Luận án: Đặc điểm dịch tễ lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em - Bệnh viện Nhi Trung ương (2015-2018)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG NGUYỄN ĐĂNG QUYỆT NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ LÂM SÀNG VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI DO PHẾ CẦU Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG (2015- 2018) LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG NGUYỄN ĐĂNG QUYỆT NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ LÂM SÀNG VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI DO PHẾ CẦU Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG (2015- 2018) CHUYÊN NGÀNH : Dịch tễ học MÃ SỐ : 972.17 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Đào Minh Tuấn PGS. Bùi Quang Phúc HÀ NỘI - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án tiến sỹ này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một luận án nào khác.

Các bước tiến hành thực hiện đề tài đúng như Đề cương nghiên cứu, chấp hành đầy đủ các quy định trong quá trình tiến hành nghiên cứu. Nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả Nguyễn Đăng Quyệt ii LỜI CẢM ƠN Lời cảm ơn đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Viện Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương và Phòng đào tạo sau đại học của Viện đã tạo điều kiện và đào tạo tôi để tôi có được luận án này. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.

Đào Minh Tuấn, PGS. Bùi Quang Phúc là những người thầy đã tận tình dạy dỗ, chỉ bảo, truyền đạt cho tôi những kiến thức khoa học, phương pháp nghiên cứu trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và đã luôn quan tâm giúp đỡ, động viên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới - Đảng ủy, Ban Giám Đốc Bệnh viện Nhi Trung ương đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Các đồng nghiệp Trung tâm Hô hấp, Khoa Vi sinh, Khoa nghiên cứu sinh học phân tử các bệnh nhiễm trùng, Khoa Sinh hóa, Khoa Huyết học, Phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Nhi Trung ương đã tận tình hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

- Những bệnh nhi và người nhà bệnh nhi, đã giúp tôi thực hiện nghiên cứu và cung cấp cho tôi những số liệu quý giá để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin ghi nhớ, biết ơn sâu sắc tới vợ, con, bố mẹ và các anh chị em đã tạo điều kiện vật chất, tinh thần, động viên giúp đỡ rất nhiều để tôi học tập và hoàn thành tốt luận án. Tôi xin cảm ơn tất cả các bạn bè, đồng nghiệp đã chia sẻ khó khăn, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Đăng Quyệt iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AIDS Acquired Immuno Deficiency Hội chứng suy giảm miễn dịch Syndrome mắc phải CBCC-VC Cán bộ công chức, viên chức CRP C protein reactive Protein C phản ứng DNA Acid Deoxyribonucleic Acid Deoxyribonucleic ELISA Enzyme-Linked Kỹ thuật miễn dịch gắn enzym Immunosorbent Assay HIV Human immunodeficiency Virus suy giảm miễn dịch ở virus người MC Moraxella catarrhalis Vi khuẩn Moraxella catarrhalis MIC Minimum Inhibitory Nồng độ ức chế tối thiểu Concentration IL Interleukin Interleukin PCR polymerase chain reaction Phản ứng chuỗi polymerase Real-time Real-time polymerase chain Phản ứng chuỗi polymerase thời PCR reaction gian thực RB Reticulate body Tiểu thể lưới RT-PCR Reverse Transcription Phản ứng chuỗi Polymerase sao Polymerase Chain Reaction mã ngược THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TNF Tumor necrosis factor Yếu tố hoại tử u VPPC Viêm phổi do phế cầu WHO World Health Organization Tổ chức y tế thế giới iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .iii DANH MỤC BẢNG.

viii DANH MỤC HÌNH. Một số khái niệm và thuật ngữ sử dụng trong nghiên cứu. Đặc điểm hệ hô hấp trẻ em. Các đặc điểm về giải phẫu.

Các đặc điểm sinh lý. Đặc điểm dịch tễ bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Tỷ lệ mắc. Phân bố bệnh.

Tác nhân gây bệnh. Các kháng sinh tác dụng trên phế cầu trong điều trị viêm phổi. Cơ chế bệnh sinh của bệnh viêm phổi do phế cầu. Các yếu tố liên quan đến viêm phổi do phế cầu ở trẻ em.

Quá trình dịch. Đặc điểm bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm lâm sàng bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm cận lâm sàng viêm phổi do phế cầu.

Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Điều trị viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Diễn biến trong quá trình điều trị. Phòng bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em.

Phòng bệnh đặc hiệu. Phòng bệnh không đặc hiệu. Lịch sử nghiên cứu viêm phổi do phế cầu. Tình hình nghiên cứu trong nước và thế giới.

Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu trong nước. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của mục tiêu 1.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Các biến số và cách đo lường. Kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu. Các chỉ số nghiên cứu.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của mục tiêu 2 và mục tiêu 3. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Các biến số và cách đo lường. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu.

