Luận án: Tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ tư thế nghiêng cải biên có hướng dẫn siêu âm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NGỌC THÁI NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ TÁN SỎI THẬN QUA DA ĐƯỜNG HẦM NHỎ VỚI TƯ THẾ NGHIÊNG CẢI BIÊN CÓ HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NGỌC THÁI NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ TÁN SỎI THẬN QUA DA ĐƯỜNG HẦM NHỎ VỚI TƯ THẾ NGHIÊNG CẢI BIÊN CÓ HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM NGÀNH: NGOẠI KHOA MÃ SỐ: 9720104 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TRẦN NGỌC SINH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2024 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Nguyễn Ngọc Thái ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan.

ii Danh mục viết tắt và đối chiếu thuật ngữ Anh – Việt. iv Danh mục bảng. vii Danh mục biểu đồ. ix Danh mục sơ đồ.

x Danh mục hình. xi ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Lịch sử phương pháp tán sỏi thận qua da.

Giải phẫu học thận. Sinh bệnh học sỏi niệu. Cận lâm sàng. Các phương pháp điều trị.

Phương pháp tán sỏi thận qua da. Tình hình nghiên cứu trong nước về tán sỏi thận qua da. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Xác định các biến số độc lập và phụ thuộc.

Phương pháp thu thập số liệu. Quy trình nghiên cứu. Phương pháp phân tích dữ liệu. Đạo đức nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu. Tỷ lệ sạch sỏi và kết quả quá trình phẫu thuật. Tỷ lệ tai biến, biến chứng.

Phân tích các yếu tố liên quan đến kết quả của phương pháp. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Tỷ lệ sạch sỏi. Tỷ lệ tai biến và biến chứng.

