Luận án: Tổ chức môi trường nông thôn ĐBSH theo hướng hiện đại, phát huy giá trị truyền thống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG ĐỖ TRỌNG CHUNG TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG Ở NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIẾN TRÚC HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG ĐỖ TRỌNG CHUNG TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG Ở NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG CHUYÊN NGÀNH: KIẾN TRÚC MÃ SỐ: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIẾN TRÚC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYỄN VĂN ĐỈNH Hà Nội - 2016 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ của Ban Giám Hiệu, khoa Đào Tạo Sau Đại Học, khoa Kiến Trúc và Quy Hoạch, bộ môn Lý Thuyết và Lịch Sử Kiến Trúc, bộ môn Kiến Trúc Dân Dụng - Trường Đại Học Xây Dựng đã quan tâm và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn và ghi nhận sâu sắc sự động viên, giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của PGS. Nguyễn Văn Đỉnh trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn các chuyên gia đã góp ý kiến rất nhiều cho luận án; Các cơ quan, tổ chức, cá nhân đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi được khảo sát, lấy số liệu phục vụ luận án; Và tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp trong khoa Kiến Trúc và Quy Hoạch - trường Đại Học Xây Dựng, đặc biệt là PGS. Nguyễn Đình Thi đã ủng hộ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, chia sẻ, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. i MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Trang MỤC LỤC ………………………………………………………………………………….i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT………………………………….vi DANH MỤC CÁC BẢNG ………………………………………………….vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ…………………………………………………….viii MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………….

Lý do lựa chọn đề tài ……………………………………………………………………. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi và giới hạn nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Giá trị khoa học và thực tiễn của luận án. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án.

Các thuật ngữ sử dụng trong nghiên cứu ………………………………. TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG Ở NÔNG THÔN MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm về nông thôn.

Khái niệm về làng - xã …. Khái niệm về môi trƣờng ở nông thôn. Khái niệm về tổ chức môi trƣờng ở nông thôn. Khái niệm về nhà ở nông thôn ……………………………………….

Tình hình tổ chức môi trƣờng ở nông thôn trên thế giới. Một số nƣớc phát triển châu Âu và Bắc Mỹ ………………………………. Một số nƣớc phát triển châu Á …………………. Nhận xét, đánh giá…………………………………………………….

Tình hình tổ chức môi trƣờng ở nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng. Thời kỳ phong kiến và Pháp thuộc (trƣớc năm 1954). Thời kỳ kinh tế bao cấp (đất nƣớc độc lập và thống nhất 1954 - 1986). Thời kỳ kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng XHCN (1986 đến nay).

Nhận xét, đánh giá. Một số công trình nghiên cứu có liên quan. Một số công trình nghiên cứu có liên quan …………. Các nội dung cần giải quyết trong nghiên cứu …………………….

Chỉnh trang, hoàn thiện không gian kiến trúc cảnh quan làng - xã. Kế thừa và hoàn thiện không gian văn hóa cộng đồng cho làng - xã. Cải tạo, hoàn thiện không gian khuôn viên và ngôi nhà ở. Cải tạo, phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Cải thiện vệ sinh môi trƣờng. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG Ở NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG. Điều kiện tự nhiên - khí hậu vùng đồng bằng sông Hồng. Đặc điểm, điều kiện tự nhiên.

Vị trí địa lý, địa chất, thủy văn. Điều kiện về khí hậu. Tác động của biến đổi khí hậu, nƣớc biển dâng ………………………………. Quá trình biến đổi về cơ cấu sản xuất kinh tế nông nghiệp ảnh hƣởng đến tổ chức môi trƣờng ở.

Những biến đổi về cơ cấu kinh tế, nghề nghiệp và lao động trong xã hội nông thôn vùng ĐBSH hiện nay. Các mô hình sản xuất kinh tế nông nghiệp trong tƣơng lai và ảnh hƣởng của nó đến tổ chức môi trƣờng ở. Một số yếu tố nội tại ảnh hƣởng đến môi trƣờng ở …………………………………. Dân số và cấu trúc gia đình.

Mức thu nhập của ngƣời dân nông thôn. Nhu cầu của ngƣời dân nông thôn về vấn đề ở, sinh hoạt và lao động. Tác động của quá trình đô thị hóa, CNH, HĐH nông thôn. Tác động của quá trình đô thị hóa.

Mối quan hệ giữa đô thị và nông thôn. Tác động của quá trình CNH, HĐH nông thôn. Yếu tố văn hóa truyền thống có tác động tới việc gìn giữ bản sắc trong tổ chức môi trƣờng ở nông thôn ………………………. Những nét riêng trong văn hóa lao động sản xuất truyền thống.

Quan hệ xã hội đề cao lối sống cộng đồng làng - xã. Tín ngƣỡng, phong tục và lễ hội. Một số giá trị trong tổ chức môi trƣờng ở nông thôn truyền thống …………………. Khuôn viên và ngôi NONT truyền thống nhƣ một đơn vị cân bằng sinh thái.

Kiến trúc ở truyền thống mang những nét riêng biệt. Kiến trúc ở truyền thống vùng ĐBSH rất có giá trị về nhân văn. Kiến trúc, MTƠ truyền thống thích ứng và phù hợp với tự nhiên và xã hội. Giá trị khoa học và nghệ thuật trong kỹ thuật xây dựng truyền thống.

