Luận án Triết học: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở Đắk Lắk

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  NGUYỄN ĐÌNH QUỐC CƯỜNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2013 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  NGUYỄN ĐÌNH QUỐC CƯỜNG Chuyên ngành: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ Mã số: 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1) TS. Trần Chí Mỹ 2) TS. Hồ Anh Dũng Phản biện độc lập: 1) GS, TS. Nguyễn Hùng Hậu 2) GS, TS.

Nguyễn Trọng Chuẩn Phản biện 1: PGS, TS. Trương Văn Chung Phản biện 2: PGS, TS. Nguyễn Xuân Tế Phản biện 3: PGS, TS. Đinh Ngọc Thạch THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Trần Chí Mỹ và Tiến sĩ Hồ Anh Dũng.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu của công trình khoa học này. Người làm luận án Nguyễn Đình Quốc Cường NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN AFTA ASEAN Free Trade Area (Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN) APEC Asia-Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương) ASEAN Association of Southeast Asia Nations (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á) EU European Union (Liên minh châu Âu) IUCN International Unionfor Consenation of Nature and Natural Resources (Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên quốc tế) NAFTA North America Free Trade Agreement (Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ) MERCOSUR Viết tắt từ tiếng Bồ Đào Nha: Mercado Comum do Sul (Khu vực Mậu dịch Tự do Nam Mỹ và vùng biển Caribê) UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc) WCED World Commission on Environment and Nevelopment (Ủy ban Môi trường và Phát triển thế giới) WTO World Trade Organization (Tổ chức Thương mại Thế giới) MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. LÝ LUẬN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VIỆT NAM Ở TỈNH ĐẮK LẮK. Quan niệm về bản sắc văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Tính đặc thù của bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. 68 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. THỰC TRẠNG GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VIỆT NAM Ở TỈNH ĐẮK LẮK TRONG NHỮNG NĂM QUA.

Khái quát các nhân tố tác động đối với việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk. Thực trạng giữ gìn và phát huy hệ giá trị tổng quát và những giá trị bộ phận của bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk trong những năm qua. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk. 124 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VIỆT NAM Ở TỈNH ĐẮK LẮK HIỆN NAY. Phương hướng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk. Những giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay. 142 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

165 KẾT LUẬN CHUNG. 167 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 182 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại giao lưu, hội nhập quốc tế sâu rộng và mạnh mẽ hiện nay, vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc được cả cộng đồng thế giới quan tâm đặc biệt, coi đó là vấn đề hệ trọng, có quan hệ mật thiết với sự phát triển, thậm chí là sự tồn vong của mỗi quốc gia dân tộc.

Bài học sâu sắc nhất từ sự phát triển của các nước trên thế giới là quá trình hội nhập vào thế giới phải đồng thời là quá trình khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc và gắn với hai quá trình này là sự phát triển cao của mỗi cá nhân trong cộng đồng dân tộc. Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam – những giá trị đặc trưng, bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, kết thành sức mạnh, giúp cho dân tộc ta trường tồn, lớn mạnh và phát triển như ngày nay. Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, vai trò của bản sắc văn hóa dân tộc được xác định là một trong những nhân tố có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xã hội, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, là nền tảng và sức mạnh tinh thần để nhân dân ta, dân tộc ta xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, bước vào thời kỳ phát triển mới của đất nước – thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam vừa có nhiều thuận lợi nhưng cũng gặp không ít khó khăn, thách thức.

Mặt trái của các quá trình đó hàng ngày, hàng giờ làm nảy sinh trên đất nước ta những tâm lý, tình cảm, những quan niệm và lối sống xa lạ, thậm chí đối lập 2 với các giá trị của bản sắc văn hóa dân tộc cũng như định hướng xây dựng và phát triển xã hội ta hiện nay. Những yếu tố xa lạ ấy thẩm thấu đến đâu, dẫn đến hậu quả như thế nào,… đều tùy thuộc vào sức mạnh nội sinh của xã hội ta, tức của nền văn hóa dân tộc. Sự vững mạnh đó sẽ tạo ra sức đề kháng, đẩy lùi những độc tố mới nảy sinh, đồng thời có khả năng hấp thụ những nhân tố mới lành mạnh, bổ ích. Nhận thức sâu sắc tình hình đó, Đảng ta đã đặt nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc vào vị trí cần quan tâm đặc biệt: “Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, mở rộng giao lưu quốc tế cần đặc biệt quan tâm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc”[29, tr.111] và luôn coi đó vừa là một nhiệm vụ văn hóa, vừa là một nhiệm vụ chính trị, là điều kiện tất yếu để hội nhập thành công vào thế giới, xây dựng và bảo vệ thành công một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người trên đất nước ta.

Ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay, trên đại thể, cũng tương tự như các địa phương khác trên đất nước ta, đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế. Vì thế, nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Đắk Lắk cũng có những thuận lợi và khó khăn chung như cả nước; nhưng đồng thời, do điều kiện tự nhiên, lịch sử và văn hóa có tính đặc thù của địa phương quy định, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Đắk Lắk có những thuận lợi và khó khăn của riêng mình. Trong những năm qua, nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc ở tỉnh Đắk Lắk trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là rất lớn và đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ về mọi mặt của tỉnh nhà nói riêng, của khu vực Tây Nguyên và cả nước nói chung. Tuy nhiên, bên cạnh những thành 3 tựu, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk cũng còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém, cả trên bình diện bản sắc văn hóa chung cho cả cộng đồng Việt Nam và bản sắc văn hóa riêng của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Ở những mức độ và phạm vi khác nhau, tùy theo lĩnh vực, đã có biểu hiện của sự phai nhạt, thậm chí coi thường, phủ định bản sắc văn hóa dân tộc. Hiện tượng đó đã và đang có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng và xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở tỉnh Đắk Lắk – một địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị và an ninh quốc phòng của khu vực Tây Nguyên và của cả nước. Như vậy, vấn đề đang được đặt ra một cách cấp thiết ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay là làm thế nào để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam một cách có hiệu quả để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao vừa của công cuộc phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xã hội, vừa của sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc – đảm bảo sự phát triển và tiến bộ toàn diện, đồng đều của tất cả các dân tộc ở địa phương cùng với sự phát triển và tiến bộ chung của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Do đó, việc nghiên cứu bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam và những biểu hiện đặc thù của nó ở tỉnh Đắk Lắk; phân tích thực trạng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk trong những năm qua, những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; xác định phương hướng và giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay, có ý nghĩa thiết thực, vừa cơ bản, vừa cấp bách, cả về lý luận và thực tiễn.

Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Trên thế giới, trong những thập kỷ gần đây, trước xu thế phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, đề tài bản sắc văn hóa dân tộc 4 đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều chuyên gia, học giả, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức quốc tế, và có nhiều công trình khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau về đề tài này đã được công bố.