Các chỉ số nghiên cứu. Công cụ sử dụng trong nghiên cứu. Các sai số, nhiễu và biện pháp khống chế. Phương pháp tích và xử trí số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm dịch tễ và yếu tố liên quan của viêm phổi phế cầu ở trẻ em.1 Đặc điểm chung về dịch tễ. Một số yếu tố liên quan đến viêm phổi do phế cầu ở trẻ em.

Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm lâm sàng viêm phổi phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm cận lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Mức độ nặng của bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em.

Các phương pháp chẩn đoán phế cầu. Đặc điểm kháng kháng sinh của phế cầu. Kết quả can thiệp điều trị. Các kháng sinh được sử dụng trong viêm phổi do phế cầu.

Tình trạng bệnh nhi sau điều trị. Thời gian điều trị. Kết quả điều trị kéo dài ≥ 14 ngày. Đặc điểm dịch tễ và yếu tố liên quan của bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em điều trị tai Bệnh viện Nhi Trung ương.1 Đặc điểm về dịch tễ.

Một số yếu tố liên quan đến viêm phổi do phế cầu. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Đặc điểm cận lâm sàng viêm phổi do phế cầu ở trẻ em.

Mức độ nặng của bệnh viêm phổi do phế cầu ở trẻ em. Các phương pháp chẩn đoán phế cầu. Đặc điểm kháng kháng sinh của phế cầu. Kết quả can thiệp điều trị.

Kết quả điều trị. Thời gian điều trị. Các yếu tố liên quan đến kết quả điều trị. 118 vii KẾT LUẬN .123 TÍNH KHOA HỌC, TÍNH MỚI, KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Điểm ngắt pK/pD của phế cầu.1: Các phác đồ kháng sinh được sử dụng trong nghiên cứu .1: Tỷ lệ các loại viêm phổi chung.2: Tỷ lệ viêm phổi phế cầu theo từng nhóm tuổi .3: Phân bố viêm phổi phế cầu theo nhóm tuổi và giới tính .4: Phân bố theo thời gian mắc bệnh trước nhập viện .5: Phân bố theo đặc điểm gia đình bệnh nhi .6: Đặc điểm môi trường sống của bệnh nhi.7: Đặc điểm điều kiện kinh tế xã hội của gia đình bệnh nhi .8: Đặc điểm tiền sử sản khoa của viêm phổi do phế cầu .9: Đặc điểm tiền sử nuôi dưỡng, tiền sử bệnh .10: Tiền sử tiêm chủng .11: Yếu tố tuổi, giới trong viêm phổi phế cầu ở trẻ em .12: Liên quan giữa tiền sử sản khoa, tiền sử bệnh, tình trạng dinh dưỡng đến viêm phổi do phế cầu .13: Liên quan giữa tình trạng tiêm chủng đến viêm phổi phế cầu .14: Các virus đồng nhiễm với viêm phổi phế cầu .15: Tình trạng đồng nhiễm virus và viêm phổi phế cầu .16: Liên quan giữa một số yếu tố môi trường, điều kiện kinh tế- xã hội đến viêm phổi phế cầu .17: Liên quan giữa nghề nghiệp của bố, mẹ của bệnh nhi đến viêm phổi do phế cầu .18: Triệu chứng cơ năng viêm phổi do phế cầu .19: Triệu chứng toàn thân và biểu hiện ngoài phổi .20: Các triệu chứng thực thể viêm phổi do phế cầu .21: Kết quả bạch cầu, CRP của viêm phổi do phế cầu .22: Hình ảnh tổn thương trên X-quang phổi .23: Phân bố các phương pháp chẩn đoán phế cầu .24: Tính nhạy cảm kháng sinh của phế cầu.

Đặc điểm dịch tễ của viêm phổi do phế cầu kháng kháng sinh .26: Đặc điểm triệu chứng cơ năng của viêm phổi phế cầu kháng kháng sinh .27: Đặc điểm triệu chứng thực thể của viêm phổi do phế cầu kháng kháng sinh .28: Triệu chứng toàn thân của VPPC kháng kháng sinh .29: Đặc điểm xét nghiệm của viêm phổi phế cầu kháng kháng sinh 86 Bảng 3.30: Đặc điểm X-quang của viêm phổi phế cầu kháng kháng sinh .31: Đặc điểm về thời gian mắc bệnh trước vào viện, thời gian hết sốt, thời gian điều trị của viêm phổi do phế cầu kháng kháng sinh. Các phác đồ kháng sinh được sử dụng ban đầu. Phân bố các kiểu thay đổi phác đồ kháng sinh .34: Tình trạng bệnh nhi khi ra viện. Thời gian điều trị .36: Thời gian điều trị theo thời gian bị bệnh trước vào viện, giới .37: Thời gian điều trị trung bình theo nhóm tuổi .38: Một số yếu tố dịch tễ và kết quả điều trị kéo dài .