Luận án tiến sĩ văn học Việt Nam - Nghiên cứu thơ văn Trương Đăng Quế

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN HOÀNG NGỌC CƯƠNG LUẬN ÁN TIEN SĨ VAN HỌC VIỆT NAM Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023 ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRUONG DAI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG NGỌC CƯƠNG Ngành Văn học Việt Nam Mã số: 9220121 LUẬN ÁN TIEN SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM HUONG DAN KHOA HỌC: 1. NGUYEN NGOC QUAN 2. NGUYEN ĐÌNH PHỨC PHAN BIEN DOC LAP: 1. TRAN THI HOA LE 2.

PHAN THI HONG PHAN BIEN: 1. LE QUANG TRUONG 2. LE THU YEN 3. NGUYEN KIM CHAU Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của các Thầy hướng dẫn khoa học.

Các công trình nghiên cứu khác có liên quan đến đề tài và được trích dẫn trong Luận án có chú thích rõ ràng ở phần Tài liệu tham khảo. Mọi nhận định, kiến giải, biện luận, kết luận là của bản thân tôi, không sao chép từ bất kỳ một tài liệu nào. Nếu có gì sai sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hoàng Ngọc Cương LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh, Ban lãnh đạo Khoa Văn học, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để chúng tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Quý Thầy Cô trong và ngoài trường đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ trong quá trình học tập và thực hiện luận án tại cơ sở đảo tạo Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến TS. Nguyễn Ngọc Quận và PGS. Nguyễn Đình Phức - những người Thầy đã tận tình hướng dẫn cũng như dành nhiều sự động viên, khích lệ trong suốt quá trình tôi thực hiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Dòng họ Trương Mỹ Khê - Quảng Ngãi đã dành cho tôi nhiều tình cảm thân thương, động viên và ủng hộ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn những người thân yêu trong gia đình nhỏ của tôi và bang hữu gần xa đã luôn quan tâm, ủng hộ về nhiều mặt trong quá trình học tập và thực hiện luận án này. Cuối cùng, tôi xin mãi mãi khắc ghi công ơn Cha Mẹ: Ông Hoàng Văn Quy và Bà Lê Thị Lập - Những Người luôn dành cho tôi tình yêu thương vô bờ bến, luôn dõi theo, khích lệ, động viên và ủng hộ tôi theo đuổi con đường nghiên cứu day gian nan. Hoàng Ngọc Cương DANH MỤC CHỮ VIET TAT TT Chữ viết tắt Viết đầy đủ 1 ĐHQG Đại học Quốc gia 2 ĐHQG-HCM Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 3 ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội 4 ĐHSPHN Đại học Sư phạm Hà Nội 5 HIKH Hội thảo khoa học 6 HVDT Hoc văn du tập 7 KH&CN Khoa học và Công nghệ 8 KHXH Khoa học xã hội 9 KHXH&NV Khoa hoc xã hội và nhân văn 10 Nxb.

Nhà xuất ban 11 PGS.TS Phó Giáo sư. Tiến si 12 OKVT Quảng Khê văn tập 13 QSQTN Quốc sử quán triều Nguyễn 14 STT Số thứ tự 15 TGLA Tác gia Luan án 16 TP. Thanh phố 17 TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh 18 TOKTST Trương Quảng Khê Tiên sinh tập 19 tr. trang 20 TTLTQG Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 21 TVQGVN Thư viện Quốc gia Việt Nam 22 UBND Uỷ ban nhân dân 23 VHTT Văn hoá Thông tin 24 VHTT&TT Văn hoá Thể thao và Thông tin 25 VNCHN Viện Nghiên cứu Hán Nôm 26 TOKCVT Trương Quảng Khê công văn tập 27 BCBS Binh chế biểu sé DANH MỤC BANG BIEU STT Tên bảng biểu Trang 1 Bảng số 01: Bảng thống kê số lượng các bài thơ văn Trương | 57 Đăng Quế theo thể loại.

2 Bảng số 02: Bảng chép thơ Trương Đăng Quế trong sách Hoa | 67 trình thi tập. 3 Bang số 03: Bang thống kê những bài bố sung mới cho nhóm | 78 văn bản số 01. Bảng số 04: Bảng tổng hợp số bài thơ văn của Trương Đăng | 79 4 | Qué tir nhóm văn ban số 1 và những bài được bố sung từ nhóm văn bản số 2. 5 | Bang số 05: Bang thống kê thé thơ của Trương Đăng Qué.

