Luận án vai trò nam giới H'Mông trong chăm sóc sức khỏe sinh sản tại xã Huổi Một, Sơn La

PHẠM THU HÀ VAI TRO CUA NAM GIGI DÂN TỘC H'MONG VUNG TÂY BẮC TRONG CHAM SOC SUC KHOE SINH SAN (Nghiên cứu trường hợp xã Huỗi Một, huyện Sông Mã, tinh Son La) LUẬN ÁN TIÊN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HA NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THU HÀ VAI TRO CUA NAM GIÚI DÂN TỘC H'MONG VUNG TÂY BẮC TRONG CHAM SOC SUC KHOE SINH SAN (Nghiên cứu trường hợp xã Huỗi Một, huyện Sông Mã, tinh Sơn La) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62 31 30 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Phạm Văn Quyết Hà Nội - 2014 Lời cảm ơn Tôi xin chân thành cảm ơn thay giáo hướng dẫn khoa học PGS.TS Phạm Văn Quyết đã tận tình dành nhiều tâm huyết định hướng, chỉ dẫn, cho tôi nhiễu M kiến quỷ bau trong suốt qua trình tôi thực hiện đề tài luận án nay từ năm 2010 nến nay. Trong quá trình lam nghiên cứu dé tài luận án, tôi không chỉ được hướng dẫn về mặt khoa hoc mà còn hiểu thêm được nhiễu diéu về đạo đức nghề nghiệp của nhà nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Xã hội học cùng tắt cả các thay cô giáo đã tạo điều kiện thuận lợi bên cạnh đó còn đóng góp cho tôi nhiều ý kiến, hướng dan tôi học tập và hoàn thành các chuyên dé của luận án. Tôi cũng xin cảm ơn Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, Phòng Đào tạo sau đại học đã làm việc day trach nhiém dé tôi có thé hoàn thiện hồ sơ bảo vệ va hoàn thành chương trình dao tạo dung thời hạn.

Tôi cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Tây Bắc, Ban chủ nhiệm khoa Ly luận chính trị, cùng tat cả đông nghiệp đã khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt qua trình học tập và thực hiện luận án. Tôi cũng xin cảm ơn chính quyên địa phương xã Hudi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình tôi thu thập thông tin cho dé tài luận án. Cuối cùng, nhưng đặc biệt quan trọng, tôi cảm ơn gia đình, bạn bè, những người thân luôn luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình qua. Sự ủng hộ của họ có giá trị rất lón để tôi có đủ sức khoẻ, nghị lực hoàn thành dé tài nghiên cứu này.

Nghiên cứu sinh Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học cua tôi. Cac thông tin, số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được người khác công bồ trong bat kỳ công trình nào khác. MỤC LỤC MỤC LUỤC.rreee 1 DANH MỤC CAC CUM TU VIET TẮTT.-2-2¿ 22222xt2E22EEtzxzxzxrerxrres 2 DANH MỤC BẢNG. 4 DANH MỤC BIÊU.

2-5 SE S221 EE2EEE12EE21212121212111111211121111 1121111. Lý do chọn để taic. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên CỨU.

Đối tượng, khách thé va phạm vi nghiên cứu.---- 2 +s2+s+zs+£+zx+xzx+z 10 5. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích. Phương pháp nghiên CỨu. Đóng góp của luận án.

- - -- 111 111 1112 111191111 111180111111 1kg rưy 14 Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU. Điêm luận một sô nghiên cứu vê chăm sóc sức khoẻ sinh sản nói chung. Điêm luận một sô nghiên cứu vê chăm sóc sức khoẻ sinh sản trong nhóm dân tộc thiêu sô ở Việt Nam. Điểm luận một số nghiên cứu dé cập đến sự tham gia của nam giới trong chăm sóc sức khoẻ sinh San .- - ¿c1 vn ng TH ng nưệt 33 R0.

