Luận án TS: Xây dựng đạo đức thanh niên Việt Nam trong KTTT định hướng XHCN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------- DIỆP MINH GIANG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH – 2011 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------- DIỆP MINH GIANG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM NGỌC MINH 2.TS NGUYỄN THANH Phản biện: 1.TS Đặng Hữu Toàn 2.TS Lương Minh Cừ 3.TS Trương Văn Chung Phản biện độc lập: 1.TS Đặng Hữu Toàn 2.TS Trần Nguyên Việt TP. HỒ CHÍ MINH – 2011 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi.

Kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố. Các số liệu, tài liệu, trích dẫn trong luận án chính xác, có nguồn gốc rõ ràng.Hồ Chí Minh, tháng 05 năm 2011 Tác giả DIỆP MINH GIANG MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. 01 PHẦN NỘI DUNG. 14 Chương 1: LÝ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.

Khái niệm đạo đức và cấu trúc của đạo đức. Khái niệm đạo đức. Cấu trúc của đạo đức và quan hệ giữa các yếu tố trong cấu trúc của đạo đức. Quan hệ giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đạo đức.

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tác động của nó đối với đạo đức. Tác động của đạo đức đối với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 64 Kết luận chương 1. 73 Chương 2: THANH NIÊN VÀ THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.

Khái niệm thanh niên và những đặc điểm đạo đức của thanh niên. Khái niệm thanh niên. Những đặc điểm đạo đức của thanh niên. Thực trạng đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Về ý thức đạo đức. Về hành vi đạo đức. Về quan hệ đạo đức. Nguyên nhân hạn chế về đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Tác động của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và các thể chế có liên quan chưa hoàn thiện. Tác động tiêu cực từ gia đình, nhà trường và xã hội. Việc xây dựng đạo đức của thanh niên còn nhiều bất cập. Một bộ phận thanh niên thiếu ý thức rèn luyện đạo đức.

129 Kết luận chương 2. 132 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. Phương hướng xây dựng đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội.

Phù hợp đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và đặc điểm đạo đức của thanh niên. Huy động sức mạnh của toàn xã hội. Kế thừa tinh hoa đạo đức của dân tộc và nhân loại. Những giải pháp xây dựng đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Xây dựng và hoàn thiện cơ sở kinh tế và điều kiện vật chất cho sự phát triển đạo đức của thanh niên trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, hạn chế tham nhũng, tiêu cực xã hội. Nâng cao vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xây dựng đạo đức của thanh niên. Đổi mới giáo dục đạo đức trong nhà trường theo hướng thiết thực, hiệu quả đáp ứng yêu cầu nền kinh tế.

Phát huy vai trò của gia đình và xã hội trong việc giáo dục đạo đức của thanh niên. Phát huy vai trò tự giáo dục và rèn luyện đạo đức của thanh niên. 175 Kết luận chương 3. 181 PHẦN KẾT LUẬN CHUNG.

183 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 186 PHỤ LỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội, một mặt bị quy định bởi cở sở hạ tầng, tồn tại xã hội; mặt khác nó cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội. Khi cơ sở hạ tầng thay đổi, nền tảng kinh tế thay đổi, đạo đức xã hội cũng phải thay đổi theo cho phù hợp và tác động tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế.

Kinh tế thị trường với những đặc trưng riêng của nó đã tác động mạnh mẽ đến đạo đức xã hội và ngược lại, để phát triển nền kinh tế thị trường rất cần xây dựng củng cố, phát triển những chuẩn mực đạo đức truyền thống trên cơ sở mới và bổ sung những chuẩn mực đạo đức phù hợp. Trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, cùng với những nỗ lực đầu tư huy động vốn, tri thức, một yếu tố không kém phần quan trọng thúc đẩy kinh tế phát triển là vấn đề đạo đức. Đặc biệt là vấn đề xây dựng đạo đức của thanh niên, bởi vì, thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, nguồn lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển của xã hội, là người chủ của đất nước quyết định sự thành bại của công cuộc phát triển kinh tế đất nước hiện tại và tương lai. Nghị quyết 25-NQ/TW, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (khóa X), về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” đã khẳng định: “Thanh niên là rường cột của nước nhà, là chủ nhân của đất nước, tương lai của dân tộc, lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã 2 hội.

Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Chăm lo, phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực đảm bảo cho sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước” [27,41]. Với tầm quan trọng đó, thanh niên cần được quan tâm chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thành lớp người “vừa hồng, vừa chuyên” theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Hơn nữa, so với thế hệ trung niên và thiếu niên nhi đồng, thanh niên Việt Nam hiện nay là lớp người chịu tác động mạnh mẽ nhất từ điều kiện kinh tế thị trường.

Bởi vì, họ là những người sinh ra và lớn lên trong thời kỳ ở Việt Nam bắt đầu xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, hoạt động học tập, làm việc, sinh hoạt của thanh niên tiếp xúc trực tiếp với điều kiện kinh tế thị trường hơn thiếu niên nhi đồng. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và những biểu hiện có tính chất đặc thù trong đạo đức của thanh niên cũng làm cho việc hình thành đạo đức của họ chịu sự tác động của kinh tế thị trường nhiều hơn so với các thế hệ khác. Thực tế ở Việt Nam hiện nay, tình trạng suy thoái đạo đức diễn ra ngày càng gây gắt hơn, nhất là đối với thanh niên.

Nghị quyết 25-NQ/TW, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (khóa X) đã đánh giá: “một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa của dân tộc… tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh niên đang gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp. Các hành vi lệch chuẩn, đặc biệt là những hành vi vi phạm pháp luật của thanh niên có xu hướng ngày càng gia tăng. Một số hành vi vi phạm pháp luật của thanh niên được đề cập tới như: vi phạm luật giao thông, đua xe trái phép, bạo lực trong nhà trường, thiếu tôn sư trọng đạo, cùng với một số hành vi lệch chuẩn về đạo đức khác là: sống hưởng thụ, coi nặng giá trị vật chất, đồng tiền, trụy lạc sa 3 đọa, nghiện ngập, xa hoa, lãng phí, lười lao động, thờ ơ vô cảm, vị kỷ…. Với vai trò đặc biệt quan trọng của thanh niên, nếu để tình trạng suy thoái đạo đức của thanh niên kéo dài và trở thành hiện tượng phổ biến trong xã hội sẽ dẫn đến hậu quả khôn lường.

Trong thời gian qua, nhiều hội thảo, công trình khoa học bàn đến vấn đề này, góp phần khá tích cực vào việc xây dựng đạo đức của thanh niên trong điều kiện mới. Tuy nhiên, đạo đức của thanh niên vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng tốt yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Vì vậy, xây dựng đạo đức của thanh niên là vấn đề đặt ra cho công tác nghiên cứu lý luận và công tác giáo dục đạo đức hiện nay. Đó là lý do tôi chọn “Xây dựng đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” làm đề tài luận án tiến sĩ triết học.

Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Trong những năm gần đây, đạo đức và đạo đức của thanh niên trong nền kinh tế thị trường là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà lý luận thể hiện trong nhiều công trình trong và ngoài nước. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã bàn về đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường khá sớm, các quan điểm này được tập hợp trong cuốn sách "Những vấn đề đạo đức trong điều kiện nền kinh tế thị trường - Từ góc nhìn của các nhà khoa học Trung Quốc" do Viện Thông tin khoa học xã hội thuộc Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia dịch thuật (Thông tin khoa học xã hội - chuyên đề, 1996).