Luận án phó tiến sĩ triết học nhận thức và vận dụng quy luật quan hệ sản xuất ph

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn jaa NGUYEN TRONG TUAN NHAN THUC VÀ VAN DUNG QUI LUAT QUAN HE SAN XUAT PHU HOP VOI TRINH DO PHÁT TRIEN CUA LUC LƯỢNG SAN XUẤT TRONG NÔNG NGHIỆP NƯỚC TA THO! Ki ĐỔI MỚI Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mã số: 5 01 02 LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: Nguyễn Duy Quý Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Triết học 7 SHER = ¬_ HÀ NỘI -1996| « VL d/ 3D ba a | MUC LUC Trang * M6 đầu * Chuong I Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng-sản xuất và sự tác động của nó trong nông nghiệp. Thực chất của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Những biểu hiện đặc thù của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp. 30 * Chuong I Tác động của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp nước ta thời kỳ đối mới.

44 Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông nghiệp nước ta hiện nay thực trạng và yêu cầu phát triển. 44 Phương hướng và một số giải pháp chủ yếu để đảm bảo sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp nước ta hiện nay. 80 * Két luận 114 _ *Danh mục các tài liệu tham khảo. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Hiện nay ở nước ta nông nghiệp là một ngành kinh tế chủ yếu có vai trò to lớn đối với sự phát triển của các ngành kinh tế và sự ồn định chính trị, xã hội, củng cố an ninh quốc phòng.

Vì vậy trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm đến lĩnh vực này. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V đã xác định một trong những nhiệm vụ cơ bản của đường lối kinh tế là: "Tạp trung sức phát triển nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đâu, đưa nông nghiệp lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa". Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lân thứ VI lại tiếp tục khẳng định: "Coi nông nghiệp thực sự là mặt trận hàng đầu”. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà công cuộc phát triển nông nghiệp, chấn hưng kinh tế, ồn định cuộc sống của nhân dân vẫn chưa đạt được kết quả như mong muốn.

Qua một thời kì dài tiến hành hợp tác hoá chúng ta vẫn chưa tạo được những bước tiến cơ bản và vững chắc, năng suất lao động và sản lượng nông nghiệp tăng chậm, nạn đói ở một số vùng vào một số thời điểm vẫn chưa được giải quyết triệt để. Trước tình hình trên, chỉ thị 100 và khoán 10 ra đời như những đột phá khẩu có tính cách mạng trong lĩnh vực nông nghiệp, tạo ra động lực mới thúc đẩy nông nghiệp khởi sac. Từ chỗ lương thực chi đạt 17-18 triệu tấn một năm, đến năm 1995 sản lượng nông nghiệp cả nước đã đạt hơn 27 triệu tấn qui thóc. Về cơ bản đã đáp ứng nhu câu tiêu dùng trong nước và có một ít xuất khẩu.

Thành tựu nông nghiệp trên dã chứng minh rằng khi nhận thức và vận dụng dúng quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất (QHSX) vói trình độ phát triển của lực lượng sản xuất (LLSX) sẽ tạo diều kiện cho LLSX phát triển. Điều này là cơ sở thực tế cho chúng tôi có dịp trỏ lại tìm hiểu quan hệ gita QHSX và LLSX cùng nhũng biểu hiện của chúng trong nông nghiệp 6 nước ta hiện nay. Sự thôi thúc để chúng tôi chọn và nghiên cứu đề tài này còn có những lý do khác. Một mặt dây là quy luật co bản nhất của sự phát triển xã hội, là quan hệ nền tảng làm nảy sinh và chi phối các quan hệ khác trên mọi lĩnh vực của đời sống mà việc nhận thức và vận dụng nó không đúng là một trong những nguyên nhân day chủ nghĩa xã hội vào cuộc khủng hoảng.

Mặt khác việc tìm ra những biểu hiện của quy luật trên tác động trong nông nghiệp sẽ góp phân phát hiện các dộng lực, các hình thức, bước di thích hợp, góp phần dé xuất các giải pháp nhằm dua nông nghiệp tiến lên theo hướng công nghiệp hoá. hiện dai hoá. đặc biệt trong diều kiện kinh tế thị trường có nhiều thành phần kinh tế cùng tồn tại. Tình hình nghiên cứu.

Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX đã được các nhà kinh diển của chủ nghĩa Mác Lênin phát hiện và nghiên cứu sâu sắc, đặc biệt trong "Tư bản luận" và các tác phẩm chuẩn bị cho "Tu bản luận". Vấn dé này cũng đã dược giới lý luận Mác xít dé cập trong hàng loạt các công trình đặc biệt trong các công trình của các học giả Xô Viết trước đây như : "Biện chứng của phương thức sản xuất ra dời sống xã hội" [12]- Đặc biệt trong khi nói về xây dựng chủ nghĩa xã hội - cái chung và cái đặc thù P.Gladunốp và các bạn ông trong khi bàn về cái chung, cái đặc thù của nền kinh tế của các nước xây dựng CNXH, thì đã dé cập đến những nét đặc thù chung trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Nhìn chung, trong các công trình của mình, các học giả Xô Viết đã làm rõ khái niệm LLSX, QHSX, cấu trúc của chúng cùng quan hệ biện chúng giữa LLSX dối vói QHSX. Ỏ Việt Nam, quy luật về sự phù hợp gita QHSX với trình độ phát triển của LLSX cũng được nghiên cứu nhiều, nhằm tìm ra sự tác động của quy luật trong thời kỳ quá độ lên CNXH 6 Việt Nam.

