Luận án TS: Tư tưởng chiến lược giáo dục ĐCSTQ từ cải cách, bài học VN - Đỗ Thanh Vân

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ THANH VÂN TƯ TƯỞNG CHIẾN LƯỢC VỀ GIÁO DỤC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC TỪ KHI THỰC HIỆN CẢI CÁCH, MỞ CỬA VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ THANH VÂN TƯ TƯỞNG CHIẾN LƯỢC VỀ GIÁO DỤC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC TỪ KHI THỰC HIỆN CẢI CÁCH, MỞ CỬA VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC MÃ SỐ: 931.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Ngọc Toàn HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Đỗ Thanh Vân LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tác giả luận án còn nhận được sự giúp đỡ hỗ trợ to lớn từ nhiều cơ quan, đơn vị, tập thể và cá nhân.

Bằng tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc Học viện Khoa học xã hội; quý Thầy, Cô của Học viện Khoa học xã hội; Phòng Quản lý đào tạo và Khoa Triết học, Chính trị học và Tôn giáo học của Học viện Khoa học xã hội; đặc biệt là GS. Phạm Văn Đức và TS. Nguyễn Ngọc Toàn, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình học tập, từ định hướng nghiên cứu, xây dựng đề cương, tổ chức nghiên cứu, đến báo cáo hoàn thành luận án. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn những ý kiến nhận xét đánh giá, góp ý quý báu của các thầy cô, thành viên các hội đồng trong suốt quá trình hoàn thành luận án.

Xin cảm ơn sự quan tâm tạo điều kiện của Ban lãnh đạo Trường Đại học Hà Nội, nơi tôi đang công tác; cảm ơn các đồng nghiệp trong Trường, nhất là các đồng nghiệp của Viện Khổng Tử tại Trường Đại học Hà Nội, đã động viên khích lệ, nhiệt tình giúp đỡ, tham gia đóng góp ý kiến và có nhiều trao đổi quý báu trong suốt quá trình tôi chuẩn bị nội dung của đề tài nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin gửi lời cảm ơn tới đại gia đình của tôi đã luôn thấu hiểu và chia sẻ, luôn sẵn sàng dành cho tôi sự hỗ trợ to lớn và toàn diện, làm chỗ dựa vững chắc cho tôi trong suốt thời gian tôi vừa làm vừa học nghiên cứu sinh và hoàn thành luận án này. Luận án đã được triển khai một cách nghiêm túc, khoa học và bản thân tác giả đã có nhiều nỗ lực, song vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả mong nhận được những ý kiến chỉ dẫn, góp ý của các thầy cô và bạn bè, đồng nghiệp để bổ sung, hoàn thiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Đỗ Thanh Vân IV DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT GDP : Tổng sản phẩm quốc nội NXB : Nhà xuất bản XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do lựa chọn đề tài, lĩnh vực nghiên cứu. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án .7 Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. 8 CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tổng quan các nghiên cứu đánh giá chung về tư tưởng giáo dục của Trung Quốc từ sau cải cách tới nay.

Các nghiên cứu về tư tưởng chiến lược giáo dục từ sau cải cách tới nay qua từng thế hệ lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mao Trạch Đông. Đặng Tiểu Bình. Giang Trạch Dân.

Hồ Cẩm Đào. Tập Cận Bình. Đánh giá về các nghiên cứu có liên quan tới luận án .24 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHIẾN LƯỢC VỀ GIÁO DỤC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC. Về một số khái niệm, thuật ngữ công cụ.

Khái niệm “giáo dục”. Khái niệm “chiến lược”. Thuật ngữ “tư tưởng chiến lược về giáo dục”. Yếu tố nội hàm và cơ sở thực tiễn của tư tưởng chiến lược về giáo dục.

Yếu tố nội hàm của tư tưởng chiến lược về giáo dục. Cơ sở thực tiễn của tư tưởng chiến lược về giáo dục.52 Tiểu kết Chương 2 .55 Chương 3 TƯ TƯỞNG CHIẾN LƯỢC VỀ GIÁO DỤC CỦA CÁC THẾ HỆ LÃNH ĐẠO ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC (KỂ TỪ KHI CẢI CÁCH, MỞ CỬA ĐẾN NAY). Tư tưởng chiến lược về giáo dục của thế hệ lãnh đạo thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc (giai đoạn 1978 - 1991). Hoàn cảnh lịch sử ra đời.

Nội dung cơ bản. Tư tưởng chiến lược về giáo dục của thế hệ lãnh đạo thứ ba của Đảng Cộng sản Trung Quốc (giai đoạn 1992 - 2002). Hoàn cảnh lịch sử ra đời. Nội dung cơ bản.

Tư tưởng chiến lược về giáo dục của thế hệ lãnh đạo thứ tư của Đảng Cộng sản Trung Quốc (giai đoạn 2003-2012). Hoàn cảnh lịch sử ra đời. Nội dung cơ bản. Tư tưởng chiến lược về giáo dục của thế hệ lãnh đạo thứ năm của Đảng Cộng sản Trung Quốc (giai đoạn từ 2012 đến nay).

