Luận án tiến sĩ: Quan điểm của V.I. Lênin về chế độ tập trung dân chủ và vận dụng của Đảng ta

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ HỒNG NGON QUAN ĐIỂM CỦA V.LÊNIN VỀ CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ HỒNG NGON QUAN ĐIỂM CỦA V.LÊNIN VỀ CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN NAY Ngành: NCDVBC&CNDVLS Mã số: 9 22 90 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Lan Hương 2. Nguyễn Đình Hòa HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng; những phát hiện đưa ra trong luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Hồng Ngon MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt MỞ ĐẦU………………………………………………………………………. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ………………………………. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án………………………. Mục đích của luận án ………………………………………………… 3 2.

Nhiệm vụ của luận án ………………………………………………. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án …………………………… 4 4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu …………………… 4 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án ………………………………….

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án …………………………………. Ý nghĩa thực tiễn …………………………………………………………. Kết cấu của luận án ………………………………………………………. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ………………………………………………………………….

Những công trình nghiên cứu quan điểm của V.Lênin về tập trung dân chủ và chế độ tập trung dân chủ ………………………………………. Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài ……. Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước ……. Những công trình bàn về các thuật ngữ: Chế độ tập trung dân chủ hay nguyên tắc tập trung dân chủ ………………………………………………….

Những công trình nghiên cứu sự vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới ……………. Hồ Chí Minh - một kiểu mẫu trong vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ …………………………………………………. Thực hiện chế độ tập trung dân chủ phải có “điều kiện tiên quyết”, mà thiếu nó thì không thể thực hiện đúng đắn được ……………………………. Thực hiện chế độ tập trung dân chủ phải gắn liền với đổi mới sự lãnh đạo của Đảng ………………………………………………………………….

Những thành tựu và hạn chế chủ yếu khi thực hiện chế độ tập trung dân chủ của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới ………………………………. Những công trình nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ …………………… 25 1. Giải pháp đề cao giáo dục nhận thức, thể chế hoá nguyên tắc thành quy chế, quy định cụ thể, tăng cường tự phê bình và phê bình …………………… 25 1. Giải pháp đề cao kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, thực hiện nghiêm pháp chế, đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật …………………….

Giải pháp đề cao dân chủ, bảo đảm dân chủ đầy đủ trong Đảng …… 28 1. Đánh giá khái quát về các công trình nghiên cứu đã có và những vấn đề cần nghiên cứu tiếp. 29 Tiểu kết chương 1 …………………………………………………………… 32 CHƯƠNG 2. QUAN ĐIỂM CỦA V.LÊNIN VỀ CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ …………………………………………………………………….

Quan điểm của V.Lênin về tập trung và dân chủ trong Đảng …. Quan điểm của V.Lênin về tập trung trong Đảng …………………. Quan điểm của V.Lênin về dân chủ trong Đảng …………………. Quan điểm tập trung và dân chủ thể hiện trong tư tưởng của V.Lênin về chính đảng vô sản kiểu mới ……………………………………………….

Chế độ tập trung dân chủ với tư cách một nguyên tắc trong xây dựng Đảng kiểu mới và với tư cách một chế độ nhà nước …………………. Chế độ tập trung dân chủ được diễn đạt với tư cách một nguyên tắc trong xây dựng Đảng kiểu mới …………………………………………. Chế độ tập trung dân chủ được diễn đạt với tư cách là một chế độ nhà nước. Bảo vệ “người yếu thế”, “phái thiểu số” trong chế độ tập trung dân chủ ………………………………….Lênin quan niệm về “người yếu thế”, “phái thiểu số” ….

Cách hành xử của V.Lênin với “người yếu thế” “phái thiểu số”……………………………….Lênin là một hình mẫu cho phong cách làm việc nghiêm túc, theo dõi xử lý công việc đến tận cùng trong bảo vệ “người yếu thế” ……… …….Lênin kiên quyết xử lý tổ chức, cá nhân gây hại ………………. Chế độ tập trung dân chủ: những nội dung cơ bản cần quán triệt ….64 Tiểu kết chương 2 …………………………………………………………… 70 CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ CỦA ĐẢNG TA TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN NAY ……………………. Tư tưởng Hồ Chí Minh về tập trung dân chủ …………………………73 3.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về tập trung trong Đảng …………………… 73 3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong Đảng ……………. Những phát triển mới của Hồ Chí Minh về chế độ tập trung dân chủ. Những thành công của Đảng ta trong vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ từ khi đổi mới đến nay ………….

Về phương diện nhận thức …………………………………………. Về phương diện hành động …………………………………………. Một số hạn chế của Đảng ta trong vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ từ khi đổi mới đến nay ………………. Sự bất cập trong nhận thức của Đảng ta về chế độ tập trung dân chủ …………………………………………………………………………96 3.

Hạn chế trong vận dụng quan điểm của V.Lênin về chế độ tập trung dân chủ …………………………………………………………………………98 3. Nguyên nhân của những hạn chế ………………………. 111 Tiểu kết chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA V.LÊNIN VỀ CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ ………………………………………………………………………….

