Luận án Tiến sĩ: Thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam hiện nay - Hoàng Thị Thúy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ THÚY THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ THÚY THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: CNDVBC & DVLS Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hồ Việt Hạnh HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập. Các kết quả số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố. Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Hoàng Thị Thúy luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu về dân chủ và thực hiện dân chủ. Tình hình nghiên cứu về thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng Bằng Bắc Bộ. Đánh giá khái quát về kết quả nghiên cứu của các công trình liên quan đến đề tài và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

33 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ. Khái niệm dân chủ. Ba hình thái lịch sử của dân chủ. Về chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc bộ.

Thực hiện dân chủ và thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc Bộ58 Chƣơng 3: THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY- THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Đảng và Nhà nước lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện dân chủ cơ sở (Giai đoạn từ 1998 cho đến nay). Hiện trạng thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc bộ Việt Nam cho đến hiện nay. Đánh giá tổng quát thành tựu và hạn chế trong thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc Bộ và nguyên nhân của các thành tựu và hạn chế104 3.

Một số vấn đề đặt ra đối với việc đẩy mạnh thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc bộ Việt Nam hiện nay. 111 Chƣơng 4: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ. Phương hướng đẩy mạnh thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc bộ. Một số giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh và nâng cao chất lượng thực hiện dân chủ ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.

138 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 141 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 142 luan an DANH MỤC NHỮNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT CNXH : Chủ nghĩa xã hội CSCN : Cộng sản chủ nghĩa ĐBBB : Đồng bằng Bắc bộ ĐCSVN : Đảng Cộng sản Việt Nam HĐND : Hội đồng Nhân dân KT - XH : Kinh tế- xã hội KTTT : Kinh tế thị trường MTTQ : Mặt trận Tổ quốc QCDC : Quy chế dân chủ TBCN : Tư bản chủ nghĩa UBND : Ủy ban Nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Tỷ lệ cử tri vùng ĐBBB tham gia bầu cử Quốc hội 2016.

Số ứng cử viên và số đại biểu Quốc hội được bầu ở các đơn vị bầu cử thuộc tỉnh Nam Định. 79 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Ngay từ những đề cương, cương lĩnh cách mạng đầu tiên, Đảng Cộng sản Việt Nam đã coi dân chủ cho nông dân là nội dung trọng yếu trong mục tiêu dân chủ của cách mạng dân tộc dân chủ.

Đảng đề ra khẩu hiệu “Người cày có ruộng”, và từng bước thực hiện nhiệm vụ này bằng các chiến lược, sách lược phù hợp với mỗi giai đoạn. Thực tiễn đã chứng minh rằng dân chủ đã trở thành mục tiêu, động lực đối với cách mạng Việt Nam trong những cuộc chiến tranh giành và giữ nền độc lập dân tộc. Công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo cũng nhằm mục tiêu là thực hiện, đảm bảo và nâng cao quyền dân chủ cho người dân, đề cao nhân tố quyền làm chủ của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống, trước hết là trong lĩnh vực sản xuất, trong đó nông nghiệp và nông dân là vấn đề hàng đầu, là cơ sở để ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Thành tựu vĩ đại của đổi mới làm cho đất nước ta thay đổi nhanh chóng, căn bản và được thế giới thừa nhận.

Trí tuệ bản lĩnh của Đảng và sức mạnh của nhân dân trong thiết chế dân chủ là hai nguyên nhân căn bản của mọi thắng lợi. Ngày nay công cuộc đổi mới bước vào giai đoạn phát triển về mọi mặt nền dân chủ càng phải hoàn thiện hơn, sâu sắc và thực chất hơn, bởi vì dân chủ là phương thức tốt nhất để phát huy mọi nguồn lực con người. Ở nước ta, 65,6% dân số cả nước hiện đang sinh sống ở khu vực nông thôn (63. Do đó, thực hiện dân chủ ở nông thôn là bộ phận quan trọng hàng đầu và cấp thiết trong sự nghiệp phát triển và thực hiện đời sống dân chủ ở nước ta.

