Luận án tiến sĩ: Phẫu thuật vẹo cột sống vô căn bằng cấu hình toàn vít qua cuống - Nguyễn Hoàng Long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀNG LONG NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN BẰNG CẤU HÌNH TOÀN VÍT QUA CUỐNG ĐỐT SỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - NĂM 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀNG LONG Chuyên ngành: Chấn thương chỉnh hình và tạo hình Mã số : 62720129 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Thạch TS. Nguyễn Đắc Nghĩa HÀ NỘI - NĂM 2015 LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới cố PGS. Viện sĩ Tôn Thất Bách, người đã có công lớn trong việc triển khai và thành lập Khoa Phẫu thuật cột sống bệnh viện Việt Đức, nơi tôi đang công tác.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới: Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo sau Đại học, Bộ môn Ngoại Trường Đại học Y Hà Nội, Ban Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, Phòng lưu trữ hồ sơ, Phòng kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Việt Đức đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Nguyễn Văn Thạch - Người Thầy, người chú đã dìu dắt tôi những bước đi đầu tiên trong lĩnh vực phẫu thuật Chấn thương Chình hình nói chung và phẫu thuật cột sống nói riêng, người đã hướng dẫn trực tiếp tôi hoàn thành luận án này. Nguyễn Đắc Nghĩa - Người Thầy đã hết lòng vì học trò, động viên tôi trong những lúc khó khăn, và là người thầy hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể các Bác sỹ và nhân viên khoa Phẫu thuật Cột sống, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Khoa Khám bệnh, Phòng mổ cột sống, Khoa Phục hồi chức năng-Bệnh viện HN Việt Đức đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận án.

Với lòng biết ơn sâu sắc, con xin cảm ơn Bố, Mẹ những người đã nuôi dưỡng và dạy bảo con thành người, luôn bên cạnh động viên khích lệ trong những lúc khó khăn nhất để con có được ngày hôm nay. Cảm ơn vợ và hai con yêu quý, những người thân nhất trong gia đình, là nguồn động viên lớn nhất của tôi. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tất cả những người bạn đã luôn động viên và giúp đỡ tôi trong công việc và trong cuộc sống. Hà Nội, ngày 13 tháng 1 năm 2015 Nguyễn Hoàng Long LỜI CAM ĐOAN Tôi là NGUYỄN HOÀNG LONG nghiên cứu sinh khóa 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Chấn thương và chỉnh hình và tạo hình, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy PGS.TS Nguyễn Văn Thạch và Thầy TS. Nguyễn Đắc Nghĩa 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 13 tháng 1 năm 2015 NGUYỄN HOÀNG LONG MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục hình Danh mục biểu đồ ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU TRỊ VẸO CỘT SỐNGVÔ CĂN. Nghiên cứu vẹo cột sống thời kỳ sơ khai.

Điều trị bảo tồn vẹo cột sống. Sự phát triển của phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống. Kết quả phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống vô căn với cấu trúc toàn vít qua cuống đốt sống. SINH BỆNH HỌC, GIẢI PHẪU HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CỘT SỐNG TRONG VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN.

Sinh bệnh học. Giải phẫu cột sống liên quan tới vẹo cột sống vô căn. Sự phát triển của cột sống. LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG CỦA VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN.

Cận lâm sàng. ĐÁNH GIÁ BIẾN DẠNG VÀ MỨC ĐỘ TRƯỞNG THÀNH XƯƠNG CỘT SỐNG. Phương pháp đo góc Cobb. Đo độ xoay của thân đốt sống.

Dấu hiệu Risser. PHÂN LOẠI VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN. Phân loại theo tuổi khởi phát .2 Theo vị trí. Theo mức độ vẹo.

Phân loại theo X quang. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN. Điều trị bảo tồn. Phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống vô căn.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cỡ mẫu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Quy trình phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống toàn vít qua cuống.

Xử lý số liệu:. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BỆNH NHÂN. Phân bố bệnh nhân theo tuổi, giới. Chiều cao, cân nặng và chỉ số khối cơ thể (BMI) của bệnh nhân trước mổ.

Phân bố theo tuổi có kinh nguyệt lần đầu tiên. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG. Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng.

Mối liên quan của các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng. KẾT QUẢ PHẪU THUẬT. Đường phẫu thuật và kỹ thuật bắt vít .2 Thời gian phẫu thuật. Thời gian nằm viện.

Lượng máu mất và truyền máu. Chiều cao tăng lên ngay sau mổ. Kết quả nắn chỉnh sau mổ của các đường cong trong mặt phẳng trán. Các đường cong cột sống trong mặt phẳng đứng dọc sau mổ và khám lại.

Chức năng hô hấp sau khám lại:. Kết quả chủ quan của người bệnh. CHẨN ĐOÁN VẸO CỘT SỐNG VÔ CĂN. Đặc điểm chung của bệnh nhân:.

Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng. KẾT QUẢ PHẪU THUẬT. Thời gian phẫu thuật. Thời gian nằm viện sau mổ.

Kết quả nắn chỉnh sau mổ. Thay đổi của chức năng hô hấp sau mổ. Bệnh nhân tự đánh giá kết quả phẫu thuật tại thời điểm khám lại. Kết quả chung và một số yếu tố ảnh hưởng.

