Luận án TS XHH: Vai trò NPO trong phát triển cộng đồng nông thôn (Trần Thị Việt Hoài)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ VIỆT HOÀI VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI LỢI NHUẬN TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Ở NÔNG THÔN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC HÀ NỘI – 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ VIỆT HOÀI VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI LỢI NHUẬN TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Ở NÔNG THÔN HIỆN NAY Ngành: Xã hội học Mã số: 9 31 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. ĐẶNG NGUYÊN ANH HÀ NỘI – 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS. Đặng Nguyên Anh. Những kêt quả nghiên cứu được trình bày trong luận án dựa trên kiến thức, quan điểm nhận định và khả năng nghiên cứu của cá nhân tôi.

Các dữ liệu, số liệu và thông tin là trung thực và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình khoa học này. 1 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo hướng dẫn khoa học, GS. Đặng Nguyên Anh đã tấn tình hướng dẫn và góp ý cho tôi thực hiện đề tài nghiên cứu này. Tôi cảm ơn, Ban giám hiệu trường Đại học Nha Trang, cùng các đồng nghiệp của tôi đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Khoa học xã hội, Khoa Xã hội học, Phòng Quản lý Đào tạo đã hỗ trợ tôi về các thủ tục hoàn thiện hồ sơ bảo vệ đúng quy định, và hoàn thành chương trình đào tạo đúng thời hạn. Sau cùng, tôi cảm ơn gia đình và những người thân yêu, những người bạn của tôi đã luôn động viên, khích lệ, yêu thương và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này. Nghiên cứu sinh Trần Thị Việt Hoài 2 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG. 6 DANH MỤC CÁC HÌNH.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Khách thể nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Ý nghĩa thực tiễn. Hạn chế của luận án. Kết cấu luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.1 Các nghiên cứu về đặc trưng của các tổ chức phi lợi nhuận.

Các nghiên cứu lý luận về tổ chức phi lợi nhuận .3 Các nghiên cứu về vai trò của tổ chức phi lợi nhuận trong phát triển cộng đồng ở nông thôn. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của tổ chức phi lợi nhuận.5 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu qua tổng quan. 41 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC PHI LỢI NHUẬN TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG NÔNG THÔN.

Các khái niệm công cụ. Các lý thuyết vận dụng trong luận án .1 Lý thuyết vai trò.2 Lý thuyết phát triển cộng đồng .3 Lý thuyết phát triển con người và quyền con người. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp luận .2 Phương pháp nghiên cứu. Khung phân tích.

Chính sách, pháp luật liên quan đến các tổ chức phi lợi nhuận ở Việt Nam. Giới thiệu địa bàn khảo sát. 67 Tiểu kết Chương 2. THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC PHI LỢI NHUẬN TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Ở NÔNG THÔN.

Nhận diện của người dân về vai trò tổ chức phi lợi nhuận trong phát triển cộng đồng ở nông thôn .1 Hiểu biết và nhận thức của người dân về tổ chức phi lợi nhuận .2 Nguồn thông tin và các kênh thông tin về tổ chức phi lợi nhuận 82 3. Thực trạng vai trò của tổ chức phi lợi nhuận trong phát triển cộng đồng ở nông thôn.1 Vai trò cầu nối, kết nối .2 Vai trò phát triển, huy động nguồn lực.3 Vai trò nâng cao năng lực cộng đồng. 113 Tiểu kết chương 3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC PHI LỢI NHUẬN TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Ở NÔNG THÔN.

Nhận thức, thái độ và nhu cầu của cộng đồng với tổ chức phi lợi nhuận. Trình độ, năng lực và kinh nghiệm của nhân viên tổ chức phi lợi nhuận .3 Chính quyền, năng lực phối hợp và truyển thông .4 Thể chế chính sách và nguồn lực tài chính. 140 Tiểu kết chương 4. 145 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 5 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Cơ cấu mẫu khảo sát định tính của nghiên cứu …………. Phân bố mẫu theo 6 tỉnh thành và địa bàn khảo sát…….

Cơ cấu mẫu khảo sát định lượng sử dụng cho luận án ……. Tỷ lệ người dân biết đến tổ chức phi lợi nhuận thông qua các kênh thông tin phân theo mức sống (%) …………………………………………. Tỷ lệ để người dân biết đến các tổ chức phi lợi nhuận phân theo thu nhập trung bình và kênh thông tin (%) ………………………………………84 Bảng 3. Tỷ lệ phụ nữ và nam giới được tham gia tập huấn, bồi dưỡng kiến thức phân theo tỉnh thành khảo sát (%) ……………………………………97 Bảng 3.

Tỷ lệ người dân được các tổ chức phi lợi nhuận đào tạo nghề và tạo việc làm phân theo tỉnh thành khảo sát (%) ………………………………. Các hoạt động hỗ trợ của tổ chức phi lợi nhuận phân theo tỉnh (%) …104 Bảng 3. Hoạt động nâng cao năng lực và chất lượng cuộc sống cộng đồng của tổ chức phi lợi nhuận phân theo tỉnh (%) ……………………………. Đánh giá hiệu quả hoạt động của tổ chức phi lợi nhuận trong phát triển cộng đồng phân theo tỉnh (%) ……………………………………….