Chang hạn : "Về thời kỳ quá độ tiến lên CNXH bỏ qua giai doạn phát triển tư bản chủ nghĩa 6 Việt Nam"- Nguyễn Đức Binh [9]; "Các hình thức kinh tế. quá độ" - _Hổng Giao [31]; "Các thành phần kinh tế và cách mạng QHSX" - Lê xuân Tùng [99]; "Củng cố QHSX xã hội chủ nghĩa" - (Nguyễn Thanh Bình [10]; "Mấy vấn dé lý luận và thực tiễn cách mạng QHSX" - Nguyễn Huy [34]; "Củng cố và hoàn thiện QHSX xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp 6 vùng đồng bằng sông Củu Long" - Dao Duy Huân [35]. Trong các công trình trên, đặc diểm của thời kỳ quá dộ lên CNXH 6 Việt Nam, thực trạng LLSX va QHSX da được chỉ rõ. Trên co sỏ lý luận của chủ nghĩa Mác Lénin, các tác giả đã phân tích khá sâu biểu hiện của mối quan hệ giữa QHSX và LLSX 6 nước ta.

Tuy nhiên do quá nhấn mạnh dến dặc diém và vai trò của sự ra dời của QHSX xã hội _ chủ nghĩa cùng khuynh hướng nóng vội và có phần giản don nên vai trò của QHSX dược cường diệu tách rời khỏi hiệu quả xã hội - đó là sự tăng trưởng của LLSX. Hầu như các ý kiến cho rằng việc xác lập được QHSX tiến bộ (trong đó tính tất yếu của LLSX bị bỏ qua) sẽ mỏ dường, thúc dẩy LLSX phát triển. Vì vậy trên thực tế việc nôn nóng xoá bỏ QHSX cũ, xác lập nhanh chóng QHSX mới theo sự thôi thúc chủ quan đã diễn ra. Mặt khác các công trình đó đã không chú ý day dủ đến vai trò của quan hệ về tổ chức, quản lý sản xuất, của việc phân phối sản phẩm dến việc củng cố QHSX, thúc day LLSX mà chỉ nhấn mạnh một chiều vai trò của quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất.

Ban về LLSX, các công trình khoa học dã thừa nhận tính quyết dịnh của nó đối với việc hình thành, củng cố QHSX mới. Yếu tế con người, vai trò của tư liệu sản xuất, của công cụ lao động, của khoa học kỹ thuật đã được luận chứng. Tuy nhiên rất nhiều vấn dé lón vẫn chưa dược dé cập. Chẳng hạn tổ chức quản lý sản xuất, phân phối sản phẩm đóng vai trò thế nào đối với việc củng cố QHSX? Tại sao khi có QHSX tiến bộ ma LLSX vẫn không phát triển mạnh mé.? Tu ngày dat nước dồi mới, trước yêu cầu nhận thức lại CNXH da xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu có giá trị.

Nhiều công trình đã để cập dến lĩnh vực nông nghiệp. Chang hạn luận án PTS của Nguyễn Quang Hồng : "Phát triển nông nghiệp theo dịnh hướng XHCN trong thời ky quá độ 6 Việt Nam" (1988) ; Luận an PTS của Lê Cao Doan : "Sự thống nhất của LLSX và QHSX va quá trình cải tiến nền nông nghiệp sản xuất nhỏ thành nền sản xuất lón XHCN" (1993). Ngoài ra trong tạp chí Triết học còn có nhiều bài viết của các tác giả như : Đỗ ' Thế Tùng, Cao Chí Định, Nguyễn Dinh Hoa. bàn về các hình thức khoán trong nông nghiệp, về dinh hướng XHCN trong nông nghiệp, con dường phát triển của hợp tác xã nông nghiệp.

Đặc biệt trong tạp chí Cộng sản số 2/1984 giáo su Hồ Van Thông có bài : "Về quy luật QHSX phải phù hợp với trình độ và yêu cầu phát triển của LLSX 6 nước ta" [103] đã nêu ra một cách khá sâu sắc và toàn diện về quan hệ biện chứng giữa QHSX và LLSX, đã chỉ ra một số sai lầm nhũng giản đơn mà chúng ta dã mắc phải khi nhận thức và vận dụng quy luật. Như vậy, trên thực tế việc nhận thức và vận dụng quy luật về sự phù hợp giứa QHSX với trình độ phát triển của LLSX đã có nhiều bước tiến. Tuy nhiên do nhũng biến đổi nhanh chóng của dat nước và thời đại, do tính phức tạp của vấn dé. đã làm cho nhiều công trình nghiên cứu trỏ nên không phù hợp, mặt khác xuất hiện thêm hàng loạt vấn đề dang đòi hỏi phải giải quyết.

Chẳng hạn chỉ ra tác dộng của quy luật trong lĩnh vực nông nghiệp ở nước ta trong diều kiện có sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế. Con dường phát triển LLSX trong nông nghiệp 6 nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện dại hoá, xu hướng vận động của QHSX trong nông nghiệp, các mô hình kinh tế 6 nông thôn ., vẫn chưa dược nghiên cứu day du. Mục đích và nhiệm vụ của luận án. a) Mục đích nghiên cứu .