Luận án tiến sĩ truyện ngắn việt nam sau năm 1975 viết về chiến tranh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM SAU NĂM 1975 VIẾT VỀ CHIẾN TRANH LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC Hà Nội – 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM SAU NĂM 1975 VIẾT VỀ CHIẾN TRANH Chuyên ngành: Lý luận văn học Mã số: 62 22 01 20 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN KHÁNH THÀNH Hà Nội – 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Trần Khánh Thành - ngƣời thầy đã tận tình hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Tôi trân trọng cảm ơn cơ sở đào tạo, các thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu, cơ quan, bạn bè và gia đình đã luôn tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, tháng 4 năm 2017 Tác giả luận án NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Đặc trƣng thể loại truyện ngắn .2 Một số đặc trưng của truyện ngắn hiện đại .2 Văn học về chiến tranhViệt Nam- từ những góc nhìn .1 Bàn về văn học đề tài chiến tranh Việt Nam .2 Tình hình nghiên cứu truyện ngắn sau năm 1975 viết về chiến tranh. NHỮNG HƢỚNG TIẾP CẬN MỚI VỀ HIỆN THỰC CHIẾN TRANH .1 Sự đổi mới quan niệm nghệ thuật về hiện thực và con ngƣời.1 Sự thay đổi quan niệm nghệ thuật và cảm hứng sáng tác .2 Từ khuynh hướng sử thi chuyển sang khuynh hướng thế sự, đời tư .2 Khám phá hiện thực, con ngƣời trong tính đa dạng, đa diện .1 Biên độ hiện thực chiến tranh được mở rộng. 53 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Khai thác đời sống đa diện của con người.

CÁC LOẠI HÌNH NHÂN VẬT CHỦ YẾU .1 Nhân vật và các loại hình nhân vật. Các loại hình nhân vật .2 Các loại nhân vật tiêu biểu trong truyện ngắn sau 1975 viết về chiến tranh. Nhân vật người lính .2 Nhân vật người phụ nữ. NHỮNG PHƢƠNG THỨC NGHỆ THUẬT ĐẶC SẮC .1 Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật .1 Người kể chuyện ngôi thứ ba với điểm nhìn khách quan.2 Người kể chuyện ngôi thứ nhất với điểm nhìn bên trong .2 Tổ chức cốt truyện .1 Khái niệm cốt truyện và vai trò của cốt truyện trong truyện ngắn.2 Một số dạng cốt truyện tiêu biểu .3 Nghệ thuật tạo dựng tình huống truyện .1 Vai trò của tình huống trong truyện ngắn .2 Một số tình huống tiêu biểu .1 Ngôn ngữ giàu chất hiện thực, đời thường, phương ngữ .2 Ngôn ngữ đậm chất triết lý, trữ tình .3 Ngôn ngữ mang tính đối thoại .4 Sử dụng nhiều ngôn ngữ độc thoại.

148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌCCỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Truyện ngắn sau Việt Nam 1975 đƣợc đánh giá là một thể loại vƣợt trội với sự phát triển mạnh mẽ cả về số lƣợng và chất lƣợng, nhiều tìm tòi trong cách tiếp cận hiện thực và đổi mới về thi pháp thể loại.

Trong đó, chiến tranh là một đề tài lớn tiếp tục đƣợc quan tâm suốt hơn bốn mƣơi năm qua. Đây là một đề tài khó để có những sáng tác xứng tầm với cuộc kháng chiến trƣờng kỳ, vĩ đại của dân tộc Việt Nam thế kỷ XX. Vì vậy mà lớp nhà văn từng trải qua cuộc chiến cảm thấy còn “mắc nợ” còn thế hệ trƣởng thành sau chiến tranh coi là một thách thức. Hiện nay, những công trình nghiên cứu truyện ngắn về chiến tranh chƣa nhiều, nhất là nghiên cứu chuyên sâu và khái quát trên cả phƣơng diện nội dung và nghệ thuật.

Hầu hết các chuyên luận, luận văn, bài viết đều khảo sát truyện ngắn về chiến tranh từ 1975 đến 2000 hoặc 2005, thời gian gần 10 năm trở lại đây vẫn chƣa đƣợc đề cập. Trong khuôn khổ một bài viết ngắn hoặc một mục nhỏ của công trình, các vấn đề đƣợc đặt ra rải rác và giải quyết một cách ngắn gọn, súc tích, chƣa bàn đƣợc toàn diện đến sự thay đổi trong nội dung cũng nhƣ hình thức thể loại, diện khảo sát thƣờng hẹp về số lƣợng tác phẩm. Chọn hƣớng nghiên cứu này, chúng tôi hi vọng góp phần nghiên cứu kỹ hơn về một mảng đề tài qua việc khảo sát truyện ngắn từ sau 1975 viết về chiến tranh. Từ đó, nhận diện đƣợc việc sử dụng tƣ liệu, vốn sống về chiến tranh của các nhà văn có sự thay đổi nhƣ thế nào về quan niệm, nội dung, hình thức nghệ thuật.