Hiệu quả hoạt động của tổ chức phi lợi nhuận ở cộng đồng nông thôn phân theo mức sống (%) …………………………………………….1 Mức độ đáp ứng nhu cầu cộng đồng của tổ chức phi lợi nhuận phân theo tỉnh khảo sát (%) ……………………………………………………. Mô hình hồi quy logistic một số yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp nhận hỗ trợ của người dân từ các tổ chức phi lợi nhuận …………. Các yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả của tổ chức phi lợi nhuận phân theo tỉnh khảo sát (%) ………………………………………………. Mô hình hồi quy logistic về đánh giá của người dân về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của tổ chức phi lợi nhuận …………….144 6 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Tỷ lệ người dân biết đến các tổ chức phi lợi nhuận tại 6 tỉnh (%). Tỷ lệ người dân biết đến các tổ chức phi lợi nhuận theo một số đặc điểm xã hội (%). Tỷ lệ người dân biết đến các hình thức hỗ trợ của tổ chức phi lợi nhuận (%). Tỷ lệ người dân biết đến hoạt động của các tổ chức phi lợi nhuận theo các kênh thông tin (%).

Các lĩnh vực hoạt động của tổ chức phi lợi nhuận tại cộng đồng nông thôn (%). Các lĩnh vực hoạt động hỗ trợ của tổ chức phi lợi nhuận tại cộng đồng ở nông thôn phân theo tỉnh (%). Lĩnh vực hoạt động liên quan đến phụ nữ, trẻ em, kinh tế, y tế và sức khỏe, và phát triển kinh tế phân theo tỉnh (%). Hoạt động hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực của tổ chức phi lợi nhuận (%).

Hoạt động hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực của tổ chức phi lợi nhuận phân theo tỉnh (%). Sự tin tưởng của người dân đối với hoạt động của các tổ chức phi lợi nhuận ở nông thôn (%). Trình độ học vấn của nhân viên tổ chức phi lợi nhuận. 136 7 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADRA Tổ chức Cứu trợ và Phát triển châu Á ADB Ngân hàng Phát triển châu Á CI Khoảng tin cậy FHI Tổ chức Sức khỏe gia đình IOS Viện Xã hội học GDP Tổng sản phẩm quốc nội HDI Chỉ số Phát triển con người ISEE Viện Nghiên cứu xã hội, kinh tế, môi trường MOLISA Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội NGO Tổ chức Phi chính phủ NPO Tổ chức Phi lợi nhuận SCF Tổ chức Cứu trợ trẻ em TCTK Tổng cục Thống kê UBND Ủy ban Nhân dân UN Liên Hợp quốc UNDP Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc VASS Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam VCCI Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VUSTA Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam WPF Tổ chức Dân số thế giới WVI Tổ chức Tầm nhìn Thế giới WWF Quỹ bảo vệ động vật hoang dã 8 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Tính đến năm 2022, dân số Việt Nam xấp xỉ 99,5 triệu người, trong đó 63% sống tại khu vực nông thôn [81]. Đến nay, công cuộc giảm nghèo ở nông thôn đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh từ 57% năm 1990 xuống còn 13,5% năm 2014 [52, tr. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của cả nước giảm xuống còn 4,4% (năm 2021). Tính chung trong giai đoạn 2016-2021, tỷ lệ hộ nghèo có xu hướng giảm liên tục, trung bình mỗi năm giảm khoảng 1 điểm phần trăm [81].

Vấn đề phát triển kinh tế, thoát nghèo ở khu vực nông thôn đòi hỏi nỗ lực từ chính mỗi hộ gia đình và từng người dân. Song, bên cạnh đó còn có vai trò hỗ trợ, giúp đỡ từ các tổ chức xã hội, tổ chức phi lợi nhuận, doanh nghiệp, các nhà hảo tâm, thiện nguyện cùng chung tay giúp người nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, các nhóm dân cư sống ở vùng sâu, vùng xa, v.v… Tổ chức Phi lợi nhuận là một trong những chủ thể quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và giảm nghèo nói riêng ở Việt Nam, góp phần tích cực vào phát triển cộng đồng và giải quyết một số vấn đề xã hội, dân sinh [15, tr. Các tổ chức phi lợi nhuận cung cấp dịch vụ xã hội cơ bản ở những nơi, những nhóm dân cư mà nhà nước và thị trường không làm hoặc làm không hiệu quả. Hoạt động của các tổ chức phi lợi nhuận rất đa dạng và có xu hướng chuyển từ hình thức viện trợ nhân đạo, từ thiện, sang hỗ trợ phát triển mang tính lâu dài, hướng dẫn, nâng cao năng lực tự chủ và trao quyền cho cộng đồng.