Luận án: Trí thức và vai trò của trí thức trong sự phát triển của Việt Nam hiện nay - Lê Thị Sự

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ SỰ TRÍ THỨC VÀ VAI TRÕ CỦA TRÍ THỨC TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY LU N ÁN TI N S TRI T HỌC Hà Nội - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ SỰ TRÍ THỨC VÀ VAI TRÕ CỦA TRÍ THỨC TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : CNDVBC&CNDVLS Mã số : 92.002 LU N ÁN TI N S TRI T HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN VI T THÔNG Hà Nội - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Những kết quả và nội dung của luận án là trung thực, chưa được công bố ở những công trình nghiên cứu khác. Tác giả Luận án Lê Thị Sự ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .v PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án .4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Đ N ĐỀ TÀI LU N ÁN.

Các công trình nghiên cứu về trí thức và vai trò của trí thức. Về trí thức. Về vai trò của trí thức. Các công trình, đề tài nghiên cứu về thực trạng trí thức Việt Nam và thực trạng việc thực hiện vai trò của trí thức Việt Nam hiện nay.

Các công trình, đề tài nghiên cứu về giải pháp xây dựng và phát huy vai trò của trí thức trong quá trình phát triển của Việt Nam hiện nay. Đánh giá tổng quát và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết. Đánh giá tổng quát các nghiên cứu đã thực hiện. Các vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết .36 CHƢƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LU N CHUNG VỀ TRÍ THỨC VÀ VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY.

Quan niệm về trí thức và đặc điểm của trí thức. Quan niệm về trí thức. Đặc điểm cơ bản của trí thức Việt Nam. Quan niệm về vai trò của trí thức trong sự phát triển của Việt Nam hiện nay.

Vai trò của trí thức trong lĩnh vực chính trị. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực kinh tế. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực văn hóa. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực xã hội.

Vai trò của trí thức trong việc bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay đối với sự phát triển của đội ngũ trí thức. Khái quát về quá trình phát triển của Việt Nam hiện nay. Những yêu cầu đặt ra đối với sự phát triển của đội ngũ trí thức hiện nay.

Những yếu tố tác động đến việc phát huy vai trò của trí thức trong sự phát triển của Việt Nam hiện nay. Quá trình đào tạo đội ngũ trí thức hiện nay. Quá trình sử dụng đãi ngộ và tôn vinh trí thức hiện nay. Hệ thống quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước trong việc tạo điều kiện phát huy tính độc lập, sáng tạo và khả năng phản biện xã hội của đội ngũ trí thức .70 CHƢƠNG 3: TRÍ THỨC VÀ VAI TRÕ CỦA TRÍ THỨC - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Khái quát thực trạng đội ngũ trí thức Việt Nam hiện nay. Những mặt tích cực của đội ngũ trí thức Việt Nam hiện nay. Những hạn chế của đội ngũ trí thức Việt Nam hiện nay. Thành tựu và hạn chế trong thực hiện vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam hiện nay.

Vai trò của trí thức trong lĩnh vực chính trị. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực kinh tế. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực văn hóa. Vai trò của trí thức trong lĩnh vực xã hội.

Vai trò của trí thức trong bảo vệ Tổ quốc. Những vấn đề đặt ra đối với việc phát huy vai trò đội ngũ trí thức hiện nay. Trí thức là bộ phận có vai trò quan trọng để phát triển đất nước nhưng nhận thức về vị trí, vai trò của trí thức hiện nay còn rất hạn chế. Mục tiêu xây dựng đội ngũ trí thức rất cao nhưng chính sách đào tạo, bồi dưỡng trí thức còn nhiều bất cập.

Thực tiễn quá trình phát triển đất nước đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ trí thức nhưng chính sách sử dụng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức chưa tạo ra động lực kích thích trí thức phát huy tiềm năng và vai trò của họ. Để khuyến khích khả năng sáng tạo và phản biện xã hội, trí thức phải được tự do tư tưởng nhưng môi trường dân chủ hiện nay chưa thực sự hoàn thiện. Đội ngũ trí thức là lực lượng sản xuất tiên phong của xã hội nhưng bản thân đội ngũ trí thức chưa thực sự phát huy tính tích cực, chủ động trước yêu cầu phát triển đất nước .116 CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP CƠ BẢN XÂY DỰNG VÀ PHÁT HUY VAI TRÕ ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC VIỆT NAM HIỆN NAY. Nâng cao nhận thức về vai trò của trí thức trong quá trình phát triển của đất nước hiện nay.

