Luận án tiến sĩ y học - Nghiên cứu đặc điểm mật độ xương và bơm xi măng điều trị xẹp thân đốt sống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y TRẦN TRUNG KIÊN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM MẬT ĐỘ XƢƠNG, X-QUANG, CỘNG HƢỞNG TỪ VÀ KẾT QUẢ BƠM XI MĂNG ĐIỀU TRỊ XẸP THÂN ĐỐT SỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y TRẦN TRUNG KIÊN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM MẬT ĐỘ XƢƠNG, X-QUANG, CỘNG HƢỞNG TỪ VÀ KẾT QUẢ BƠM XI MĂNG ĐIỀU TRỊ XẸP THÂN ĐỐT SỐNG Ng nh : Ngoại Khoa M số : 9720104 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Tiến Bình 2. Đặng Ho ng Anh HÀ NỘI, NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây l công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án l trung thực v chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình n o khác.

Tác giả Trần Trung Kiên ii LỜI CẢM ƠN Để ho n th nh luận án n y tôi xin trân th nh cảm ơn: - Đảng ủy, Ban giám đốc Học viện Quân y - Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Quân y 103, Bệnh viện Đa Khoa Đức Giang Đ cho phép v tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập. Với lòng kính trọng v biết ơn sâu sắc, tôi xin trân th nh cảm ơn GS.TS Nguyễn Tiến Bình, ngƣời thầy đ tận tình dìu dắt, giúp đỡ v dạy bảo tôi trong suốt quá trình l m luận án. Tôi cũng xin chân th nh cảm ơn PGS. Đặng Ho ng Anh, với tƣ cách l ngƣời thầy hƣớng dẫn đ có những ý kiến sâu sắc trong quá trình ho n th nh luận án.

Tôi cũng xin b y tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: - Các giáo sƣ, Phó giáo sƣ, Tiến sĩ trong chuyên ng nh Chấn Thƣơng Chỉnh Hình - Cột Sống v các chuyên ng nh liên quan – những ngƣời thầy đáng kính đ tận tình chỉ bảo, đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình học tập v thực hiện đề t i n y - Tập thể cán bộ nhân viên Phòng sau đại học, Bộ môn – Khoa Chấn Thƣơng Chỉnh Hình – Học viện Quân y. Khoa Chấn Thƣơng Chỉnh Hình Bệnh viện Đa Khoa Đức Giang đ tận tình giúp đỡ tôi ho n th nh luận án n y. Tôi xin trân th nh cảm ơn các bệnh nhân v gia đình bệnh nhân đ nhiệt tình hợp tác để tôi ho n th nh luận án n y. Tôi xin tặng bố mẹ, vợ con, anh chị v những ngƣời thân trong gia đình đ hết lòng vì tôi trên con đƣờng học tập để có th nh quả ng y hôm nay.

Tôi cũng xin chân th nh cảm ơn tới các bạn bè đồng nghiệp đ động viên giúp đỡ v chia sẻ những khó khăn trong quá trình học tập. iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục từ viết tắt.

vi Danh mục các bảng. vii Danh mục biểu đồ. ix Danh mục hình. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN.

Giải phẫu cột sống v ứng dụng. Lo ng xƣơng, bệnh lý xẹp thân đốt sống do lo ng xƣơng. Khái niệm v phân loại xẹp thân đốt sống do lo ng xƣơng. Các hậu quả của bệnh xẹp thân đốt sống.

Chẩn đoán xẹp thân đốt sống do loãng xƣơng. Chụp X-quang quy ƣớc. Chụp cộng hƣởng từ cột sống. Chụp cắt lớp điện toán.

Các phƣơng pháp điều trị xẹp thân đốt sống do loãng xƣơng .1 Điều trị nội khoa. Điều trị ngoại khoa. Bơm xi măng điều trị xẹp thân đốt sống do lo ng xƣơng. Điểm lƣợc các nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về kỹ thuật bơm xi măng điều trị xẹp thân đốt sống.

