Đạo đức Phật giáo và Ảnh hưởng đến Đạo đức Người Việt Nam - Luận án TS Triết học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DANG THỊ LAN ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO VÀ ANH HUONG CUA NÓ ĐẾN ĐẠO ĐỨC CON NGƯỜI VIỆT NAM Chuyên ngành : Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Ma số : 5.02 LUẬN ÁN TIEN SĨ TRIET HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: GS. NGUYEN HUU VUI HÀ NOI - 2004 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trinh của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án oa NHUNG CHU VIET TAT TRONG LUẬN AN 1. Chủ nghĩa xã hội ; CNXH 2. Xã hội chu nghĩa : XHCN 3. Chu nghĩa duy vật biện chứng : CNDVBC 4.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử : CNDVLS 5. Nhà xuất bản : Nxb 6. Thành phố : TP MỤC LỤC Trang MO DAU nãằằẲ`. Về đạo đức tôn giáo và đạo đức Phat giáo.

Đạo đức tôn giáo - Một số vấn đề lý luận. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về đạo đức tôn giáo. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức tôn giáo. Về đạo đức Phật giáo (những nội dung cơ bản).

Từ bi - giá trị nền tang của đạo đức Phật giáo. Ngũ giới - chuẩn mực cơ bản của đạo đức Phật giáo. Thuyết nhân qua, nghiệp báo, luân hồi và một số vấn đề khác của đạo đức Phật giáo.21 2E re 53 Chương 2. Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo đến đạo đức con người Việt Nam.

Sự du nhập của Phật giáo vào Việt Nam và những đặc trưng cơ ban của đạo đức Phật giáo Việt Nam. Sự du nhập của Phật giáo vào Việt Nam. Những đặc trưng cơ ban của đạo đức Phật giáo Việt Nam. Dao đức Phật giáo với đạo đức truyền thống Việt Nam.

Sự hoà quyện giữa tinh than từ bi, hy xả của đạo đức Phật giáo với chủ nghĩa yêu nước Việt Nam. Tinh than nhập thế - nét độc đáo của đạo đức Phật giáo Việt Nam. Đạo đức Phật giáo với đạo đức. lối sống của người dan Việt Nam.

Đạo đức Phật giáo với việc xây dựng và hoàn thiện đạo đức con người Việt Nam hiện nay. Vài nét về thực trạng đạo đức ở nước ta hiện nay và yêu cầu của việc xây dựng nén đạo đức mới. Anh hưởng của dao đức Phat giáo đến vice hình thành ý thức đạo đức của con người Việt Nam hiện nay. Anh hưởng của dao đức Phật giáo đến việc điều chỉnh hanh vi đạo đức của con người Viet Nam hiện nay.

Một số giải pháp nhàm phát huy những mặt tích cực và hạn chế những mat tiêu cực của đạo đức Phật giáo. Xu hướng phát triển của Phật giáo ở Việt Nam hiện nay và những biến đổi của dao đức Phật giáo. Một số giải pháp nhằm phát huy những mặt tích cực và hạn chế ị những mặt tiêu cực của đạo đức Phật giáo đối với việc xây dựng đạo đức con người Việt Nam hiện nay .cccccsesce 163 KẾT LUẬN .-----52 2 S211 esessce 187 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CUA TÁC GIA CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài.

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và phát triển kinh tế thị trường hiện nay, đất nước ta đang có những bước chuyển mình quan trọng. Chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao đời sống về vật chất và tinh thần cho nhân dân. Song cũng phải thừa nhận rằng chúng ta đang phải đối mặt với một thực trạng đáng lo ngại về mặt đạo đức xã hội: tệ nạn xã hội gia tăng, đồng tiền và lợi nhuận đã làm thay đổi quan niệm sống của nhiều người, trong xã hội xuất hiện nhiều lối sống xa lạ trái với thuần phong mỹ tục, với truyền thống nhân nghĩa, trọng đạo lý của dân tộc. Nạn tham nhũng, buôn lậu, làm hàng giả có xu hướng phát triển; lối sống thực dung, vị ky, không lý tưởng.

đã hình thành trong một bộ phận lớp trẻ; nhiều trường hợp vì đồng tiền mà quên di tình nghĩa thay trò, gia đình.; những hành vi tội ác xuất hiện ở trẻ vị thành niên. Sự xuống cấp về đạo đức không chỉ diễn ra trong nhân dan mà cả trong Đảng. Trong những năm gần đây, không ít lần Đảng ta nhận định rằng: "Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng bản thân, phai nhạt lý tưởng, mất cảnh giác, giảm sút ý chí, kém ý thức tổ chức kỷ luật, sa đọa về đạo đức và lối sống" [18, 137]; "Té quan liêu, tham nhũng và suy thoái về phẩm chất, đạo đức của một bộ phan cán bộ, dang viên làm cho bộ máy Dang và Nhà nước suy yếu, lòng tin của nhân dân đối với Đảng. đối với chế độ bị xói mon.

Vì vậy, việc đẩy mạnh quá trình xây dựng và hoàn thiện đạo đức mới đang được cả xã hội quan tâm. Để nâng cao hiệu quả xây dung một nên dao đức mới lành mạnh. tiến bỏ ở nước ta hiện nay, chúng ta phải sử dung nhiều biện pháp khác nhau. Mot trong những biện pháp ấy là khôi phục và phát huy những siá trị đạo đức truyền thống của dân tộc.