Bàn luận về chỉ định và quy trình phẫu thuật .120 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BMI: Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index) BN: Bệnh nhân CLVT: Cắt lớp vi tính CS: Cột sống PTV: Phẫu thuật viên VCS: Vẹo cột sống WHO: Tổ chức y tế thế giới (World Heath Organization) DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Giá trị trung bình mức độ gù ở cột sống ngực và độ ưỡn ở cột sống thắt lưng ở người bình thường.2: Phân loại các mô hình đường cong trong vẹo cột sống vô căn theo Lenke .1: Tuổi phẫu thuật của các bệnh nhân vẹo cột sống vô căn .2: Chiều cao, cân nặng và chỉ số BMI của bệnh nhân trước mổ .3: Thời điểm phát hiện có kinh lần đầu .4 : Đánh giá tình trạng cột sống trước mổ dựa trên bộ câu hỏi SRS22r .5: Đặc điểm X quang chung của các bệnh nhân .6: Phân loại theo bên lệch vẹo cột sống .7: Độ xoay đốt sống đỉnh của đường cong chính theo Nash-Moe .8: Độ trưởng thành xương dựa vào phân loại Risser .9: Mô hình các đường cong cột sống theo Lenke .10 : Biến thể của cột sống ngực trong mặt phẳng đứng dọc theo Lenke .11: Biến thể của cột sống thắt lưng trong mặt phẳng trán theo Lenke.12: Góc Cobb của các đường cong trên phim X quang tư thế chuẩn và phim X quang cong người .13: Mức độ mềm dẻo (tỷ lệ % nắn chỉnh) của các đường cong cột sống .14 : Độ lớn các đường cong trên phim X quang cột sống thẳng và cong người về phía đỉnh vẹo theo phân loại của Lenke.15: Tỷ lệ % nắn chỉnh của các đường cong trước mổ .16 : Các giá trị phần trăm dự đoán của dung tích sống thở mạnh (FVC), thể tích thở ra gắng sức trong một giây (FEV1) và chỉ số Tiffeneau .17 : Phân loại chức năng hô hấp bệnh nhân vẹo cột sống vô căn .18: Các đường phẫu thuật.19 : Kỹ thuật bắt vít qua cuống.20 : Thời gian mổ đối với từng loại mổ .21: Thể tích (ml) máu mất và truyền máu .22 : Góc Cobb của các đường cong ngực cao, ngực chính và ngực-thắt lưng/thắt lưng trước mổ, ngay sau mổ và khám lại .23: Khả năng nắn chỉnh sau mổ so với trước mổ của các đường cong vẹo cột sống .24: Tỷ lệ % nắn chỉnh của các đường cong đối với từng mô hình đường cong theo phân loại của Lenke .25: Đường cong ngực và thắt lưng trong mặt phẳng đứng dọc.26: Biến chứng sau phẫu thuật .86 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Phẫu thuật chỉnh vẹo lối sau của Harrington .2 : Dụng cụ nắn chỉnh vẹo cột sống đường trước của Dwyer .3: Hình dạng của thân đốt sống trong mặt phẳng nằm ngang .4 : Hình dạng của thân đốt sống có hình tam giác gập .5: Thay đổi giải phẫu của cột sống và lồng ngực trong vẹo cột sống.6: Tư thế BN trong chụp XQ cột sống .7: Kỹ thuật chụp cong người sang hai bên, đánh giá mức độ mềm dẻo của các đường cong .8: Bệnh nhân nữ 12 tuổi đến khám với chúng tôi vì vẹo cột sống .9 : Sơ đồ phương pháp đo góc Cobb .10: Sự cân bằng trong mặt phẳng đứng dọc .11: Phân chia độ xoay của thân đốt sống theo Nash-Moe .1: Đường mổ trong kỹ thuật giải phóng cột sống đường trước .2: Kỹ thuật giải phóng và ghép xương đường trước .3: Chuẩn bị bệnh nhân đường mổ phía sau .4: Giải phóng cột sống từ phía sau .5: Sử dụng que kiểm tra đầu tù đánh giá các thành của đường hầm bắt vít .6: Chuẩn bị thanh dọc.7: Đặt thanh dọc vào mũ của các vít .8: Xoay thanh dọc và đốt sống đỉnh vẹo .9: Giãn hoặc ép giữa các vít trong cùng thanh dọc.10: Đặt thanh dọc còn lại .11: Đặt thanh nối ngang .56 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố bệnh nhân theo giới .2: Phân bố BN theo tuổi can thiệp phẫu thuật .3: Phân bố chỉ số khối cơ thể trong nhóm nghiên cứu .4: Tuổi phát hiện vẹo cột sống lần đầu .5 : Mối liên hệ giữa dung tích sống thở mạnh (y=FVC) và độ lớn đường cong ngực (x) trong vẹo cột sống: (y= -0,42x + 98,91) ở những bệnh nhân từ 18 tuổi trở xuống, với p=0,015 .6: Mối liên hệ giữa thể tích thở ra gắng sức trong một giây (z=FEV1) và độ lớn đường cong ngực (x) trong vẹo cột sống: (z= -0,41x + 99,45), với p=0,027 .7: Thời gian nằm viện sau phẫu thuật chỉnh vẹo .8: Phân bố chiều cao tăng ngay sau mổ .9: Thời gian khám lại sau mổ của các BN vẹo cột sống vô căn.10: Chức năng hô hấp (FVC và FEV1) trước mổ và khi khám lại.