45 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA DE TÀI. Các khái niệm công CỤ. Vat tro xO g nổ. Sức khoẻ sinh sản và chăm sóc sức khoẻ sinh sản.

Tiếp cận các lý thuyết xã hội học. ThuyẾt cơ cầu - chức HĂN. Lý thuyết về vai trò xã NGI ceccecccceccccscecsvesesesessesessesvssesvesesseseesesessees 53 2. Lý thuyết xã hội học VE giới.

Chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến chăm sóc sức khoẻ sinh T0. 60 Chương 3 THUC TRANG NAM GIỚI DÂN TỘC H’MONG XÃ HUỎI MOT, HUYỆN SÔNG MÃ, TÍNH SƠN LA THỰC HIỆN VAI TRÒ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SAN. Vai nét vê địa bàn nghiên cứu và những đặc điêm cơ ban của cộng đông Aan t6c H’?MON 200. Vài nét về địa bàn nghién CứH.

Đặc điểm cơ bản của cộng đông dân tộc H Mông. Vai trò của nam giới dân tộc H°Mông trong việc thực hiện kế hoạch hoá gia 0010. Nam giới nhận thức về vai trò của bản thân trong việc thực hiện kế hoạch hoá giá đÌHH. LH HT TT KH key 71 3.

Nam giới thực hiện vai tro kế hoạch hoá gia đình. Vai trò của nam giới dân tộc H’M6ng trong chăm sóc sức khoẻ ba me 3. Nam giới nhận thức về vai trò của bản thân trong chăm sóc sức khoẻ DA ME MANY NAL 8n n. Nam giới thực hiện vai trò trong chăm sóc sức khoẻ bà me mang thai.

107 Chương 4 CÁC YEU TO ANH HUONG DEN SỰ THUC HIEN VAI TRÒ CHAM SOC SUC KHOE SINH SAN CUA NAM GIOI DAN TOC H’MONG XÃ HUOI MOT, HUYỆN SONG MA, TINH SƠN LA. Nhóm yếu tố chủ qQuanie. Độ tuổi và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc ,. Trình độ học van và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới AGN tOC HMONG.

Nhóm yếu tố khách quan. Phong tục tập quán và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc HMONG. SE KT KH kg tk ky 120 4. Truyền thông với vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới ,/7.

137 KET LUẬN VÀ KHUYEN NGHHỊ,.-- 52-5 SE 2E 2121211121111 re, 139 KẾT LUẬN. 52-52212121 1 2212112121121 2112121121111211112111111111121 211 rre 139 KHUYEN NGHỊ,. 2-5 SE 1 E1 151121E212121121121111121111211212111212 1 na 142 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN ÁN. c2 T21 T2 2211221121 1211 1121111 111 tru TÀI LIEU THAM KHAO DANH MỤC CÁC CUM TỪ VIET TAT DS - KHHGD: Dân số - kế hoạch hoá gia đình CS: Chăm sóc SKSS: Sức khoẻ sinh sản WHO: Tổ chức y tế thế giới BPTT Biện pháp tránh thai UNFPA Quỹ dân số liên hợp quốc DANH MỤC BANG Bảng 3.

Số con trong gia đình và mong muốn có thêm con của nam giới. Tuôi kết hôn của nam nữ thanh niên H°Mông. Người quyết định số con trong gia đình.--- ¿22s sc>xezsezszrzes 82 Bảng 3. Sự thực hiện vai trò chia sẻ sử dụng biện pháp tránh thai.

Nhận thức về vai trò của bản thân trong hoạt động tiêm phòng cho bà mẹ 0ì H201) RHHaaŨŨỢ. Nhận thức về vai trò của bản thân đối với chế độ làm việc và nghỉ ngơi hop ly cua ba me mang thal 0. Tương quan giữa nhận thức về vai trò va sự thực hiện vai trò. 94 đưa vợ đi khám tha1.-- 2 112222101 111132511 1111191111 11011 11111 H1 1 TH kg re 94 Bảng 3.