Phật giáo là một tôn giáo lớn có quá trình ton tại lâu đài ở nước ta. Trải qua gần 2000 năm đồng hành cùng dân tộc, Phật giáo đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong đời sống tâm linh, văn hoá, đạo đức của con người Việt Nam. Nhiều phạm trù đạo đức mà Phật giáo đã đóng góp cho nền đạo đức dân tộc đến nay còn phù hợp vẫn được duy trì sử dụng. Một số quy tac, chuẩn mực đạo đức của Phật giáo có những nét tương đồng với những quy tác, chuẩn mực của nền đạo đức xã hội vẫn được nhiều người tin theo và khuyến khích phát huy.

Giá trị tích cực của đạo đức tôn giáo nói chung và đạo đức Phật giáo nói riêng đã được Đảng ta khẳng định: "Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu và quyền lợi tinh thần của một bộ phận nhân dân, nó còn tồn tại lâu dài va chi phối đời sống tinh thần văn hoá của một bộ phận dân chúng, trong đó có những giá trị đạo đức phù hợp với lợi ích của toàn dân, với công cuộc xã hội mới” (2, 67]. Gan đây trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Dang ta tiếp tục khang định: "Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu của một bộ phận nhân dan”. cần "phat huy những giá trị tốt đẹp về văn hoá, đạo đức của tôn giáo”. [19, 128] Hiện nay, Phật giáo nói chung và những tư tưởng đạo đức Phật giáo nói riêng vẫn đang tiếp tục ảnh hưởng đến con người Việt Nam.

Một bộ phận dân cư ngoài việc tin vào sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. còn tin vào một tôn giáo nào đó, trong đó có Phật giáo. Họ lấy niềm tin tôn giáo làm một trong những lẽ sống của mình. lấy đạo đức tôn giáo làm một trong những chỗ dựa để điều chính hành vi, xử lý các mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhàn với xã hội.

Vì vậy, việc tìm hiểu đạo đức Phật giáo và những ảnh hưởng của nó đến đạo đức con người Việt Nam hiện nay là một van đẻ cấp thiết khong những về mặt lý luận mà cả về mặt thực tiễn. Với một be day lịch sư và có ảnh hưởng sau rộng trong quan chúng, dao đức Phat giáo đã gia ni:ập như một yếu tố của truyền thống đạo đức dân tộc. Mặc dù còn có những yếu tố tiêu cực song những giá trị, những quan niệm và chuẩn mực dạo đức mà Phật giáo đặt ra cũn g chứ a đựn g khô ng ít nhữ ng nhâ n tố có giá trị. Biết tận dụn g, kế thừa , phá t huy những yếu tố tích cực đó là một trong những yếu tố góp phần xây dựng và phát triển đời sống đạo đức lành mạnh trong xã hội ta hiện nay.

Vì những lý do trên đây, tôi chọn vấn dé "Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo đến đạo đức con người Việt Nam" làm đề tài luận án của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài. Đạo Phật là tôn giáo đã có quá trình tồn tại cùng dân tộc gần 2000 năm. Nghiên cứu đạo Phật từ lâu đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và giới lý luận.

Cho đến nay, ở nước ta đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu đạo Phật dưới những góc độ khác nhau. Có thể tóm lược thành những hướng nghiên cứu cơ bản sau đây: Thứ nhất, hướng nghiên cứu tìm hiểu đạo Phật trong quá trình phát triển lịch sử của nó, có thể kể đến các tác phẩm sau: "Việt Nam Phát giáo sử luận" (3 tập) của Nguyễn Lang, Nhà xuất ban Văn học 1994; "Lich sit Phật giáo Việt Nam" do GS Nguyễn Tai Thư chủ biên, Nhà xuất ban Khoa học Xã hội 1988; "Việt Nam Phat giáo sử lược" của Thich Mật Thể, Hội Tăng ni Bac Việt xuất ban 1950; "Lược sit Phát giáo Việt Nam" của Thích Minh Tuệ, Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản 1992. Thứ hai, hướng nghiên cứu đạo Phật như một bộ phận cấu thành lịch sử tư tưởng Việt Nam, được thể hiện trong các tác phẩm: "Lịch sử tr tưởng Việt Nam" tập | do GS Nguyễn Tài Thư chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội 1993; “Lich sứ Phát giáo Việt Nam", tập 2 của GS Lê Si Thang, Nhà xuất ban Khoa học Xã hội 1997; "Tir tưởng Phật giáo Việt Nam" của Nguyễn Duy Hinh, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội 1998: “Mav van đề về Phát giáo và lịch sử tut tưởng Việt Nant sồm cae bài việt của nhiều tác gia do Vien Triệt học xuất bản năm 1986. Thứ ba, hướng nghiên cứu dao Phat trong mối quan hệ và sự ảnh hưởng của nó đối với đời sống tinh than dân tộc, có các tác phẩm: "Tim về bản sắc Có thể nói, đa số các công trình trên đã xem xét, đánh giá Phật giáo trên nhiều phương diện khác nhau, cả những giá trị tích cực và những mặt tiêu cực.

Nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu đạo đức Phật giáo trên quan điểm triết học Mác xít một cách có hệ thống.