l hiện đại không phải cảm tính như sự chi phối yếu tố văn hóa nông nghiệp; tuy nhiên, thực tế cũng đã nảy sinh nhiều trường hợp vi phạm của công chức gây bức xúc trong dư luận xã hội và cũng chưa có nghiên cứu nào trực tiếp về trách nhiệm công vụ của công chức tại khu vực này.

Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Trách nhiệm công vụ của công chức theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các tỉnh Nam Trung Bộ” để thực hiện luận án tiến sĩ luật học của mình và kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần vào việc hoàn thiện khung pháp lý của nhà nước, cũng như tăng cường việc thực hiện trách nhiệm công vụ của công chức. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.