Ly do nam giới không đưa vo đi khám thaI. Lý do nam giới không đưa vợ đi tiêm phòng. Người đảm nhận công việc nau cơm khi phụ nữ “ở cữ”. Độ tuôi và vai trò chia sẻ thông tin với người vợ.

Độ tuổi và vai trò quyết định sinh con. Độ tuổi và vai trò chia sẻ sử dụng biện pháp tránh thai của nam gidi. Độ tuôi và nhận thức của nam giới về vai trò của bản thân trong việc cân có kiến thức phòng tránh thai. - 2 52 S9SE2E9EE2E£EEEEEEEEEEEEEEE2EEEE2EEEEEEEEEEerree 113 Bảng 4.

Độ tuôi và vai trò đưa vợ đi khám thai. Độ tuổi và vai trò đưa vo đi tiêm phòng uốn ván. Trình độ học vấn và sự hiểu biết về số con của nam ĐIỚI. Trình độ học vấn và sự thực hiện vai trò đưa vợ đến cơ sở y tế khám thai.

Trình độ học vấn và sự thực hiện vai trò nấu cơm cho vợ khi vợ ở cữ. Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về sức khoẻ sinh sản với nhận thức về vai trò của nam giới.--- ¿+52 +s+St+ESEE2EEEE2EEEE2E71211115E121 11x xe. Tương quan giữa việc biết đến thông tin về chăm sóc SKSS qua SBDTV và nghe tuyên truyền với hành vi không dé vợ đi làm nương khi có thai. 136 DANH MỤC BIEU Biểu 3.

Tỷ lệ nam giới đưa vợ đi tiêm phòng uốn ván. Độ tuổi và nhận thức về vai trò của bản thân đối với yêu cầu thăm khám Biểu 4. Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về sức khoẻ sinh sản với hiểu biết về yêu cầu thăm khám thai.-- 2525: 2S2E‡2+2EE2EE2E+2E2£Etzxezxerxsree 133 Biểu 4. Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về SKSS với hành vi đưa vợ đến cơ sở y tế dé khám thai.- - 5: 5t S+SE9E£EE2E£EE2EEEE2EEEEEEEEE2EE21E121 21x e.

Biết đến thông tin về chăm sóc sức khoẻ qua sách báo, đài, ti vi với sự thực hiện vai trò chia sẻ công việc nhà. 5+ c1 33221 1E +3 E£*EEE+erersreerereve 136 MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Trong tiến trình phát triển của thế giới, đặc biệt trong nửa thế kỉ qua đã cho thấy, vấn đề dân số và chất lượng dân số không chỉ là điều quan tâm của một dân tộc, một quốc gia, một khu vực mà nó đã trở thành vấn đề toàn cầu. Đối mặt với vẫn đề dân số và phát triển, Việt Nam là một trong những quốc gia sớm nhận thức được mỗi quan hệ chặt chẽ giữa hai lĩnh vực này.

Một số chủ trương và chính sách dân SỐ đã được Nhà nước ban hành từ những năm 60 của thế kỉ trước. Qua quá trình thực hiện, đến nay, chương trình dân số Việt Nam đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, cũng phải thắng thắn thừa nhận rằng, kết quả đạt được chưa én định, quy mô dân số vẫn có xu hướng gia tăng theo tốc độ không mong muốn, chất lượng dân số và cuộc sống chậm được cải thiện [Bộ Y Tế, 2008, tr. Sơn La là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc của tổ quốc.

Với dân số trên 1 triệu người, trong đó có 82% là dân tộc thiểu số, bao gồm các dân tộc: Thái, H'Mông, Kinh, Dao, Khơmú. Cho đến nay, Sơn La vẫn là một trong những tỉnh đặc biệt khó khăn, nhất là các xã ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Trong những năm qua, việc giải quyết bài toán về mối quan hệ giữa dân số và phát triển vẫn đang là một thách thức mà tỉnh Sơn La phải đối mặt.