Nghiên cứu kết quả thay khớp háng toàn phần trên bệnh nhân hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI PHAN BÁ HẢI NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ THAY KHỚP HÁNG TOÀN PHẦN TRÊN BỆNH NHÂN HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ VIỆT ĐỨC LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI PHAN BÁ HẢI NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ THAY KHỚP HÁNG TOÀN PHẦN TRÊN BỆNH NHÂN HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ VIỆT ĐỨC Chuyên ngành : Chấn thƣơng Chỉnh hình và Tạo hình Mã số : 9720104 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Ngô Văn Toàn HÀ NỘI – 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Phan Bá Hải, nghiên cứu sinh khóa 35, Trƣờng Đại học Y Hà Nội. Chuyên ngành Chấn thƣơng Chỉnh hình và Tạo hình, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này Hà Nội, ngày 8/8/2022 Phan Bá Hải MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục hình Danh mục biểu đồ ĐẶT VẤN ĐỀ. GIẢI PHẪU KHỚP HÁNG. Ứng dụng trong phẫu thuật.

BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI. Lịch sử nghiên cứu. Hoại tử chỏm xƣơng đùi. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ.

Cơ chế bệnh sinh của HTVKCXĐ ở ngƣời lớn. Bệnh lý hoại tử vô khuẩn chỏm xƣơng đùi trên giải phẫu bệnh. CHẨN ĐOÁN HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI. Đặc điểm chung.

Diễn biến lâm sàng. Chẩn đoán phân biệt. CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH BỆNH LÝ HTVKCXĐ. Chụp Cộng hƣởng từ.

Các kỹ thuật chụp khác. Phân loại bệnh HTVKCXĐ theo chẩn đoán hình ảnh. ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ HTVKCXĐ. Điều trị không phẫu thuật.

Điều trị phẫu thuật bảo tồn chỏm xƣơng đùi. Phẫu thuật thay khớp háng. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH LÝ HTVKCXĐ. Trên thế giới.

Tại Việt Nam. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn lựa chọn ngƣời bệnh.

Tiêu chuẩn loại trừ:. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đánh giá trƣớc phẫu thuật. Phƣơng pháp phẫu thuật.

Kết quả sau mổ. PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU Y HỌC. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI. ĐẶC ĐIỂM CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI. KẾT QUẢ PHẪU THUẬT.

Kết quả gần. Kết quả xa. Tai biến và biến chứng. ĐỐI CHIẾU LÂM SÀNG, X QUANG, CỘNG HƢỞNG TỪ VÀ KẾT QUẢ PHẪU THUẬT.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG. Đặc điểm về tuổi và giới. Đặc điểm lý do bệnh nhân vào viện. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG CỦA BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI.

Đặc điểm phân bố vị trí chỏm xƣơng đùi tổn thƣơng. Thời gian phát hiện bệnh trên lâm sàng. Khoảng thời gian bị bệnh giữa hai chỏm xƣơng đùi. Nhận xét về các đặc điểm lâm sàng.

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ LIÊN QUAN ĐẾN BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI. Tiền sử các yếu tố nguy cơ. Các bệnh lý phối hợp. ĐẶC ĐIỂM CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH BỆNH LÝ HOẠI TỬ VÔ KHUẨN CHỎM XƢƠNG ĐÙI.

Phân bố chỏm xƣơng đùi tổn thƣơng trên chẩn đoán hình ảnh. Đặc điểm tổn thƣơng HTVKCXĐ trên phim X quang thƣờng quy. Đặc điểm tổn thƣơng HTVKCXĐ trên phim Cộng hƣởng từ. KẾT QUẢ PHẪU THUẬT.

Kết quả gần. Vị trí khớp háng nhân tạo sau phẫu thuật. Kết quả xa. Tai biến và biến chứng.

Thay đổi trên X quang sau mổ quanh khớp háng nhân tạo. ĐỐI CHIẾU LÂM SÀNG, X QUANG, CỘNG HƢỞNG TỪ VÀ KẾT QUẢ PHẪU THUẬT. Đối chiếu mức độ đau khớp háng trƣớc mổ với lâm sàng và giai đoạn. Đối chiếu lâm sàng và tổn thƣơng trên cộng hƣởng từ.

