Luận án tiến sĩ lý luận và lịch sử nhà nước pháp quyền tư tưởng Hồ Chí Minh - Nguyễn Thu An

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYEN THU AN TU TƯỞNG HỒ CHi MINH VE NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN - NHỮNG QUAN DIEM CO BAN VA GIA TRI KẾ THỪA TRONG XÂY DUNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY HÀ NỘI - 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYÊN THU AN TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN - NHỮNG QUAN DIEM CO BAN VA GIA TRI KẾ THỪA TRONG XÂY DUNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Lí luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS HOÀNG THỊ KIM QUE HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của ca nhân tôi. Cac tai liệu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Thu An MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt MỞ ĐẦU.re | Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tinh hình nghiên cứu trong NƯỚC. Tinh hình nghiên cứu ngoai hƯỚC. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu .-- 2-55 55c+s<cse2 40 Kết luận chương I.--- 2 2Ss+S£EEE2EE2EEEEE2E1211271711211211 1111.11 TT ee 41 Chương 2: NHỮNG VAN DE LÍ LUẬN CO BẢN VE NHÀ NƯỚC PHAP QUYEN, QUÁ TRÌNH HINH THÀNH VÀ PHÁT TRIEN TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VE NHÀ NƯỚC PHÁP QUYẺN. Những van đề lí luận cơ bản về nhà nước pháp quyền.

Khái niệm nhà nước pháp quyÈn.--- 2 2s s+EE£EE+EE£EE2EE2ErEerkerreree 43 2. Khái quát về lịch sử phát triển.---- 2 2S teEE£EESEEEEE2E2EEErrkerrrree 44 2. Các đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền.--- 2 2©sz+sezsz>sz 50 2. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền .- -- - s s+SE‡EE2EE2E12 2E E2E 7111112112112 tre 54 2.

Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chi Minh về nha nước pháp quyền. Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền. Qua trình phát triển tư tưởng Hồ Chi Minh về nhà nước pháp quyén. 62 Kết luận chương 2.--- 2-52 s+St+E EEEEEE1EE151121121121111111111111211111.

71 Chuong 3: NHUNG NOI DUNG CO BAN TRONG TU TUONG HO CHi MINH VE NHÀ NƯỚC PHÁP QUYEN. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quyền con người trong MHA nue Phap 0 )ì/) SN mai. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hiến pháp trong nhà nước pháp quyển. -- 2 2+ 9E2E2EE2EEEEE2E1211211 71211211111 eree 76 3.

Bản chất và nhiệm vụ của Hiến pháp. Cơ chế kiểm soát quyền lực trong Hiến pháp. Tw tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ thể quyền lực nhà nước nhà nước và trách nhiệm của nhà nước trong Nhà nước pháp quyễhn. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ thé quyền lực nha nước.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về trách nhiệm của nha nước. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về pháp luật trong nhà nước pháp quyềhn. Pháp luật phải được thượng tôn, pháp luật là sự phản ánh tính dân chủ của nhà nước và là công cụ dé giới hạn quyền lực nhà nước. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chi Minh về mối quan hệ giữa pháp luật và đạO đỨC .--Q SàL HH HH HH 113 3.

Tư tưởng Hồ Chi Minh về thực hiện pháp luật.-----2- 2 55+ 117 Kết luận chương 3. re 121 Chương 4: CÁC GIÁ TRI KE THỪA CUA TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VE NHÀ NƯỚC PHÁP QUYEN TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYEN VIỆT NAM HIEN NAY. Quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam và các nguyên tắc cơ bản trong việc kế thừa giá trị của tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền. Quan điểm của Dang Cộng Sản Việt Nam.

Những nguyên tắc cơ bản trong việc kế thừa quan điểm Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyÊn.-2- 22 2 s+SE£EE2E£EE£EEEEEE2EE2EEEEEEEEEExerrervee 128 4. Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người. Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí về Hiến pháp và pháp luật. Hiến pháp phải xác lập nguyên tắc chủ quyền Nhân dân.

Hiến pháp phải xác lập cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước khi thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.------ 2 sz+sz+zz+cx+red 147 4. _ Hiến pháp phải xác lập cơ chế tô chức quyền lực nhà nước có sự phân định thâm quyền giữa cơ quan nhà nước ở trung ương với chính quyền địa phương. Bảo đảm cơ chế bảo vệ Hiến pháp. Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước.

