Luận án tiến sĩ tư tưởng triết học của karl raimund popper

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ================== BÙI LAN HƢƠNG TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC CỦA KARL RAIMUND POPPER LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI – 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ================== BÙI LAN HƢƠNG TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC CỦA KARL RAIMUND POPPER Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS Nguyễn Vũ Hảo HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dƣới sự hƣớng dẫn của GS. Các số liệu đƣợc nêu và sử dụng trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan và khoa học. Danh mục tài liệu dùng để tham khảo trong luận án có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày…tháng…năm … Tác giả luận án Bùi Lan Hƣơng LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập, nghiên cứu tại Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đƣợc sự giúp đỡ của Nhà trƣờng và các Phòng, Ban, Khoa Triết học nay tôi đã hoàn thành chƣơng trình học tập và Luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong Ban Thƣờng vụ Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học, Khoa Triết học Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi dƣợc học tập, thực hiện và hoàn thành Luận án Tiến sĩ triết học này. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin đƣợc bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới GS.TS Nguyễn Vũ Hảo, ngƣời Thầy – Nhà khoa học đã trực tiếp hƣớng dẫn tôi nghiên cứu và học tập, hoàn thành Luận án tiến sĩ này. Tôi vô cùng biết ơn sự động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện Luận án. MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI. Những công trình nghiên cứu về điều kiện, tiền đề ra đời tƣ tƣởng triết học của Karl Raimund Popper. Những công trình nghiên cứu về triết học khoa học của Karl Raimund Popper. Những công trình nghiên cứu về triết học chính trị - xã hội của Karl Raimund Popper.

Khái quát kết quả các công trình liên quan và những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu. ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC CỦA KARL RAIMUND POPPER. Karl Raimund Popper: cuộc đời và tác phẩm. Điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội phƣơng Tây thế kỷ XX cho sự ra đời tƣ tƣởng triết học của Karl Popper.

Những tiền đề khoa học tự nhiên cho sự ra đời tƣ tƣởng triết học của Karl Raimund Popper. Thuyết tiến hóa của Darwin. Thuyết tương đối của Albert Einstein. Nguyên lý bất định trong vật lý lượng tử.

Định lý bất toàn. Những tiền đề lý luận cho sự ra đời tƣ tƣởng triết học của Karl Raimund Popper51 2. Chủ nghĩa lịch sử. Tư tưởng về tự do của Hayek.

Lý thuyết chân lý của Tarski. Chủ nghĩa thực chứng logic. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TRIẾT HỌC VỀ KHOA HỌC CỦA KARL RAIMUND POPPER. Chủ nghĩa duy lý phê phán của Karl Popper.

Lập trường nhận thức luận của Karl Popper. Nguyên tắc phủ chứng. Phương pháp thử và sai (method of trial and error). Tri thức luận tiến hóa của Karl Raimund Popper.

Logic của sự tăng trưởng tri thức khoa học. Lý thuyết ba thế giới của Karl Raimund Popper. Quan niệm của Karl Raimund Popper về chân lý trong khoa học. Một số đánh giá về tƣ tƣởng triết học khoa học của Karl Raimund Popper.

Giá trị tư tưởng triết học khoa học của Karl Raimund Popper. Hạn chế tư tưởng triết học khoa học của Karl Raimund Popper. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA KARL RAIMUND POPPER. Quan niệm của Karl Raimund Popper về vấn đề xây dựng xã hội lý tƣởng.

Mô hình xã hội mở. Kĩ thuật xã hội từng phần. Quan niệm của Karl Raimund Popper về dân chủ. Thể chế dân chủ.

Trách nhiệm của công dân trong xã hội dân chủ. Một số đánh giá về triết học chính trị - xã hội của Karl Raimund Popper. Giá trị tư tưởng triết học chính trị - xã hội của Karl Raimund Popper. Hạn chế tư tưởng triết học chính trị - xã hội của Karl Raimund Popper.

141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 145 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Karl Raimund Popper (1902- 1994) là một nhà triết học ngƣời Áo tiêu biểu, ông đƣợc đánh giá là một trong những triết gia có ảnh hƣởng nhất thế kỷ XX, ông tổ đầu tiên của chủ nghĩa hậu thực chứng, ngƣời sáng lập chủ nghĩa duy lý phê phán. Nội dung triết học của ông rất rộng lớn, trong đó triết học về khoa học và triết học chính trị - xã hội là hai lĩnh vực mà ông dành nhiều tâm huyết hơn cả và đây cũng chính là hai địa hạt tƣ tƣởng làm nên tên tuổi của K.

Với những đóng góp lớn trong lĩnh vực tƣ tƣởng, K. Popper đã vinh dự giành nhiều giải thƣởng và danh hiệu danh giá. Ông đƣợc Nữ hoàng Anh Elizabeth II phong tƣớc hiệp sĩ vào năm 1965 và đƣợc bầu là Uỷ viên của Hội Hoàng gia vào năm 1976. Năm 1992, ông đƣợc trao giải thƣởng Kyoto trong nghệ thuật và triết học bởi sự “tƣợng trƣng cho tinh thần cởi mở của thế kỷ 20” và những “ảnh hƣởng rất lớn đến sự hình thành của môi trƣờng trí tuệ hiện đại” của mình.