Hoàn cảnh lịch sử ra đời. Nội dung cơ bản .109 Tiểu kết Chương 3 .120 II Chương 4 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC TRONG TƯ TƯỞNG CHIẾN LƯỢC VỀ GIÁO DỤC TỪ KHI CẢI CÁCH, MỞ CỬA ĐẾN NAY VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM. Những thành tựu của nền giáo dục Trung Quốc ngày nay. Quy mô giáo dục không ngừng mở rộng.

Thứ hạng giáo dục không ngừng nâng cao. Công bằng giáo dục có nhiều bước đột phá. Về tổng quan công bằng giáo dục. Các chính sách thực hiện công bằng giáo dục của Trung Quốc.

Những khó khăn, thách thức của cải cách, mở cửa giáo dục Trung Quốc. Một số bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam trong cải cách giáo dục giai đoạn hiện nay.143 Tiểu kết Chương 4. 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 160 PHỤ LỤC: NHỮNG THÀNH TỰU CỦA CẢI CÁCH GIÁO DỤC TRUNG QUỐC TỪ 1978 ĐẾN NAY.

170 III MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài, lĩnh vực nghiên cứu Sau hơn 45 năm thực hiện cải cách mở cửa, Trung Quốc là đất nước nổi tiếng không chỉ ở khía cạnh là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với diện tích rộng lớn, dân số đông và nền văn minh khoảng 5.000 năm rực rỡ, những thành tựu trong công cuộc xây dựng nền giáo dục nơi đây cũng là dấu ấn nổi bật. Giáo dục được coi là “đại kế” căn bản trong phát triển sự nghiệp xây dựng XHCN của Trung Quốc, quốc gia này đã xác định “vận quốc hưng suy” có quan hệ trực tiếp với giáo dục, bởi giáo dục không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của mỗi cá thể và hạnh phúc mỗi gia đình mà còn ảnh hưởng đến sự cường thịnh của đất nước và phục hưng dân tộc. Kể từ khi thực hiện cải cách mở cửa đến nay, Trung Quốc phải đối mặt với tình hình trong nước và quốc tế với nhiều biến động không ngừng, ngày càng phức tạp, sau khi kết thúc cuộc “Đại cách mạng văn hóa”, giáo dục đại học tại đất nước này được khôi phục hoạt động trở lại, ngay từ những ngày đầu thực hiện quá trình cải cách kinh tế, ông Ông Đặng Tiểu Bình coi giáo dục như là nền tảng của “bốn hiện đại hóa” (nông nghiệp, công nghiệp, quốc phòng và khoa học công nghệ).

Năm 1978, những du học sinh Trung Quốc đầu tiên đặt chân đến Mỹ, đánh dấu bước ngoặt về giao lưu hợp tác giáo dục với nước ngoài của Trung Quốc trong bối cảnh tổng thể của cải cách mở cửa. Đến năm 1983, Ông Đặng Tiểu Bình đã đưa ra tư tưởng chiến lược về giáo dục “ba hướng tới”, khẳng định “giáo dục nhất định phải được định hướng để hiện đại hóa”, trong cùng năm đó, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Hội đồng Nhà nước công bố Cương yếu cải cách và phát triển giáo dục ở Trung Quốc, nhấn mạnh “một quốc gia vững mạnh nhờ vào nền giáo dục và một hệ thống giáo dục vững mạnh dựa vào đội ngũ giáo viên”. Đến giai đoạn thế hệ tập thể lãnh đạo thứ ba với hạt nhân là ông Giang 1 Trạch Dân, cùng với sự khởi sắc của nền kinh tế tri thức, Trung Quốc đã đưa ra chiến lược “Khoa - Giáo hưng quốc”, thực hiện đầu tư mạnh mẽ cho cải cách giáo dục nhằm xây dựng nên hệ thống các trường đại học trọng điểm trong nước, tiếp tục đầu tư kinh phí cho công dân ưu tú của Trung Quốc đi du học bằng ngân sách nhà nước để quay về phục vụ đất nước. Từ sau Đại hội XVI, tư tưởng chiến lược về giáo dục của Đảng cộng sản Trung Quốc đã có thêm một bước phát triển mới, thế hệ tập thể lãnh đạo thứ tư còn được gọi là thế hệ lãnh đạo mới do ông Hồ Cẩm Đào làm đại diện đã đưa ra tư tưởng chiến lược về giáo dục là “dĩ nhân vi bản”, phát triển bền vững, toàn diện có điều tiết, đồng thời đã ban hành Cương yếu quy hoạch quốc gia về cải cách và phát triển giáo dục trung hạn, dài hạn giai đoạn 2010 - 2020 và Cương yếu quy hoạch quốc gia về chiến lược phát triển nhân tài trung hạn, dài hạn giai đoạn 2010 - 2020 với mục đích đưa Trung Quốc thành quốc gia đi đầu về công nghệ và tri thức, thu hút và sử dụng nhân tài.

Gần đây nhất là tư tưởng chiến lược về giáo dục trong thời đại mới của thế hệ lãnh đạo thứ năm của Trung Quốc mà hạt nhân là ông Tập Cận Bình được chỉ rõ từ Đại hội XVIII, đó là “giáo dục hưng tắc quốc gia hưng, giáo dục cường tắc quốc gia cường”, giáo dục càng ngày càng được các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc coi trọng bởi “giáo dục quyết định ngày hôm nay của nhân loại, cũng quyết định tương lai của nhân loại”.