126 Bang số 06: Bang so sánh đặc điểm thơ cỗ thé và cận thể trong 137 6 thơ Trương Đăng Qué. 4 | Bảng số 07: Bảng thống kê thé văn của Trương Đăng 144 Qué. Tính cân thiết của dé tliccccsscssssssssssssssssssssssssssssssssssessssssssssssssssssesssssssusesssesssisessssssssseeess 1 2. Mục địch nghiÊN CỨIH.

St St St Tre. Đối tượng và phạm vi nghién CÚNH.- 22-55 SE+s EE++‡EEEEEEEEEEEEEEEEEEEECEEEEEEELrrrrrkrcee 2 4. Phương pháp nghi€n CỨH. - - «tt TT TT grgràt 2 22 2.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận GI csccscessessesssesscssessecssessessesssessessessuessessuesnessecaseeses 4 7.

Cầu trúc LUGN đ. 6 Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU VE TRƯƠNG ĐĂNG QUE VÀ 10/9I€091)2ã9. Tình hình nghiên cứu về Trương Đăng QUẾ. Những nghiên cứu về cuộc doi, sự nghiệp chính trị, quan điểm chống Pháp và vai trò của Trương Đăng Qué với lich sử triều NguyFN.

Những nghiên cứu liên quan đến việc sưu tam, giới thiệu, dich chú, tìm hiểu về nội dung thơ văn Trương Đăng QQUẾ. Hướng tiếp cận của dé tài.---©2¿-©se SE SEEEE1E115127111127112T1110. 28 Chương 2: CUOC ĐỜI, SỰ NGHIỆP VA TINH HÌNH VAN BẢN.- 29 THƠ VĂN TRƯƠNG ĐĂNG QUẼ.--2--©©22-©22222EEE9EE11222111171112711212711 11 cee 29 2. Boi cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá và văn học Việt Nam giai đoạn nửa cuối thé kỷ XVIII ~ 50.

Cuộc đời và sự nghiệp của Trương Đăng QQuỂ.----¿-©cc¿++2c+ee+ecvvserrcrvez 31 2. Tiểu sử Trương Đăng Que ssrcecccccsssssssssesssssesssssesssssessssssssssesssssecssssesssseesssseessseeesss 31 2. Dòng tộc và IA đÏÌHÌh. St St St TT TT HT TT HT nàn ghe, 37 2.

Sự nghiệp của Trương Đăng QuẾ. Sur nghiép CHINN nan hố cố. Sul NQhiED CUO tC nan ốn. Khảo sát văn bản thơ văn Trương Đăng Qué ceeccccccssssssssesssssesesssesssssessssesesssesessseesssees 50 2.

Tác phẩm của Trương Đăng Qué trong các biệt tập. Tác phẩm của Trương Đăng Qué trong các hợp tập.-----c--ccsz-ccss 57 Tiểu kết CHUONg 2 veecsecsssscssssssesssssssssssessssessssuvssssssesssesssssessssusesssueesssvesssueesssusssseeessseesssseess 80 Chương 3: QUAN NIỆM SÁNG TÁC VÀ NOI DUNG THƠ VAN TRƯƠNG ĐĂNG 900700. Quan niệm sáng tác của Trương Đăng QuẾ. Quan niệm xem tính linh là “gốc ” của việc làm thƠ.

Coi trọng tác dụng giáo dục, giáo hoá của HNO VĂN. Người sáng tác tho văn phải có học van, đọc rộng, luôn trau doi kiến thức. Nội dung thơ văn Trương Đăng QuẾ. Lý tưởng trung quân, wu dân Phung QueCrscescssccsssssssssssssssessssseseessssesesssseeesssseees 96 3.

Một tam lòng giàu tình thương yêu, cảm MONG. Tinh yêu thiên nhiên, quê hương đất HưÓC. Nỗi niềm trước nhân sinh, thế ` 118 Tiéu Két CRUONG SN ÃÄ. 122 Chương 4: NGHỆ THUAT THO VAN TRUONG DANG QUẼ.

Phong cách ngôn ngữ bình hoà, điển NG ceecscsccccssssssesssssesessesssssesesssesesssesesseeen 152 4. CAC tht PHGP NON NT n6 ố6ố. 176 PHAN MỞ DAU 1. Tinh cần thiết của đề tài Trương Đăng Quế (1793-1865) là một danh thần dưới triều Nguyễn.