Triết học của K. Popper không chỉ luận giải các vấn đề của thời đại đặt ra mà còn gợi mở nhiều nội dung mới cho các nhà tƣ tƣởng sau ông tiếp tục nghiên cứu với những tên tuổi nổi tiếng nhƣ: Lakatos, Thomas Kuhn, Bartley, Feyerabend…do vậy ý nghĩa của việc nghiên cứu về những nội dung cơ bản trong tƣ tƣởng triết học của K. Popper không đơn thuần dừng ở việc hiểu thấu đáo về những giá trị và hạn chế trong học thuyết của vị triết gia này mà còn là cơ sở để nắm bắt toàn bộ logic xuyên suốt tƣ tƣởng của các nhà hậu thực chứng. Mặc dù rất nổi tiếng trên thế giới, song di sản triết học của K.

Popper lại chƣa đƣợc giới nghiên cứu Việt Nam quan tâm thỏa đáng, một phần là do sự khan hiếm về tài liệu tiếng Việt nhƣng nguyên nhân quan trọng hơn cả là do K. Popper đƣợc biết đến nhƣ một gƣơng mặt nổi trội với nhiều công trình nghiên cứu công phu phê bình chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác dẫn đến tâm lý e ngại của nhiều nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng chính việc không né tránh mà đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách trực diện dựa trên tinh thần khách quan khoa học đối với những đánh giá của K. Popper về chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác ở cả hai mặt tán đồng và chƣa đồng thuận sẽ giúp chúng ta có cái nhìn khách quan hơn về tính hợp lý và 3 bất hợp lý trong những nhận định của ông về chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác, cung cấp cho chúng ta một niềm tin mãnh liệt hơn về những giá trị bất diệt của triết học Mác, và qua đó triết học của K.

Popper cũng đƣợc nhận diện đầy đủ hơn. Hêghen từng khẳng định: “mỗi một hệ thống triết học đều là triết học của thời đại mình. Nó là vòng khâu của toàn bộ chuỗi phát triển tinh thần; do vậy, nó chỉ có thể đáp ứng những lợi ích phù hợp với thời đại của nó” [28, tr.48]; và “triết học hiện đại là kết quả của tất cả các nguyên tắc có từ trƣớc đó; nhƣ vậy, không một hệ thống triết học nào bị bác bỏ, bị lật đổ. Không phải nguyên tắc của triết học đó bị bác bỏ; cái bị bác bỏ, bị lật đổ chỉ là giả thuyết, là giả định cho rằng, nguyên lý hay nguyên tắc ấy là định nghĩa tuyệt đối, tối hậu” [28, tr.

Các luận điểm mang tính chất chỉ dẫn phƣơng pháp luận cho việc nghiên cứu triết học trên đây của Hêghen là cơ sở giúp chúng ta nghiên cứu và đánh giá một cách khách quan tất cả các học thuyết triết học, cả quá khứ lẫn đƣơng đại, trong đó có triết học của K. Đặc biệt, Nghị quyết của Bộ Chính trị (khóa VII) ngày 28-03-1992 đã chỉ rõ: “Trong nhiều năm qua, nội dung đào tạo đội ngũ cán bộ lý luận hầu nhƣ chỉ bó hẹp trong các bộ môn khoa học Mác – Lênin, chƣa coi trọng việc nghiên cứu các trào lƣu khác và tiếp nhận những thành tựu khoa học của thế giới. Hậu quả là cán bộ lý luận thiếu hiểu biết rộng rãi về kho tàng tri thức của loài ngƣời, do đó khả năng phát triển bị hạn chế” [13, tr. Tiếp theo Nghị quyết trên, Nghị quyết của Bộ Chính trị (khóa XI) ngày 9-10- 2014 về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030 đánh giá: “nghiên cứu những trào lƣu tƣ tƣởng, học thuyết mới, lý thuyết mới chƣa đƣợc nhiều”; do vậy, Nghị quyết nêu phƣơng hƣớng chỉ đạo: “Đối với những trào lƣu tƣ tƣởng, học thuyết, lý thuyết mới, tiếp tục mở rộng và đi sâu nghiên cứu trên quan điểm khách quan, biện chứng và tiếp thu những giá trị tiến bộ” [107].

Do vậy việc nghiên cứu thấu đáo tƣ tƣởng triết học của K. Popper sẽ rất có giá trị trong việc nghiên cứu các trào lƣu triết học thế giới sau C. Mác, góp phần nâng cao trình độ lý luận cho cán bộ, đảng viên và sinh viên ở Việt Nam. 4 Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của các cuộc cách mạng khoa học công nghệ, khoa học đã trở thành lực lƣợng sản xuất trực tiếp.

Những phát minh, sáng chế đóng vai trò quan trọng trong mọi biến đổi của tình hình kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay, nếu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc là nhiệm vụ trọng tâm thì việc phát triển nghiên cứu khoa học chính là giải pháp then chốt. Song, để hoạt động nghiên cứu của các khoa học đạt hiệu quả cần đƣợc dẫn đƣờng bởi hệ thống lý luận về logic cũng nhƣ pháp nghiên cứu, vấn đề này chính là nội dung cốt lõi trong triết học về khoa học của K.