Xây dựng nhà nước thực sự của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. _ Xây dựng nền công vụ liêm chính. — Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chi Minh về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đc .-- -- Ác St re 181 Kết luận chương 4 oo. ccc ccscessecsessessvessessessesssessessessesssessessesscarensessessesssesseeees 182 KẾT LUAN 0oicccccecccccecccccceccscssessessessesvcsesssscsecsuesscsscsssvssessssavsnssneassesstsatsnesssssesneaees 186 DANH MUC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN QUAN ĐẾN LUẬN AN ooioiecccescssssssessessessssssesscsessvessessessessssssesicssessuessessessesanessessessessnesseeees 190 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.-- 2-52 552S22EE££xt£EzEzzrxerxee 191 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT CHXHCN: Cộng hòa xã hội chu nghĩa Việt Nam DCCH: Dân chủ Cộng hòa HDND: Hội đồng nhân dân NNPQ: NXB: Nhà xuât bản QPXHCN: Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam UBHC: Ủy ban hành chính UBND: Ủy ban nhân dân MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tác giả chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền - Những quan điểm cơ bản và giá trị kế thừa trong xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu vì 5 lí do cơ bản sau: Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Mặc dù trong quá trình xây dựng nhà nước và pháp luật, Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa đề cập trực diện tới khái niệm nhà nước pháp quyền song những tư tưởng của Người về nhà nước pháp quyền đã được thể hiện từ rất sớm thê hiện thông qua các tư tưởng của Người về nhà nước, pháp luật, Hiến pháp, quyền con người. Thứ hai, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định nhiệm vụ của Nhà nước Việt Nam là “Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản” [15, tr. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI tiếp tục khang định yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Tiếp tục việc day mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nhà nước ta thực sự là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, do Đảng lãnh đạo.

nghiên cứu xây dựng, bổ sung các thể chế và cơ chế vận hành cụ thé dé đảm bảo nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và nguyên tắc quyền lực nhà nước là thong nhất, có sự phân công, phối hợp và kiêm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp [17, tr. Nhiệm vụ này được thể chế hóa trong Khoản 1, Điều 2 Hiến pháp năm 2013 với quy định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Với quan điểm này nhà nước pháp quyền đã trở thành mô hình lựa chọn dé thực hiện quyền dân chủ, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân trên cơ sở phát huy vai trò tối thượng của Hiến pháp và pháp luật — công cụ dé Nhân dân giới hạn và kiểm soát quyền lực nhà nước. Thứ ba, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Dai hội Dang XI (bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng Cộng san Việt Nam tiếp tục khăng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” [17, tr.

Điều này tiếp tục được khẳng định tại Đại hội đại biểu toan quốc lần thứ 12 (2016) của Đảng Cộng sản Việt Nam, theo đó cần “Tiếp tục hoàn thiện chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của Nhà nước theo qui định của Hiến pháp năm 2013, đáp ứng các đòi hỏi của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Do đó nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền nói riêng là yêu cầu bắt buộc đề xây dựng và phát triển đất nước. Tư tưởng nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được thể hiện trong nhiều tác phẩm của Người. Sự ra đời của Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945 và Hiến pháp năm 1946 đã đặt nền móng quan trọng trong lịch sử xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Từ sự phát triển của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945 đến sự phát triển của nhà nước CHXHCN Việt Nam hiện nay là minh chứng cho thấy quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam xét về bản chất không phải hoản toàn mới. Sự phát triển này gắn với lịch sử cách mạng đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam với các giai đoạn lịch sử cụ thể: Từ năm 1945 đến năm 1975 đó là giai đoạn đấu tranh giành độc lập, giang sơn thu về một mối; từ năm 1975 đến năm 1986 giai đoạn kiện toàn đất nước sau chiến tranh; từ năm 1986 tới nay là giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước. Những yếu tố trên cùng với những đặc điểm về văn hóa, xã hội, con người đã ảnh hưởng nhất định tới việc nghiên cứu các vấn đề khoa học có tính lý luận về nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Thứ tw, với chặng đường gần 30 năm đổi mới, cùng với quá trình hội nhập quốc tế và xây dựng nhà nước pháp quyền, nhà nước Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu song sự phát triển của nền kinh tế thị trường cùng những thay đổi mạnh mẽ về quan hệ kinh tế, trình độ của lực lượng sản xuất.

tự thân nó đang đặt ra những đòi hỏi khách quan buộc nhà nước phải có sự thay đổi phù hợp dé phát triển.