Sự nghiệp của ông trải rộng trên nhiều lĩnh vực, và ở lĩnh vực nào ông cũng đều đạt được những thành tựu to lớn, có đóng góp nhất định cho thời đại và lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, so với nhiều nhân vật lịch sử sống và hoạt động cùng thời, thì cho đến nay những nghiên cứu về Trương Đăng Quế vẫn còn khiêm tốn, nhất là trong lĩnh vực thơ văn của ông. Là quan đại than, một danh sĩ, trí thức lớn dưới triều Nguyễn, Trương Đăng Qué có cống hiến to lớn về nhiều lĩnh vực, như góp phan xác lập chủ quyền Quốc gia ở vùng đất phương Nam, ồn định kinh tế, chính trị - xã hội đất nước, xây dựng những giá trị văn hoá Quốc gia. Riêng lĩnh vực văn hoá, đóng góp của ông thể hiện tập trung nhất ở hai mảng sử học và văn học.

Về sử học, với tư cách Tổng tài coi việc Sử quán, ông đã trực tiếp tham gia vào việc giám sát, chỉ đạo biên soạn rất nhiều công trình sử học nổi tiếng đương thời, như Đại Nam thực lục tiền biên, Đại Nam liệt truyện tiền biên, Đại Nam thực lục chính biên (03 ky đầu chép việc các triều Gia Long, Minh Mệnh, Thiệu Trị), Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ. Về văn học, ông không chỉ có thi tập, văn tập truyền thế với số lượng lớn, chất lượng khá cao, mà thậm chí có thể xem ông là nhà lý luận phê bình văn học với khá nhiều tư liệu liên quan hiện còn. Dau vậy, sống trong giai đoạn giao thời với đầy những biến cé phức tạp của lịch sử dân tộc, việc đánh giá Trương Đăng Qué về con người và sự nghiệp trước nay luôn ton tại rất nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt nổi bật ở sự kiện lên ngôi của vua Tự Đức, và quan điểm cũng như trách nhiệm của ông trong việc đất nước rơi vào tay giặc Pháp. Thực tế cuộc đời và sự nghiệp của Trương Đăng Qué với quá nhiều mối quan hệ mật thiết với triều Nguyễn, với một giai đoạn lịch sử bi tráng của dân tộc đã khiến việc nghiên cứu, nhận định về ông trong một giai đoạn lịch sử lâu dài hầu như không tiến triển.

Việc nhận định, đánh giá về cuộc đời và sự nghiệp của người xưa ngoài việc nghiên cứu bằng chứng, thực không gì quan trọng hơn việc cung cấp toàn bộ nguồn tư liệu hiện còn của tác giả. Nhưng ngặt vì tư liệu Hán Nôm ngoài việc sưu tầm, chỉnh lý, còn phải tiến hành không ít công việc như phiên âm, dịch nghĩa, chú thích. mới có thé sử dụng. Với trường hop Trương Đăng Qué, ngoài một số bộ sử triều Nguyễn mang tam Quốc gia do ông giữ trách nhiệm Tổng tài đã được dịch thuật, xuất bản, tư liệu thơ văn của ông được công bố khá hạn chế, cho đến nay chủ yếu mới chỉ công bố phan thơ, còn phan văn tập cùng tư liệu tiểu thuyết, bút ký hầu như rất ít được đề cập.

Không những thế, công tác văn bản thường rất ít được các tác giả, nhà nghiên cứu quan tâm, dẫn đến tác phẩm tuy được công bố, nhưng độ tin cậy chưa cao. Hiện nay, trước những đổi mới trong việc nhìn nhận, đánh giá lại triều Nguyễn nói chung và các nhân vật dưới triều Nguyễn nói riêng, các hoạt động nghiên cứu, biên khảo, đánh giá về vai trò của triều Nguyễn và các nhân vật lịch sử trong giai đoạn này đã được tô chức nhiều hơn, rộng rãi, quy mô, và chất lượng hơn. Chính điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc sưu tầm, nghiên cứu, đánh giá đúng mức về nhân vật Trương Dang Qué. Và cho đến nay, cũng đã xuất hiện một số công trình, hội thảo, luận văn, bài viết nghiên cứu về Trương Đăng Qué, trong đó có lĩnh vực thơ văn của ông.