Các nghiên cứu trên thế giới. Tại Việt Nam. 33 iv CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu.Tiêu chuẩn lựa chọn cho nghiên cứu mục tiêu 1 .Tiêu chuẩn lựa chọn cho nghiên cứu mục tiêu 2.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng tiện sử dụng trong nghiên cứu. Các chỉ tiêu nghiên cứu. Bơm xi măng điều trị xẹp thân đốt sống do lo ng xƣơng.

Kỹ thuật bơm xi măng. Phƣơng pháp đánh giá kết quả. Biến cố, biến chứng. Thang điểm QUALEFFO-41.

Đánh giá chất lƣợng cuộc sống theo thang điểm EQ-5D. Xử lí số liệu. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu. 60 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Mật độ xƣơng, hình ảnh X-Quang, MRI. Đặc điểm nhóm nghiên cứu .Kết quả khảo sát mật độ xƣơng, hình ảnh Xquang, MRI. Kết quả bơm xi măng tạo hình thân đốt sống. Đặc điểm nhóm BN điều trị bơm xi măng.

Kỹ thuật bơm xi măng điều trị XTĐS. Kết quả khôi phục chiều cao đốt sống trên phim X-quang. Kết quả chỉnh hình cột sống. Kết quả giảm đau đo lƣờng bằng thang đo VAS.

Cải thiện chức năng đo bằng thang ODI. Chất lƣợng cuộc sống đo bằng thang đo EQ-5D theo thời gian. Cải thiện chất lƣợng cuộc sống đo bằng thang QUALEFFO-41. 91 v CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Mật độ xƣơng, hình ảnh X-Quang, MRI. Kết quả bơm xi măng. Khôi phục chiều cao đốt sống.

Kết quả chỉnh hình cột sống. Kết quả giảm đau. Kết quả cải thiện chức năng. Cải thiện chất lƣợng sống.

Kỹ thuật v phƣơng pháp tác động đến kết quả. Ƣu điểm v hạn chế của nghiên cứu. 129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1. BMI Chỉ số khối cơ thể 2.

CLCS Chất lƣợng cuộc sống 3. FDA Cục Quản lý Thực phẩm v Dƣợc phẩm Mỹ 4. MRI Chụp cộng hƣởng từ 5. NSAID Thuốc kháng viêm không steroid 6.

ODI Chỉ số Oswestry 7. VAS Visual Analog Scale, Thang đo trực quan 8. XTĐS Xẹp thân đốt sống 9. EQ-5D Bộ câu hỏi đo lƣờng chất lƣợng cuộc sống 5 lĩnh vực (EuroQol-5D) 10.

BHYT Bảo hiểm y tế 11. CS Cộng sự vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Chẩn đoán lo ng xƣơng theo tiêu chuẩn của WHO. Thang điểm QALEFFO-41.

Đặc điểm về tuổi v giới. Đặc điểm về chiều cao, cân nặng, BMI. Mật độ xƣơng trƣớc điều trị. Vị trí, số lƣợng đốt sống bị xẹp.

Chiều cao đốt sống v độ gù trên X-quang. Đặc điểm đốt sống bị tổn thƣơng trên MRI. Đặc điểm về tuổi v giới. Chiều cao, cân nặng.

Một số yếu tố nguy cơ.10: Đặc điểm quá trình điều trị. Thời gian theo dõi. Đặc điểm kỹ thuật bơm xi măng. Các biến chứng sau khi bơm xi măng.

Vị trí rò xi măng. Tỷ lệ rò xi măng theo phƣơng pháp bơm xi măng. Chiều cao đốt sống bị xẹp tại các thời điểm khác nhau. Chiều cao đốt sống bị xẹp theo phân loại xẹp đốt sống.

Thay đổi chiều cao đốt sống bị xẹp theo phân loại Genant. Thay đổi chiều cao đốt sống bị xẹp theo vị trí đốt sống. Thay đổi chiều cao đốt sống theo phƣơng pháp bơm xi măng. Tỷ lệ, phân loại hiệu quả khôi phục chiều cao đốt sống.