Có thể thấy, đề tài chiến tranh đã và đang tiếp tục nhận đƣợc sự quan tâm của giới sáng tác phê bình.Điều đó đƣợc minh chứng qua việc thƣờng xuyên có những cuộc thi, toạ đàm, hội thảo về văn học chủ đề chiến tranh cách mạng 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và nhiều tác phẩm mới ra đời.Sau 1975, văn học đề tài chiến tranh không chỉ viết về kháng chiến chống Pháp và Mỹ mà còn viết về cuộc chiến tranh biên giới, bảo vệ chủ quyền quốc gia.Trong văn học thế giới, chiến tranh là nguồn cảm hứng lớn sản sinh ra những kiệt tác.Đề tài này đến nay vẫn mang tính thời sự khi nhân loại đang ở TK XXI. Nghiên cứu truyện ngắn về chiến tranh từ sau 1975 dƣới các góc độ: hƣớng tiếp cận hiện thực mới mẻ, các kiểu loại nhân vật đa dạng, phƣơng thức nghệ thuật kế thừa truyền thống và mang hơi thở văn chƣơng đƣơng đại, chúng tôi hi vọng sẽ đem lại cái nhìn tƣơng đối toàn diện về mảng truyện ngắn này với nhiều giá trị đặc sắc còn tiềm ẩn. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2.1 Đối tượng: Luận ánnghiên cứu đặc điểm, tiến trình của truyện ngắn Việt Nam sau năm 1975 viết về chiến tranh. Nghiên cứu, khảo sát những phƣơng diện chính của thể loại truyện ngắn về đề tài này: sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về hiện thực và con ngƣời, khuynh hƣớng sáng tác, thế giới nhân vật đa chiều, những đặc sắc trong phƣơng thức biểu hiện của truyện ngắn về chiến tranh đƣơng đại.2 Phạm vi:Nếu nhƣ nói đến toàn bộ truyện ngắn Việt Nam sau 1975 viết về chiến tranh thì sẽ là một con số rất lớn và rải rác xuất hiện trong sáng tác của nhiều nhà văn, các sách báo và tạp chí.

Chính vì vậy, luận án giới hạn đối tƣợng khảo sát chủ yếu là những tác phẩm đã đƣợc các văn uy tíntuyển chọn trong các tuyển tập truyện ngắn hay về chiến tranh, truyện ngắn biên giới Tây Nam, truyện ngắn hay và đoạt giải tạp chí Văn nghệ quân đội từ năm 1975 đến 2016. Bên cạnh đó, luận án cũng đề cập đếntruyện ngắn đƣợc viết và công bố sau năm 1975 về chiến tranh của một số tác giả tiêu biểu đã thành công với đề tài này đƣợc dƣ luận quan tâm luận bàn, trong phạm vi mà ngƣời 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com viết cập nhật đƣợc (sự lựa chọn này không tránh khỏi tính chủ quan của tác giả luận án vì có thể với nhà nghiên cứu khác thì lại nhận thấy có những tác giả, tác phẩm khác tiêu biểu hơn về đề tài này). Văn học sau năm 1975 nói chung, truyện ngắn nói riêng viết về chiến tranh là viết về kháng chiến chống Pháp, Mỹ, chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế trên đất bạn. Trong khuôn khổ luận án, số lƣợng truyện ngắn đề cập đến mỗi cuộc chiến tranh này làcon số ngẫu nhiên của đối tƣợng khảo sát kể trên.Trong quá trình triển khai luận án, chúng tôi gọi chung là truyện ngắn sau 1975 viết về chiến tranh hoặc truyện ngắn về chiến tranh.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục đích: Trên cơ sở khảo sát nghiên cứu truyện ngắn sau 1975 viết về chiến tranh trong sự so sánh đồng đại với truyện ngắn nói chung, với tiểu thuyết về chiến tranh và sự so sánh lịch đại truyện ngắn về chiến tranh giai đoạn trƣớc 1975, luận án muốn tìm ra những đặc điểm và sự cách tân của truyện ngắn về đề tài chiến tranh khi nhìn từ thời bình. Đó là những xu hƣớng, tìm tòi, thể nghiệm hƣớng đến khắc hoạ bối cảnh hiện thực và con ngƣời trong và sau chiến tranh. Luận án muốn khẳng định truyện ngắn về chiến tranh từ sau giải phóng đến nay có sự kế thừa, cách tân nhằm biểu đạt đề tài này một cách hiệu quả, mới mẻ và đa diện, góp phần tích cực vào sự đổi mới, vận động của thể loại trong đời sống văn học Việt Nam đƣơng đại.2 Nhiệm vụ Qua việc tổng hợp tƣ liệu, luận án sẽ làm sáng rõ những vấn đề lí luận cơ bản về sự thay đổi quan niệm nghệ thuật, một số yếu tố thi pháp đặc trƣng thể loại truyện ngắn và phân tích cụ thể trong sáng tác về chiến tranh. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đầu tiên, luận án phân tích, đánh giá các xu hƣớng nghiên cứu văn học về chiến tranh, thể loại truyện ngắn và truyện ngắn Việt Nam sau năm 1975 viết về chiến tranh.

Tiếp theo, luận án phác thảo về sự thay đổi quan niệm nghệ thuật, hƣớng tiếp cận đề tài chiến tranh trong truyện ngắn đƣơng đại đặt trong bối cảnh chung của nền văn học từ sau 1975 đến nay. Sau đó, luận án khảo sát, phân loại, phân tích một số kiểu loại nhân vật chủ yếu, đƣợc thể hiện nổi bật trong truyện ngắn đƣơng đại về chiến tranh. Đồng thời, luận án chỉ ra những thay đổi, cách tân từ quan niệm sáng tác đƣợc cụ thể hoá qua nhân vật trong truyện ngắn về chiến tranh giai đoạn này có những nét khác biệt so với thời gian trƣớc 1975.