Liên quan giữa hình ảnh tổn thƣơng đầu trên xƣơng đùi ở phim cộng hƣởng từ và kết quả X quang sau mổ. Liên quan giữa kết quả X quang sau mổ và một số yếu tố nguy cơ. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐƢỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT CHT : Cộng hƣởng từ CLVT : Cắt lớp vi tính CXĐ : Chỏm xƣơng đùi HTVKCXĐ : Hoại tử vô khuẩn chỏm xƣơng đùi HTVMCXĐ : Hoại tử vô mạch chỏm xƣơng đùi TKHTP : Thay khớp háng toàn phần DANH MỤC BẢNG Bảng 1. loại xƣơng đùi theo các chỉ số của Dorr.

Phân lớp dạng tổn thƣơng theo Mitchell. Giá trị của các phƣơng pháp chẩn đoán hình ảnh. Phân loại giai đoạn bệnh HTVKCXĐ theo ARCO. Phân loại dạng tổn thƣơng theo Mitchell.

Mức độ đau đùi. Đặc điểm về tuổi. Phân bố vị trí số chỏm xƣơng đùi tổn thƣơng theo bệnh nhân. Lý do vào viện.

Đặc điểm khởi phát đau khớp háng bên phẫu thuật. Thời gian phát hiện bệnh trên lâm sàng. Khoảng thời gian bị bệnh giữa chỏm phẫu thuật và chỏm bên đối diện. Phân bố mức độ tổn thƣơng chỏm trên lâm sàng theo giai đoạn bệnh liên quan với triệu chứng đau khớp háng.

Tính chất, triệu chứng đau khớp háng 2 bên trên lâm sàng có tổn thƣơng chỏm theo giai đoạn bệnh. Biên độ vận động khớp háng 2 bên có tổn thƣơng chỏm trƣớc mổ. Biểu hiện mức độ đau và hạn chế vận động khớp háng 2 bên có tổn thƣơng chỏm. Các bệnh nội khoa và yếu tố nguy cơ kèm theo.

Liều lƣợng sử dụng rƣợu, thuốc lá, steroid và tỉ lệ mắc. Phân bố số chỏm tổn thƣơng cả hai bên khớp háng theo giai đoạn bệnh dựa vào phân loại ARCO. Phân bố chỏm tổn thƣơng trên phim Xquang và cộng hƣởng từ. Hình ảnh tổn thƣơng trên X quang giai đoạn sớm.

Hình ảnh tổn thƣơng trên X quang giai đoạn III theo ARCO. Hình ảnh tổn thƣơng trên X quang giai đoạn IV theo ARCO. Hình ảnh tổn thƣơng theo giai đoạn bệnh trên cộng hƣởng từ. Diện tổn thƣơng hoại tử ở chỏm xƣơng đùi trên phim cộng hƣởng từ.

Phân lớp tổn thƣơng trên cộng hƣởng từ theo Mitchell. Vị trí khớp háng phẫu thuật. Phân loại xƣơng đùi theo Dorr. Vị trí trục chuôi.

Liên quan giữa độ áp khít và loại xƣơng đùi. Liên quan giữa độ áp khít và trục chuôi khớp. Kết quả lâm sàng theo thang điểm Harris sau phẫu thuật. Chức năng khớp háng bên đối diện trên lâm sàng theo thang điểm Harris.

Mức độ đau đùi sau phẫu thuật. Liên quan mức độ đau đùi và trục chuôi khớp. Liên quan mức độ đau đùi và độ áp khít. Thay đổi trên X quang quanh khớp háng nhân tạo.

Đƣờng thấu quang tại các vùng của ổ cối và xƣơng đùi. Đối chiếu mức độ đau và biên độ vận động khớp háng. Đối chiếu mức độ đau khớp háng và giai đoạn bệnh. Đối chiếu triệu chứng đau khớp háng và diện tích tổn thƣơng ở giai đoạn sớm.