Phân tích các yếu tố liên quan đến kết quả của phương pháp. 136 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iv DANH MỤC VIẾT TẮT VÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Amplatz sheath Bao Amplatz Barts technique modified Tư thế nằm nghiêng cải supine position biên của Barts Galdakao − modified Tư thế Galdakao cải biên từ Valdivia position Valdivia Lateral flexed position Tư thế nằm nghiêng gập Original Valdivia supine Tư thế nằm ngửa Valdivia position Prone − flexed positions Tư thế nằm sấp – gập Reverse lithotomy position Tư thế nằm sấp – tán sỏi ngược chiều Split − leg Tư thế nằm sấp – dạng chân Urinary Tract Infections Nhiễm khuẩn đường tiết niệu ASA American Society of Hiệp hội gây mê của Hoa Anesthesiologists Kỳ AUA American Urological Hội Tiết niệu Hoa Kỳ Association BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BN Bệnh nhân cs Cộng sự v Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt EAU European Association of Hội Tiết niệu Châu Âu Urology ESWL Extracorporeal Shockwave Tán sỏi ngoài cơ thể Lithotripsy Fr French Đơn vị đo chiều dài: 1 Fr = 0,33mm GSS Guy’s stone score Thang điểm Guy Hb Hemoglobin Hct Hematocrit Dung tích hồng cầu HU Hounsfield IVP Intravenous Pyelography X quang hệ niệu có tiêm thuốc cản quang KUB Kidney – Ureter − Bladder X quang hệ niệu không sửa soạn LASER Light Amplification Khuếch đại ánh sáng bằng by Stimulated Emission bức xạ cưỡng bức of Radiation Micro PERC Micro − Percutaneous Tán sỏi thận qua da đường Nephrolithotomy hầm siêu nhỏ Mini PCNL Mini − Percutaneous Tán sỏi thận qua da đường Nephrolithotomy hầm nhỏ MSCT MultiSlice Computed Chụp cắt lớp vi tính đa lát Tomography cắt NC Nghiên cứu NĐ − BQ Niệu đạo – bàng quang vi Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt PCNL Percutaneous Tán sỏi thận qua da Nephrolithotomy PTV Phẫu thuật viên qSOFA The quick sequential organ Thang điểm nhanh đánh giá failure assessment suy đa tạng liên quan đến nhiễm khuẩn huyết SA Siêu âm SOFA Sequential (Sepsis-related) Thang điểm đánh giá suy đa Organ Failure Assessment tạng liên quan đến nhiễm khuẩn huyết TB − BC Tai biến – biến chứng TH Trường hợp TSTQD Tán sỏi thận qua da VUNA Hội Tiết niệu – Thận học Việt Nam XS Xương sườn vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các mốc lịch sử về phẫu thuật tán sỏi qua da tại Việt Nam .2: Phân loại sỏi theo độ cản quang .1: Các biến số cần NC ghi nhận trong hồ sơ .1: Bệnh kèm theo.2: Thống kê thời gian phẫu thuật, thời gian chọc dò, thời gian sử dụng tia X để nong đường hầm so với phân loại BMI.3: Vị trí sỏi thận so với XS .4: Phân bố mức độ thận ứ nước .5: Số lần chọc dò trung bình theo mức độ ứ nước của thận .6: Phân bố vị trí chọc dò vào thận .7: Thời gian chọc dò theo vị trí chọc dò vào hệ thống đài bể thận .8: Thời gian trong quá trình phẫu thuật.9: Thống kê các trường hợp cần nội soi NĐ − BQ ngược chiều.10: So sánh giữa 2 nhóm có đặt thông niệu quản và không đặt thông niệu quản trong những trường hợp thận không ứ nước và ứ nước độ 1.11: Nồng độ Hb trung bình trong máu sau mổ (g/dL).12: Phân bố tỷ lệ sạch sỏi theo GSS và thận ứ nước.13: Thời gian rút thông niệu đạo và dẫn lưu thận ra da chi tiết theo ngày hậu phẫu .14: Tỷ lệ biến chứng theo thang điểm Clavien Dindo.15: Thống kê tỷ lệ biến chứng (phân loại Clavien Dindo) theo nhóm GSS và thận ứ nước.16: Thống kê thời gian phẫu thuật theo tỷ lệ biến chứng .17: Liên quan giữa một số yếu tố với số lần chọc dò kim.18: Tương quan giữa HU, BMI và gánh nặng sỏi với thời gian tán sỏi và lấy sỏi.19: Liên quan giữa một số yếu tố với thời gian tán sỏi và lấy sỏi .20: Tương quan giữa BMI, gánh nặng sỏi, HU với thời gian chọc dò kim vào hệ thống đài bể thận .21: Liên quan giữa mức độ thận ứ nước, GSS, vị trí sỏi so với XS, vị trí đài chọc dò với thời gian chọc dò kim vào hệ thống đài bể thận .22: Liên quan giữa vị trí sỏi, số lần chọc dò và vị trí đài chọc dò .23: Tương quan giữa BMI, gánh nặng sỏi và độ HU với thời gian sử dụng tia X để nong đường hầm .24: Liên quan giữa mức độ ứ nước thận và GSS với thời gian sử dụng tia X để nong đường hầm .25: Tương quan giữa các yếu tố với thời gian phẫu thuật.26: Liên quan giữa các yếu tố với tỷ lệ sạch sỏi.27: Tương quan giữa mức độ sụt giảm Hb máu và thời gian phẫu thuật.28: Đặc điểm của mẫu NC.29: Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân.30: Đặc điểm cuộc phẫu thuật.31: Đánh giá kết quả điều trị.1: So sánh tỷ lệ sạch sỏi với các tác giả.2: So sánh tỷ lệ chọc dò thành công với các tác giả .3: So sánh với các NC về tai biến biến chứng .4: Bảng so sánh thời gian sử dụng tia X .5: Bảng so sánh thời gian phẫu thuật. 133 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố tuổi của bệnh nhân.2: Phân bố giới tính của bệnh nhân .3: Phân loại BMI của bệnh nhân.4: Phân bố bệnh nhân theo bên thận được mổ.5: Phân bố Hounsfield (HU) của sỏi .6: Phân độ tính chất sỏi theo GSS .7: Gánh nặng sỏi .8: Số lần chọc dò .9: Tỷ lệ sạch sỏi sau mổ .10: Cải thiện kỹ thuật mổ theo số TH .1: Qui trình phẫu thuật. 61 xi DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Liên quan của thận với các cơ quan xung quanh .2: Cung cấp máu động mạch thận phải .3: Trục đài thận .4: Kích thước vỏ máy soi của TSTQD tiêu chuẩn và TSTQD đường hầm nhỏ .5: Hình minh họa hệ thống TSTQD đường hầm nhỏ đầu tiên.6: Tư thế nằm sấp tiêu chuẩn .7: Hệ thống đệm montreal và mũ bảo vệ đầu trong tư thế nằm sấp .8: Tư thế nằm sấp – dạng chân .9: Tư thế nằm sấp – gập .10: Tư thế nằm ngửa Valdivia nguyên bản .11: Tư thế ‘Valdivia’ cải biên .12: Tư thế Valdivia cải biên − Galdakao .13: Tư thế nằm nghiêng gập.14: Tư thế nằm nghiêng cải biên của Barts .15: Phối hợp siêu âm và C-arm trong TSTQD .1: Trang thiết bị phẫu thuật .2: Tư thế BN nghiêng cải biên (A): Nhìn từ phía lưng, (B): Nhìn từ phía chân.3: Nội soi NĐ − BQ để đặt thông double J .4: Xác định vị trí chọc dò .5: Dây dẫn an toàn được giữ nằm ngoài bao Amplatz.6: Kiểm tra sạch sỏi trước khi kết thúc phẫu thuật .1: Bóng nong cầm máu (Kaye-36 Fr,15 cm) .2: Tư thế bệnh nhân và vị trí đặt máy C-arm .3: Phân bố lượng tia xạ phơi nhiễm theo vị trí so với nguồn phát tia .4: Độ nghiêng tư thế TSTQD.

