Đặc điểm ho gà, gen kháng Macrolide Bordetella pertussis - Luận án TS Y học 2023

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG ĐỖ THỊ THÚY NGA NGHIÊN CỨU ÐẶC ÐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, XÁC ĐỊNH GEN KHÁNG MACROLIDE CỦA BORDETELLA PERTUSSIS VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BỆNH NHI HO GÀ TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG ĐỖ THỊ THÚY NGA NGHIÊN CỨU ÐẶC ÐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, XÁC ĐỊNH GEN KHÁNG MACROLIDE CỦA BORDETELLA PERTUSSIS VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BỆNH NHI HO GÀ TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG Chuyên ngành : Bệnh truyền nhiễm và Các bệnh nhiệt đới Mã số : 972 01 09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Minh Điển 2. Phùng Thị Bích Thủy HÀ NỘI - 2023 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đại cương bệnh ho gà. Dịch tễ bệnh ho gà. Căn nguyên gây bệnh ho gà. Cơ chế sinh lý bệnh học ho gà.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán bệnh ho gà. Đặc điểm lâm sàng bệnh ho gà. Cận lâm sàng. Chẩn đoán bệnh ho gà.

Chẩn đoán phân biệt. Biến chứng bệnh ho gà. Các yếu tố tiên lượng bệnh ho gà nặng. Các đột biến kháng Macrolide và tính đa hình gen của Bordetella pertussis.

Cơ chế kháng kháng sinh nhóm Macrolide. Đột biến kháng Macrolide của Bordetella pertussis. Tình hình nghiên cứu về ho gà kháng kháng sinh. Tính đa hình gen của Bordetella pertussis.

Điều trị bệnh ho gà. Nguyên tắc điều trị. Điều trị đặc hiệu. Điều trị triệu chứng.

Điều trị biến chứng. Phòng bệnh. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian thực hiện. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Các thuốc kháng sinh sử dụng trong nghiên cứu.

Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu. Kỹ thuật thăm khám lâm sàng cho bệnh nhi. Xác định các chỉ số huyết học. Xác định các chỉ số sinh hóa.

Kỹ thuật Real-time PCR xác định Bordetella pertussis. Kỹ thuật lưu mẫu, vận chuyển và bảo quản mẫu. Kỹ thuật Real-time PCR vòng kép (duplex Cycleave Real-Time PCR) để xác định đột biến A2047G. Kỹ thuật phân tích số lần lặp đối xứng nhiều cấu trúc gen.

Các xét nghiệm vi sinh khác. Chẩn đoán hình ảnh. Các tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu. Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm phổi.

Suy hô hấp. Tiêu chuẩn chẩn đoán tăng áp lực động mạch phổi. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh ho gà nặng. Quy trình thu thập số liệu và khống chế sai số.

Quy trình thu thập số liệu. Khống chế sai số:. Quản lý và phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhi mắc ho gà điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2019-2020. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng bệnh ho gà. Đặc điểm cận lâm sàng bệnh ho gà.

Tỷ lệ vi khuẩn Bordetella pertussis mang đột biến kháng Macrolide và tính đa hình của vi khuẩn. Tỷ lệ vi khuẩn Bordetella pertussis có đột biến A2047G kháng Macrolide. Tính đa hình gen của vi khuẩn Bordetella pertussis theo phân tích số lần lặp đối xứng nhiều đoạn gen. Một số yếu tố tiên lượng bệnh ho gà nặng và kết quả điều trị.

Tỷ lệ bệnh nặng. Một số yếu tố tiên lượng bệnh ho gà nặng. Các liệu pháp điều trị tại bệnh viện. Kết quả điều trị.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhi mắc ho gà điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2019 - 2020. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng bệnh ho gà. Đặc điểm cận lâm sàng.

Tình trạng bội nhiễm. Tỷ lệ mang đột biến kháng Macrolide và tính đa hình gen của vi khuẩn Bordetella pertussis. Tỷ lệ vi khuẩn Bordetella pertussis mang đột biến kháng Macrolide. Tính đa hình gen của vi khuẩn Bordetella pertussis.

Một số yếu tố tiên lượng bệnh ho gà nặng và kết quả điều trị. Tỷ lệ bệnh ho gà nặng. Một số yếu tố tiên lượng bệnh ho gà nặng. Các liệu pháp điều trị.

Kết quả điều trị bệnh nhi ho gà. Hạn chế của đề tài. 130 TÍNH KHOA HỌC, TÍNH MỚI. 131 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các yếu tố tiên đoán bệnh ho gà .2: Cấu trúc lặp (VNTRs) của vi khuẩn Bordetella pertussis.1: Cách đo lường và thu thập các biến số .2: Trình tự đoạn mồi cho các cấu trúc lặp VNTR .1: Một số đặc điểm của nhóm nghiên cứu .2: Thời điểm nhập viện của trẻ mắc ho gà .3: Các triệu chứng bệnh theo nhóm tuổi .4: Một số biến chứng thường gặp theo nhóm tuổi.5: Số lượng bạch cầu toàn phần và bạch cầu Lympho trong máu ngoại vi.6: Số lượng bạch cầu toàn phần và bạch cầu Lympho trong máu ngoại vi theo nhóm tuổi .7: Số lượng các loại bạch cầu theo tình trạng bội nhiễm .8: Số lượng tiểu cầu .9: Một số chỉ số xét nghiệm máu .10: Ngày làm xét nghiệm và giá trị Ct của xét nghiệm Real-time PCR ho gà .11: Tình trạng bội nhiễm căn nguyên vi sinh khác.12: Tỷ lệ bội nhiễm theo nhóm tuổi .13: Tỷ lệ vi khuẩn ho gà có đột biến A2047G ở hai nhóm có và không tiêm chủng .14: Đặc điểm lâm sàng và biến chứng của hai nhóm nhiễm vi khuẩn ho gà mang đột biến A2047G và không mang đột biến .15: Các biện pháp điều trị và kết quả điều trị của hai nhóm có và không có đột biến A2047G .16: Cấu trúc gen lặp của 4 chủng B.