Đào tạo, bồi dưỡng trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước hiện nay. Đổi mới chính sách thu hút, sử dụng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức phục vụ quá trình phát triển đất nước hiện nay. Tạo môi trường thuận lợi nhằm phát huy hơn nữa tính độc lập, sáng tạo của trí thức trước yêu cầu phát triển đất nước hiện nay. Tăng cường tính chủ động, tích cực từ bản thân người trí thức trước yêu cầu phát triển đất nước hiện nay .149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .160 v DANH MỤC TỪ VI T TẮT CNH, HĐH : CNH, HĐH CNXH : Chủ nghĩa xã hội FTA : Hiệp định thương mại tự do GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GS.

TS : Giáo sư, tiến sĩ KH&CN : Khoa học và công nghệ KHXH : Khoa học xã hội KT – XH : Kinh tế - xã hội NC&PT : Nghiên cứu và phát triển NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Nxb : Nhà xuất bản PGS.TS : Phó giáo sư, tiến sĩ XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ từ những thập niên cuối thế kỷ XX là tiền đề quan trọng để nền kinh tế nhân loại bước sang một giai đoạn mới - kinh tế tri thức. Động lực cơ bản nhất trong nền kinh tế này không phải tài nguyên thiên nhiên, những yếu tố vật chất truyền thống mà là tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, do vậy nguồn lực cơ bản nhất là con người. Trong đó, đội ngũ người lao động có trình độ cao có vai trò quyết định đối với sự thành bại của mỗi quốc gia.

Xu thế hội nhập toàn diện trên cơ sở cuộc cách mạng khoa học - công nghệ vừa tạo ra thời cơ, vừa đặt ra nhiều thách thức cho chúng ta. Thời cơ ở chỗ chúng ta có thể tiếp thu những thành tựu khoa học mới nhất, những kinh nghiệm quý báu mà các quốc gia đi trước đã phải mất đến hàng trăm năm mới có thể có được ứng dụng vào quá trình phát triển đất nước, đẩy nhanh tốc độ, rút ngắn lộ trình, sớm trở thành nước công nghiệp hiện đại, chuẩn bị để bước sang kinh tế tri thức. Nhưng thách thức là ở chỗ liệu đất nước có thể vận dụng thành công hay không những thành tựu của khoa học và công nghệ, có thể vận dụng đúng đắn hay không những kinh nghiệm của các quốc gia khác để sớm trở thành một nước phát triển? Nếu tận dụng thành công chúng ta sẽ phát triển nhanh như một số quốc gia đã làm được, nhưng nếu không, khoảng cách sẽ ngày càng xa, càng tụt hậu trong quỹ đạo phát triển của thế giới. Trong tiến trình phát triển của mình, hiện nay Việt Nam đã bộc lộ ba “điểm nghẽn” đang là những rào cản với tiến trình hội nhập, đó là sự yếu kém về thể chế, chính sách; kết cấu hạ tầng kém phát triển và nguồn nhân lực trình độ thấp.

Cả ba điểm nghẽn này có “giải tỏa” được hay không, và đến đâu xét đến cùng là phụ thuộc vào yếu tố nguồn nhân lực. Vì thể chế, chính sách là do con người tạo ra, kết cấu hạ tầng cũng là do trình độ của nguồn nhân lực mà hình thành. Do đó, việc xây dựng và phát triển một nguồn nhân lực đủ mạnh là một chiến lược trong quá trình phát triển của Việt Nam. Thực tế phát triển của các quốc gia cũng như lý luận phát triển nói chung cho thấy, các bộ phận của nguồn nhân lực chất lượng cao không phải đều có vai trò như nhau.

Xét theo lát cắt xã hội, trong các bộ phận cấu thành nên nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ trí thức chính là hạt nhân trung tâm, là bộ phận tinh túy và có vai 2 trò quyết định mạnh mẽ nhất đến tốc độ và định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Do đó, cần phải có chiến lược dài hạn làm cho đội ngũ này thực sự phát huy được vai trò tiên phong của mình. Đảng ta nhận thức sâu sắc điều đó, đã đề ra mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của đội ngũ trí thức trước yêu cầu phát triển đất nước. Qua hơn 30 năm đổi mới, đội ngũ trí thức đã có bước phát triển lớn.

Tuy nhiên, so với yêu cầu CNH, HĐH, quá trình hội nhập toàn diện của đất nước thì trí thức Việt Nam chưa thực sự phát huy được vai trò tiên phong của mình. Mặt khác, thực trạng phát triển của đội ngũ trí thức với những biểu hiện đa dạng, nhiều diễn biến mới đang cho thấy việc thực hiện vai trò của đội ngũ trí thức có rất nhiều vấn đề cấp bách cần phải khắc phục. Chưa bao giờ trong lịch sử nước nhà lại có được đội ngũ trí thức đông đảo như bây giờ, nhưng cũng chưa bao giờ sự lãng phí chất xám, lãng phí các nguồn lực, những tiêu cực của nhiều trí thức lại gây nhiều bức xúc cho xã hội như bây giờ.