127 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Sỏi đường tiết niệu là bệnh lý phổ biến trên thế giới, chiếm khoảng 1% đến 15% dân số và đứng hàng thứ ba trong các bệnh lý hệ tiết niệu 1. Tỷ lệ này thay đổi theo tuổi, giới tính, chủng tộc và vị trí địa lý. Như ta đã biết bệnh sỏi tiết niệu có thể phân bố theo địa lý và người ta đã phân ra những “vùng sỏi” trên bản đồ thế giới 2. Việt Nam là nước nằm trong vùng sỏi.

Bệnh thường gặp ở lứa tuổi từ 40 đến 60 tuổi, nam giới phát hiện bệnh nhiều hơn nữ 1. Thành phần hóa học và cơ cấu tinh thể của sỏi cũng rất đa dạng và có liên quan đến bệnh lý sinh ra sỏi 3. Về bệnh sinh sỏi rất đa dạng, thực hành điều trị thường chú trọng đến hai phân loại liên quan đến cơ chế hình thành sỏi là: sỏi cơ quan (sỏi hình thành do bệnh lý gây tổn thương hay gây bế tắc đường tiết niệu) và sỏi cơ thể (sỏi hình thành do rối loạn thể dịch) 4. Phương pháp điều trị nội khoa thành công trong TH sỏi nhỏ (thường với sỏi bé dưới 5mm đường kính) 3; Phương pháp can thiệp ngoại khoa được chỉ định khi sỏi có biến chứng hoặc có nguy cơ gây tổn thương đường tiết niệu.

Tiên lượng sau điều trị của sỏi đường tiết niệu tùy thuộc vào nhiều yếu tố từ bệnh sinh cho điến di chứng lâm sàng sau điều trị. Đối với can thiệp ngoại khoa trong sỏi đường tiết niệu, hiện có 4 nhóm phương pháp điều trị chính: – Tán sỏi ngoài cơ thể. – Tán sỏi nội soi ngược chiều. – Tán sỏi thận qua da.

– Phẫu thuật gồm phẫu thuật nội soi qua phúc mạc (trong hay sau phúc mạc) hoặc phẫu thuật mở lấy sỏi.