Liên quan giữa kết quả khôi phục chiều cao đốt sống v một số yếu tố. 81 viii Bảng Tên bảng Trang 3.23: Trung bình góc xẹp thân đốt sống, góc Cobb, góc gù tại các thời điểm khác nhau. Kết quả phục hồi góc xẹp, góc Cobb v góc gù cột sống. Liên quan giũa chênh lệch điểm VAS v 1 số yếu tố.

Mức độ giảm chức năng. So sánh tỷ lệ mất chức năng đo bằng thang đo ODI. Cải thiện chất lƣợng cuộc sống trƣớc, ngay sau bơm xi măng. Chất lƣợng cuộc sống đo bằng thang EQ-5D trƣớc, sau bơm xi măng 6 tháng.

Chất lƣợng cuộc sống đo bằng thang đo QUALEFFO-41. 91 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Tƣơng quan giữa mật độ xƣơng (T-Score) v tuổi. Phân bố đốt sống bị xẹp theo vị trí.

Mức độ đau đo bằng thang đo VAS. Điểm trọng số CLCS tại các thời điểm. Điểm chất lƣợng cuộc sống tại các thời điểm. 92 x DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1.

Đốt sống ngực. Hình ảnh cắt đứng dọc của thân đốt sống. Cấu trúc bè xƣơng của đốt sống. Vai trò chịu lực của các bè xƣơng trong thân đốt sống.

Phân loại theo dạng đốt sống xẹp. Phân loại xẹp đốt sống theo DGOU. Phân loại xẹp thân đốt sống theo mức độ trầm trọng. Đo các góc của cột sống.

Đo các tƣờng của đốt sống. Chụp X-quang cột sống thẳng nghiêng bẳng máy Xquang kỹ thuật số DR1F-1000. Đo mật độ xƣơng bằng máy Central DEXA. Chụp MRI cột sống bằng máy Magnetom Essenza 1.

Góc Cobb (A3) trên phần mềm EFILM. Đo chiều cao các tƣờng của đốt sống. Hình ảnh phù nề thân đốt sống trên phim MRI. Đƣờng nứt g y ở thân đốt sống trên MRI.

Vị trí v hƣớng chọc kim v o thân đốt sống. Quá trình bơm xi măng. Vị trí, hƣớng chọc kim. Đƣa Troca v o thân đốt sống dƣới sự dẫn đƣờng của kim.

Hình ảnh bơm bóng nong trên C-arm v bơm xi măng. Quá trình bơm xi măng v o thân đốt sống. Thang điểm VAS. 57 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh lý xẹp thân đốt sống (XTĐS) hay gặp do nhiều nguyên nhân.

Hay gặp nhất là do tình trạng lo ng xƣơng ng y tăng, thân đốt sống mất độ vững chắc, yếu dần, khô và bị nén xẹp lại, làm gãy các bè sụn, thân đốt sống giảm dần độ cao, lâu dần có thể bị nứt hoặc vỡ do mất nƣớc, độ bền vững giảm dần. khiến cột sống bị biến dạng. Biến dạng thân đốt sống l một đặc trƣng, đƣợc xác định dựa trên hình ảnh chụp X quang v đƣợc phân loại dựa vào hình thái xẹp. Xẹp thân đốt sống do lo ng xƣơng thƣờng gặp ở các đốt sống ngực, thắt lƣng [1].

Ngoài ra XTĐS còn do các nguyên nhân khác nhƣ do chấn thƣơng, do các bệnh lý tại thân đốt sống (u máu, nang xƣơng) hoặc do di căn ung thƣ… Bệnh lý XTĐS tiến triển dần dần, mức độ đau ng y c ng tăng lên, có thể thấy biến dạng cong vẹo, gù và các biến chứng thần kinh. Năm 2008, điều tra dịch tễ của Tromso trên 2.887 trƣờng hợp nam và nữ từ 38-87 tuổi cho thấy tỷ lệ ở nam và nữ lần lƣợt lên đến 13,8% và 11,8% [2].