Nông thôn ĐBBB là một khu vực trọng địa hàng đầu của đất nước. Đây là khu vực nông thôn có dân số đông hơn mọi khu vực nông thôn khác trong 1 luan an toàn quốc với 22,5 triệu người [159].Vùng trọng địa này gắn liền với quá trình hình thành những giá trị căn bản nhất của nền văn hóa Việt Nam, có vai trò trung tâm chiến lược hàng đầu của đất nước. ĐBBB cũng là nơi hình thành và bảo lưu những truyền thống cơ bản của Việt Nam, anh hùng, bất khuất, đoàn kết, cần cù, thông minh, sáng tạo, đầy đủ nghị lực vượt qua mọi hi sinh gian khổ để đạt tới mọi mục tiêu của Cách mạng Việt Nam do Đảng lãnh đạo. Đồng thời, những gì không còn phù hợp với đòi hỏi mới của cuộc sống, những tàn tích của đời sống XH cổ truyền cũng được lưu giữ dai dẳng nhất ở khu vực này.

Thực hiện dân chủ thành công ở khu vực này chắc chắn sẽ đem lại những bài học quý giá cho sự nghiệp xây dựng chế độ dân chủ XHCN ở Việt Nam. Nhưng với tinh thần nhìn thẳng sự thật, chúng ta phải thừa nhận rằng kết quả trên lĩnh vực phát triển dân chủ ở nông thôn vẫn chưa được như kỳ vọng của Đảng và Nhân dân. Đảng và Chính phủ đã đầu tư về chính sách và nguồn lực to lớn cho công cuộc xây dựng và thực hiện dân chủ ở nông thôn. Nông dân trông đợi và sẵn sàng cùng Đảng và Chính phủ thực hiện và đẩy mạnh nhiệm vụ này, vậy tại sao vẫn còn tồn tại những hạn chế, yếu kém, bất cập trong việc thực hiện dân chủ ở nông thôn? Những trở lực nào đã tạo nên những hạn chế, yếu kém đó, bản chất của những trở lực này là gì? Có thể khắc phục được hay không?.

Nghiên cứu sinh có nguyện vọng góp phần nhỏ bé vào việc trả lời cho những câu hỏi trên. Do đó tác giả lựa chọn vấn đề “Thực hiện dân chủ ở nông thôn Đồng bằng Bắc bộ Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận án Tiến sỹ triết học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài là góp phần nâng cao hiệu quả của việc thực hiện dân chủ ở nông thôn ĐBBB trên cơ sở đánh giá một cách khách 2 luan an quan về những thành tích và hạn chế của công tác này trong những năm đổi mới đặc biệt là những năm gần đây.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Để thực hiện mục tiêu đã đề ra, luận án phải giải quyết ba nhiệm vụ sau đây: - Một là, làm rõ một số vấn đề lý luận chung về dân chủ và thực hành dân chủ, một số nhận thức về vấn đề dân chủ ở nông thôn ĐBBB hiện nay. - Hai là, trình bày thực trạng thực hiện dân chủ ở nông thôn ĐBBB từ khi đổi mới (1986) đến nay, trọng tâm là từ khi ban hành Quy chế dân chủ cơ sở, xác định những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hành dân chủ ở nông thôn ĐBBB. - Ba là, các giải pháp và kiến nghị chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ ở nông thôn ĐBBB. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu - Cơ sở khoa học và thực tiễn của khái niệm dân chủ, thực hiện dân chủ, dân chủ và thực hiện dân chủ ở nông thôn ĐBBB. - Các thành tích và hạn chế trong việc thực hiện dân chủ ở nông thôn ĐBBB và những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả lĩnh vực hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu của đề tài - Địa bàn nghiên cứu: Nông thôn Đồng bằng Bắc bộ Việt Nam hiện nay. - Thời gian nghiên cứu:Từ khi ban hành quy chế dân chủ cơ sở, chủ yếu là những năm gần đây.

Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận Luận án dựa trên cơ sở quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ, thực hành dân chủ. Đồng thời, luận án được trình 3 luan an bày dựa trên quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về dân chủ và thực hiện dân chủ. Phương pháp nghiên cứu - Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.

- Trong quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học xã hội như: triết học, luật học, chính trị, lịch sử…nhằm luận chứng cho các nội dung quan tâm của dân chủ, thực hiện dân chủ. Từ đó phân tích mối quan hệ giữa thực hiện dân chủ và các điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa, truyền thống lịch sử, pháp lệnh…khi áp dụng vào nghiên cứu và một đối tượng, phạm vi cụ thể. Đóng góp của luận án - Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa những tư tưởng cơ bản về dân chủ và thực hiện dân chủ.