Nhóm giải pháp liên quan đến nhận thức về chế độ tập trung dân chủ ………………………………………………………. Nhận thức đúng về chế độ, nguyên tắc tập trung dân chủ …………. Đề cao ý thức tự giác học tập lý luận chính trị, nâng cao năng lực thực hành nguyên tắc tập trung dân chủ. Quán triệt những yêu cầu chung, cần thiết đối với các cấp ủy trong quá trình tổ chức học tập nâng cao trình độ nhận thức ………………………….

Nhóm giải pháp liên quan đến thực hiện chế độ tập trung dân chủ. Thể chế hóa chế độ tập trung dân chủ thành quy chế, quy định cụ thể…………………………………………………. Thực hiện nghiêm túc chế độ tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách …. Thực hiện tự phê bình và phê bình, phát huy vai trò của cấp ủy và người đứng đầu, nâng cao chất lượng sinh hoạt đảng ……………………….

Nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát; tăng cường kỷ cương, kỷ luật; khuyến khích quần chúng tham gia xây dựng Đảng……. Thực hiện nghiêm công tác phát triển đảng viên, công tác cán bộ; Xây dựng cơ chế bảo vệ người yếu thế …………………………………………. Tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh cơ chế kiểm soát quyền lực, hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành, bảo đảm thực hiện cơ chế phát huy dân chủ trong điều kiện một đảng cầm quyền ……………………. 138 Tiểu kết chương 4 ………………………………………………………….

144 KẾT LUẬN ………………………………………………………………… 145 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ ……………………………. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………………………………… 149 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNXH Chủ nghĩa xã hội PB &TPB Phê bình và tự phê bình MTTQ Mặt trận Tổ quốc TTDC Tập trung dân chủ UBND Ủy ban nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong lý luận về xây dựng đảng của giai cấp vô sản, khi nhấn mạnh tầm quan trọng của tổ chức, C.Mác đã từng nói: Người nghệ sĩ, nếu một mình điều khiển cây đàn thì tự chỉ huy mình; đã là một dàn nhạc giao hưởng thì bắt buộc phải tuân theo cây đũa thần của người nhạc trưởng. Như vậy, theo C.Mác, sức mạnh của tổ chức cũng như hiệu quả hoạt động của toàn đảng phải dựa trên nguyên tắc thống nhất và tính tự giác.

Kế thừa và phát triển quan điểm của C.Lênin đã xây dựng và thực hiện lý luận về đảng kiểu mới của giai cấp công nhân; trong đó, chế độ tập trung dân chủ được xem là nguyên tắc cốt lõi về tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng. Người luôn nhấn mạnh rằng, chế độ tập trung dân chủ phải là một cái gì đó khác xa chế độ tập trung quan liêu, tự do vô chính phủ, đồng thời cũng giải thích một cách thật cô đọng: Tập trung dân chủ là tự do trong thảo luận nhưng thống nhất trong hành động. Trung thành với lý luận của V.Lênin, hầu hết các đảng cộng sản trên thế giới được thành lập từ giữa thế kỷ XIX đến nay, nhất là các đảng cộng sản cầm quyền, đều khẳng định tinh thần dân chủ trong đảng và lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc cơ bản trong tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của mình. Ðảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện.

Trong mỗi thời kỳ cách mạng, Đảng ta luôn đề ra các quy định cụ thể bảo đảm thực hiện tốt chế độ tập trung dân chủ trong Ðảng. Từ khi trở thành đảng cầm quyền, Ðảng ta tiếp tục khẳng định tính đúng đắn của nguyên tắc đó và từng bước có bổ sung, phát triển cả trong tư duy nhận thức lẫn trong hoạt động thực tiễn. Trong đó, việc đẩy mạnh phát huy dân chủ nội bộ, thực hành chế độ tập trung dân chủ trong Ðảng và kể cả trong tổ chức, hoạt động của Nhà nước luôn được tổng kết thực tiễn, bổ sung lý luận. Vai trò lãnh đạo của Đảng đã được nhân dân thừa nhận, tin tưởng và Đảng trở thành lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.

Thực tế lịch sử của cách mạng Việt Nam đã chứng minh 1 tính đúng đắn và sức mạnh vô địch của chế độ tập trung dân chủ không chỉ trong Ðảng mà còn được áp dụng rộng rãi trong các tổ chức chính trị - xã hội. Ðảng là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành động. Trong Ðảng, mọi đảng viên đều bình đẳng trong thảo luận và biểu quyết các công việc của Ðảng theo nguyên tắc đa số; được ứng cử, đề cử và bầu cử cơ quan lãnh đạo các cấp của Ðảng; được phê bình, chất vấn về hoạt động của các tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp; v. Vì thế, như Hồ Chí Minh đã khẳng định, Ðảng ta tuy nhiều người, nhưng “khi tiến đánh như một người”.