Chính sách của Đảng và Nhà nƣớc về nông thôn. Những chính sách về nông thôn. Các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới của Chính phủ. Các định hƣớng về quy hoạch tổng thể vùng ĐBSH ……………………….

Các định hƣớng về phát triển hạ tầng vùng ĐBSH. Phân loại làng - xã nông thôn vùng ĐBSH ……………. Phân loại theo đặc điểm chức năng và sản xuất. Phân loại theo quá trình hình thành và đặc điểm địa hình.

Phân loại theo mức độ không gian …………. Nhận xét chung. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG Ở NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG. Quan điểm và nguyên tắc.

Đề xuất hệ thống tiêu chí đánh giá môi trƣờng ở làng - xã nông thôn theo hƣớng hiện đại và phát huy giá trị truyền thống. Mục tiêu của hệ thống tiêu chí đánh giá. Hệ thống tiêu chí đánh giá môi trƣờng ở làng - xã nông thôn theo hƣớng hiện đại và phát huy giá trị truyền thống. Các giải pháp chung.

Chỉnh trang, nâng cấp không gian chức năng cho làng - xã. Cải tạo, nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trƣờng. Giải pháp cho làng - xã có đặc trƣng làng cổ, di tích văn hóa cảnh quan. Chỉnh trang không gian kiến trúc cảnh quan làng - xã.

Giải pháp không gian văn hóa cộng đồng cho làng - xã ………………………. Cải tạo và hoàn thiện không gian khuôn viên ngôi nhà ở ……. Cải tạo, phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật ……. Cải thiện vệ sinh môi trƣờng.

Giải pháp cho làng - xã thuần nông. Chỉnh trang không gian kiến trúc cảnh quan làng - xã ………………. Giải pháp không gian văn hóa cộng đồng cho làng - xã ………………………. Cải tạo và hoàn thiện không gian khuôn viên ngôi nhà ở …….

Cải tạo, phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật …………………………. Cải thiện vệ sinh môi trƣờng. Giải pháp cho làng - xã có nghề truyền thống. Chỉnh trang không gian kiến trúc cảnh quan làng - xã ……………….

Giải pháp không gian văn hóa cộng đồng cho làng - xã ………………………. Cải tạo và hoàn thiện không gian khuôn viên ngôi nhà ở ……. Cải tạo, phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật …………………………. Cải thiện vệ sinh môi trƣờng.

Giải pháp cho làng - xã nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản ven biển. Các đặc điểm đặc thù …………………………. Chỉnh trang không gian kiến trúc cảnh quan làng - xã …………. Giải pháp không gian văn hóa cộng đồng cho làng - xã ……………………….

Không gian khuôn viên và ngôi nhà ở ………………………. Cải tạo, phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật ………………………. Cải thiện vệ sinh môi trƣờng. Giải pháp cho khu dãn dân ………….

Các yêu cầu về quy hoạch. Cấu trúc trong khu dãn dân. Mối quan hệ giữa khu dãn dân và làng cũ. Các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật cho khu dãn dân.

Giải pháp cải tạo nâng cấp không gian những ngôi nhà ở còn nguyên các giá trị (lịch sử, sinh thái và kết cấu) trong những giai đoạn trƣớc đây. Không gian ngôi nhà trƣớc 1954. Không gian ngôi nhà từ 1975 đến 1986. Giải pháp kỹ thuật chung cho cải tạo và nâng cấp cho 2 loại nhà.

Đề xuất bổ sung cho các chính sách có liên quan đến môi trƣờng ở. Chính sách xây dựng, phát triển hạ tầng kỹ thuật. Chính sách về quản lý và quy hoạch đất đai. Chính sách về quy hoạch không gian.

Chính sách quản lý, xây dựng, phát triển nhà ở. Chính sách về phát triển nhà ở cho hộ chính sách, hộ dân nghèo. Chính sách về bảo tồn, phát triển làng - xã truyền thống. Đề xuất các giải pháp tổ chức quản lý ………………….

Trách nhiệm của các cấp địa phƣơng ………………………………. Vài trò của các tổ chức, cá nhân ……. Vai trò của cấp chính quyền làng - xã ……………. Sự tham gia của cộng đồng dân cƣ …………….147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .xii TÀI LIỆU THAM KHẢO .xiv PHỤ LỤC .xxii vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐBSH đồng bằng sông Hồng CNH công nghiệp hóa KTXH kinh tế - xã hội HĐH hiện đại hóa NONT nhà ở nông thôn UBND ủy ban nhân dân VHXH văn hóa - xã hội HĐND hội đồng nhân dân vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

So sánh tổng quan bức tranh xã hội và bức tranh về môi trƣờng ở vùng ĐBSH qua các giai đoạn chính. Một số nghiên cứu liên quan tới đề tài luận án …………………………………. Phân bố dân số và mật độ dân cƣ vùng đồng bằng sông Hồng. Mức nhiệt độ trung bình năm (0C) so với thời kỳ 1980 - 1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2) …………………………………………………………………………….

Mức thay đổi lƣợng mƣa (%) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2) .