Khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình của Phạm Văn Hùng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM VĂN HÙNG KHÝA C¹NH TRIÕT HäC TRONG MO M¦êNG HßA B×NH Chuyên ngành: Triết học Mã số: 62 22 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Đăng Sinh HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác. Nghiên cứu sinh Phạm Văn Hùng LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, Ban Đào tạo, Khoa Triết học của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Trần Đăng Sinh đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Nghiên cứu sinh Phạm Văn Hùng MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án .5 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Các công trình nghiên cứu chung về Mo Mƣờng (bao gồm Mo Mƣờng Hòa Bình). Các công trình nghiên cứu về bản chất và cấu trúc Mo Mường. Các công trình nghiên cứu về cơ sở hình thành và xu hướng biến đổi của Mo Mường. Các công trình nghiên cứu về vũ trụ quan và vũ trụ quan trong Mo Mƣờng (bao gồm Mo Mƣờng Hòa Bình).

Các công trình nghiên cứu về vũ trụ quan. Các công trình nghiên cứu về vũ trụ quan trong Mo Mường. Các công trình nghiên cứu về nhân sinh quan và nhân sinh quan trong Mo Mƣờng (bao gồm Mo Mƣờng Hòa Bình). Các công trình nghiên cứu về nhân sinh quan.

Các công trình nghiên cứu về nhân sinh quan trong Mo Mường. Các công trình nghiên cứu về giá trị của vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mƣờng (bao gồm Mo Mƣờng Hòa Bình). Các công trình nghiên cứu về giá trị đối với đời sống tinh thần của người Mường. Các công trình nghiên cứu về giá trị phản ánh lịch sử xã hội người Mường.

Các công trình nghiên cứu về giá trị đối với tư tưởng triết học Việt Nam. Một số vấn đề đặt ra cần nghiên cứu trong luận án .34 Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ MO MƢỜNG HÒA BÌNH. Bản chất và cấu trúc của Mo Mƣờng Hòa Bình. Bản chất của Mo Mường Hòa Bình.

Cấu trúc của Mo Mường Hòa Bình. Cơ sở hình thành và tồn tại của Mo Mƣờng Hòa Bình. Cơ sở kinh tế - xã hội. Cơ sở văn hoá và tín ngưỡng, tôn giáo.

Cơ sở nhận thức và tâm lý. Xu hƣớng biến đổi của Mo Mƣờng Hòa Bình. Xu hướng giản lược lễ thức và phai nhạt giá trị truyền thống. Xu hướng phục hồi một số hủ tục và thương mại hóa trong quá trình tổ chức thực hành Mo Mường Hòa Bình .57 Tiểu kết chƣơng 1 .61 Chƣơng 2: NỘI DUNG VŨ TRỤ QUAN TRONG MO MƢỜNG HÒA BÌNH.

Quan niệm về quá trình hình thành vũ trụ. Sự hình thành vũ trụ từ hỗn mang. Sự vận động từ vũ trụ khiếm khuyết đến vũ trụ hài hòa. Quan niệm về cấu trúc vũ trụ.

Tầng giữa - mường Người (mương Mol) và mường Ma (mương Ma). Tầng trên - mường Trời (mương Tlời). Tầng dưới - mường Bằng dưới (mương Pưa Tịn) và mường Vua Khú (mương Bua Khú ). Quan niệm về nguồn gốc sự sống .86 Tiểu kết chƣơng 2 .91 Chƣơng 3: NỘI DUNG NHÂN SINH QUAN TRONG MO MƢỜNG HÒA BÌNH.

Quan niệm về cuộc đời con ngƣời. Quan niệm về cuộc sống. Quan niệm về cái chết và linh hồn. Quan niệm về mối quan hệ giữa cá nhân với gia đình và xã hội.

Quan niệm về đạo lý ứng xử của cá nhân với gia đình và xã hội. Quan niệm về mối quan hệ giữa thủ lĩnh và cộng đồng. Quan niệm về mối quan hệ giữa con ngƣời với tự nhiên. Quan niệm sống hoà hợp và bình đẳng với tự nhiên.

Quan niệm về vai trò của lao động trong quá trình con người cải biến tự nhiên .113 Tiểu kết chƣơng 3 .118 Chƣơng 4: GIÁ TRỊ CỦA VŨ TRỤ QUAN VÀ NHÂN SINH QUAN TRONG MO MƢỜNG HÒA BÌNH. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mƣờng Hòa Bình đối với đời sống tinh thần ngƣời Mƣờng. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình góp phần định hướng nhận thức của người Mường. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình là tiền đề tư tưởng hình thành tín ngưỡng và phong tục của người Mường.

Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình là mạch nguồn tư tưởng cho sự phát triển văn học, nghệ thuật của người Mường. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mƣờng Hòa Bình góp phần phản ánh lịch sử xã hội ngƣời Mƣờng. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình phản ánh tiến trình phát triển xã hội người Mường. Nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình phản ánh các hình thức hôn nhân và gia đình trong lịch sử xã hội người Mường.

Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mƣờng Hòa Bình đối với tƣ tƣởng triết học Việt Nam. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình góp phần tái hiện cội nguồn tư tưởng của người Việt. Vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình góp phần phác họa diện mạo tư tưởng người Mường trong lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam .142 Tiểu kết chƣơng 4 .149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong tiến trình lịch sử tộc người, người Mường đã tạo dựng nên một nền văn hoá phong phú và giàu bản sắc.

Trong đó, Mo Mường là nghi lễ tín ngưỡng trung tâm trong đời sống tinh thần của người Mường và quy tụ hầu hết các giá trị tư tưởng và văn hóa của người Mường. Chúng tôi chọn vấn đề Khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình làm đề tài nghiên cứu trong luận án xuất phát từ các lý do sau: Thứ nhất, Hòa Bình là "quê hương" tập trung sinh sống của người Mường từ lâu đời. Điều kiện địa lý, lịch sử, xã hội ở đây đã hình thành nên một nền văn hoá Mường đặc trưng và phát triển các giá trị của Mo Mường đến mức độ điển hình. Một số mường ở Hoà Bình có sự phân hoá rõ ràng giữa Mo, Trượng, Mỡi1; có những dòng Mo Mường lớn với quy mô lễ thức đồ sộ và vốn lời phong phú.

Từ khi được phát hiện, Mo Mường Hoà Bình đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nghiên cứu Mo Mường Hòa Bình vẫn tồn tại những khoảng trống và sự khác biệt. Do vậy, nghiên cứu Mo Mường Hòa Bình đòi hỏi phải xem xét dưới nhiều góc độ, phải bóc tách nhiều tầng lớp giá trị và phải hiểu nó trong mối quan hệ của nhiều ngành khoa học, trong đó có triết học. Thứ hai, Mo Mường Hòa Bình là hiện tượng văn hóa dân gian mang tính nguyên hợp, hàm chứa tư tưởng triết học độc đáo về vũ trụ và nhân sinh của tộc người Mường.

Tuy nhiên, trong những năm qua, nghiên cứu tư tưởng triết học Việt Nam trong lĩnh vực văn hoá dân gian vẫn ít được quan tâm thực hiện. Những nghiên cứu về tư tưởng triết học Việt Nam chủ yếu giới hạn trong phạm vi tư tưởng của người Việt. Tư tưởng của các tộc người khác, trong đó có tư tưởng của người Mường vẫn là một khoảng trống. Do vậy, nghiên cứu khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình là một hướng nghiên cứu cần thiết góp phần tìm hiểu tư tưởng của người Mường, đồng thời khẳng định và luận chứng cho sự tồn tại của tư tưởng triết học Việt Nam trong lĩnh vực văn hóa dân gian.

1 Mo là nghi lễ tín ngưỡng được tổ chức trong đám tang để tiễn đưa linh hồn người chết về mường Ma (thế giới của người chết). Trượng và Mỡi là nghi lễ tín ngưỡng có nhiệm vụ đuổi ma tà hại người và chữa bệnh cho người sống. 2 Thứ ba, nghiên cứu khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình góp phần làm sáng tỏ những giá trị độc đáo của Mo Mường Hòa Bình trong kho tàng tư tưởng, văn hóa Việt Nam và nhân loại. Qua đó, cung cấp thêm những căn cứ khoa học để đưa Mo Mường Hòa Bình trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại2.

Việc nghiên cứu này còn cần thiết vì nó góp phần thực hiện chủ trương của Đảng ta là: Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc [17, tr. 293]; đồng thời phải khai thác, phát huy những giá trị và sắc thái văn hóa riêng của các tộc người nhằm củng cố sự thống nhất dân tộc, tạo nên sự thống nhất trong tính đa dạng và phong phú của nền văn hóa Việt Nam [17, tr. Theo chủ trương này, việc nghiên cứu những hiện tượng văn hoá dân gian của các tộc người, trong đó có Mo Mường Hoà Bình của tộc người Mường sẽ giúp nhận diện những sắc thái đặc trưng làm nên diện mạo của tư tưởng, văn hóa Việt Nam và phát huy giá trị của nó trong cuộc sống hiện nay. Thứ tư, người Mường là tộc người có mối quan hệ gần gũi với người Việt.

Tộc người này chậm biến đổi hơn so với người Việt và còn lưu giữ được nhiều yếu tố tư tưởng, văn hóa của người Lạc Việt. Trong hoàn cảnh tư tưởng và văn hóa của người Việt đã, đang bị biến đổi, nhiều yếu tố bị mai một thì việc tìm hiểu khía cạnh triết học trong Mo Mường Hoà Bình có thể giúp chúng ta nhận thức sáng tỏ hơn tư tưởng của người Việt xưa về vũ trụ và nhân sinh. Qua đó, chúng ta thấy được tính độc đáo trong tư duy dân gian và thêm trân trọng các giá trị tư tưởng, văn hóa truyền thống của dân tộc. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.

Mục đích nghiên cứu Luận án phân tích làm sáng tỏ một số nội dung và giá trị triết học trong Mo Mường Hòa Bình.