pertussis có đột biến A2047G.17: Sự liên quan giữa đặc điểm sinh lý với tình trạng bệnh nặng .18: Liên quan giữa một số triệu chứng, biến chứng với bệnh nặng.19: Thời gian xuất hiện cơn ho kịch phát liên quan đến bệnh nặng .20: Công thức máu và một số chỉ số liên quan đến tình trạng nặng .21: Giá trị Ct liên quan tới biến chứng tăng áp lực động mạch phổi, tình trạng bệnh nặng, nguy cơ thở máy và tử vong .22: Các xét nghiệm khác .23: Tình trạng bội nhiễm các căn nguyên khác liên quan đến mức độ bệnh nặng .24: Phân tích hồi quy logistic đa biến các yếu tố tiên lượng bệnh nặng.25: Kết quả Real-time PCR ho gà sau điều trị .1: So sánh các triệu chứng thường gặp qua các nghiên cứu .105 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Tỷ lệ tiêm DPT3 và tỷ lệ mắc ho gà tại Việt Nam, 1984 – 2018.2: Vi khuẩn Bordetella pertussis .3: Cơ chế bệnh sinh gây bệnh ho gà .4: Triệu chứng và biến chứng bệnh ho gà theo các giai đoạn bệnh.5: Độ nhạy tương đối của lâm sàng và các loại xét nghiệm .6: Cơ chế tác dụng của kháng sinh nhóm Macrolide. pertussis kháng Macrolide (MRBP) trên thế giới .8: Xu hướng biến đổi kiểu gen MLVA của Bordetella pertussis theo loại vắc xin sử dụng .9: Sơ đồ xử trí tăng bạch cầu ở trẻ nhỏ mắc ho gà nặng .1: Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh ho gà theo Đồng thuận ho gà toàn cầu (GPI) 2011 .2: Quá trình tách chiết DNA .1: Loại vắc xin và số mũi tiêm chủng .2: Nguồn phơi nhiễm .3: Phân bố bệnh theo các tháng trong năm .4: Bản đồ phân bố ca bệnh ho gà .5: Các triệu chứng khởi phát .6: Các triệu chứng cơ năng thường gặp .7: Một số triệu chứng thực thể thường gặp .8: Một số biến chứng của bệnh ho gà .9: Giá trị trung bình bạch cầu toàn phần và bạch cầu Lympho trong máu ngoại vi theo thời gian .10: Chỉ số NT-proBNP ở nhóm tăng và không tăng áp lực ĐMP .11: Hình ảnh tổn thương phổi trên phim X-quang ngực .12: Diễn biễn của chu kỳ ngưỡng theo thời gian .13: Tỷ lệ vi khuẩn ho gà mang gen kháng Macrolide .14: Phân bố vi khuẩn mang đột biến A2047G theo vùng địa lý .15: Tỷ lệ MLVA của các chủng vi khuẩn B.16: Phân bố các kiểu gen MLVA của vi khuẩn B. Tỷ lệ phân bố các kiểu gen MLVA của B. pertussis theo thời gian .18: Tỷ lệ bệnh nặng.19: Tỷ lệ bệnh nặng theo nhóm tuổi .20: Đường cong ROC của thời gian khởi phát dự đoán nguy cơ bệnh nặng .21: Số lượng bạch cầu toàn phần ở trẻ tử vong và không tử vong .22: Đường cong ROC của số lượng bạch cầu toàn phần máu ngoại vi dự báo nguy cơ biến chứng tăng áp lực động mạch phổi (A), nguy cơ bệnh nặng (B), nguy cơ thở máy (C) và nguy cơ tử vong (D).23: Đường cong ROC của nồng độ NT-proBNP huyết thanh dự đoán nguy cơ biến chứng tăng áp lực động mạch phổi, nguy cơ bệnh nặng .24: Tỷ lệ sử dụng các kháng sinh nhóm Macrolide .25: Tỷ lệ sử dụng các loại kháng sinh Non – Macrolide .26: Tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Macrolide, Quinolone và các kháng sinh khác theo mức độ bệnh nặng .27: Các thuốc điều trị hỗ trợ .28: Các liệu pháp can thiệp trong hồi sức ho gà nặng .29: Thời gian nằm viện .30: Thời gian nằm viện theo nhóm tuổi và tình trạng bệnh.31: Tình trạng ra viện của bệnh nhân ho gà .1: Phân bố ho gà kháng Macrolide tại các quốc gia .2: Phân bố kiểu gen của Bordetells pertussis năm 2016-2017 .3: Các kiểu gen MLVA của B.

pertussis tại Việt Nam và Trung Quốc 117 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Ho gà là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp, có khả năng gây dịch, do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ. Mặc dù vắc xin phòng ho gà đã có cách đây gần một thế kỷ nhưng cho đến nay bệnh vẫn chưa hoàn toàn được kiểm soát. Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2014, mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 24,1 triệu ca mắc, 160.700 ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, phần lớn liên quan đến trẻ sơ sinh (53%) [1]. Hơn nữa, trong ba thập kỷ qua các báo cáo dịch tễ tại nhiều quốc gia cho thấy xu hướng tái bùng phát bệnh ho gà, kể cả các quốc gia phát triển có tỷ lệ bao phủ vắc xin cao [2].

Thực trạng tái nổi bệnh ho gà đã đặt ra cho y tế cộng đồng nhiều thách thức trong kiểm soát bệnh này [3].