Đối chiếu mức độ đau khớp háng và lớp tổn thƣơng theo Mitchell trên Cộng hƣởng từ. Đối chiếu mức độ đau khớp háng và tổn thƣơng thƣờng gặp trên Cộng hƣởng từ. So sánh khả năng phát hiện tổn thƣơng trên X quang và Cộng hƣởng từ. Mối liên quan giữa hình ảnh tổn thƣơng trên cộng hƣởng từ và sự xuất hiện đƣờng thấu quang đầu trên xƣơng đùi.

Mối liên quan giữa hình ảnh tổn thƣơng trên cộng hƣởng từ và sự tiêu xƣơng Calcar. Mối liên quan giữa đƣờng thấu quang và hình ảnh X quang chuôi khớp sau mổ. Mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ và kết quả X quang sau mổ. 95 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Đặc điểm về giới. Vị trí khởi phát đau khớp háng. Diện hoại tử (%) của số chỏm xƣơng đùi trên phim X quang. Chức năng khớp háng 2 bên theo thang điểm Harris.

84 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Giải phẫu khớp háng .2: Góc nghiêng (a) và góc nghiêng trƣớc (b) của ổ cối .3: Đo tỉ số loe theo Dorr .4: Phân loại đầu trên xƣơng đùi theo Dorr .5: Tác dụng lực lên khớp háng nhân tạo .6: Hoại tử vô khuẩn chỏm xƣơng đùi với hình ảnh tổn thƣơng xƣơng dƣới sụn và vùng nhồi máu .7: Phân loại HTVKCXĐ theo giải phẫu bênh .8: X – quang tổn thƣơng HTVKCXĐ giai đoạn sớm .9: X – quang tổn thƣơng HTVKCXĐ giai đoạn muộn.10: Cộng hƣởng từ khớp háng bình thƣờng; HTVKCXĐ .11: CHT tổn thƣơng HTVKCXĐ giai đoạn sớm (I, II) .12: CHT tổn thƣơng HTVKCXĐ giai đoạn muộn .13: Dấu hiệu đƣờng đôi .14: Cắt lớp vi tính khớp háng .15: Xạ hình xƣơng .16: Chụp cắt lớp vi tính bằng đơn quang tử khớp háng .17: Phân loại giai đoạn HTVKCXĐ theo Ficat .19: Ghép đoạn xƣơng mác .20: Ghép đoạn xƣơng có cuống mạch .21: Các đƣờng vào khớp háng .22: Chỏm lƣỡng cực và chỏm Moore .23: Thay khớp háng toàn phần.24: Mốc xác định độ áp khít .25: Phân vùng xƣơng đùi theo Gruen .26: Phân vùng ổ cối theo DeLee và Charnley .1: Phẫu thuật thay khớp háng trên bệnh nhân HTVKCXĐ .2: Tƣ thế chụp X – quang thẳng.3: Dấu hiệu đƣờng đôi và hình ảnh phù tủy xƣơng .4: Cách tính vùng tổn thƣơng (1) .5: Cách tính vùng tổn thƣơng (2) .6: Tƣ thế bệnh nhân .7: Đƣờng rạch da theo đƣờng sau ngoài .8: Bộc lộ khối cơ xoay ngoài của khớp háng.9: Bộc lộ vào khớp háng và cắt cổ xƣơng đùi .10: Bộc lộ và doa ổ cối .11: Tƣ thế doa ổ cối .12: Bộc lộ diện cắt cổ xƣơng đùi .13: Doa ống tủy xƣơng đùi và đặt chuôi khớp .14: Đo đạc các chỉ số trên phần mềm MicroDicom .17: Trục chuôi khớp: trung gian, vẹo ngoài, vẹo trong .18: Phân vùng ổ cối theo DeLee; phân vùng chuôi khớp theo Gruen. 65 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Hoại tử vô khuẩn chỏm xƣơng đùi (HTVKCXĐ) hay còn gọi là hoại tử vô mạch chỏm xƣơng đùi (HTVMCXĐ) là bệnh có tổn thƣơng hoại tử tế bào xƣơng và tủy xƣơng do thiếu máu nuôi dƣỡng lên chỏm xƣơng đùi.