Luận án tiến sĩ: Xác định số lượng và cơ cấu đội tàu khai thác hải sản hợp lý vịnh Bắc Bộ - Nguyễn Phi Toàn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG NGUYỄN PHI TOÀN XÁC ĐỊNH SỐ LƢỢNG VÀ CƠ CẤU ĐỘI TÀU KHAI THÁC HẢI SẢN HỢP LÝ VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHÁNH HÒA - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG NGUYỄN PHI TOÀN XÁC ĐỊNH SỐ LƢỢNG VÀ CƠ CẤU ĐỘI TÀU KHAI THÁC HẢI SẢN HỢP LÝ VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ Ngành đào tạo: Kỹ thuật kh i th thủ sản Mã số: 62620304 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Ngƣời hƣớng dẫn kho họ : 1. Hoàng Ho Hồng 2. Ngu ễn Long KHÁNH HÒA - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này do chính tôi nghiên cứu dƣới sự hƣớng dẫn và giúp đỡ của các Thầy giáo hƣớng dẫn khoa học và sự hỗ trợ của các đồng nghiệp trong Viện Nghiên cứu Hải sản. Luận án này không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đã công bố.

Tôi xin chịu trách nhiệm trƣớc Hội đồng và Nhà trƣờng về lời cam đoan của mình. Trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Nguyễn Phi Toàn i LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Thầy TS. Hoàng Hoa Hồng, Thầy TS. Nguyễn Long đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi về kiến thức, phƣơng pháp nghiên cứu khoa học để tôi hoàn thành bản luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trƣờng Đại học Nha Trang, khoa Sau đại học, tập thể giáo viên thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Khai thác Thủy sản đã tạo mọi điều kiện hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu tại Trƣờng. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Hải sản, tập thể Ban Chủ nhiệm các Đề tài, Dự án thuộc Viện đã giúp đỡ tôi về thời gian, cơ sở vật chất, nguồn số liệu để tôi thực hiện nghiên cứu này. Xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ viên chức phòng NCCN Khai thác và các cá nhân trong Viện đã hỗ trợ tôi trong quá trình điều tra thu thập và xử lý số liệu để tôi hoàn thành bản luận án này. Xin bày tỏ lòng biết ơn đến: Cục Khai thác và BVNL Thủy sản (cũ) nay là Vụ Khai thác Thủy sản; Chi cục Khai thác và BVNL Thủy sản các tỉnh ven biển khu vực vịnh Bắc Bộ đã tạo điều kiện cho tôi thu thập các số liệu phục vụ cho nghiên cứu này.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và tất cả bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu thực hiện đề tài. Trân trọng cảm ơn! ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT.

vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ .x TÓM TẮT NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN .xi KEY FINDINGS. xiii MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ.

Vị trí địa lý. Địa hình và phân chia tuyến biển. Đặc điểm thời tiết, khí hậu. NGUỒN LỢI HẢI SẢN Ở VỊNH BẮC BỘ.

Nguồn lợi cá tầng đáy. Nguồn lợi cá nổi nhỏ. Nguồn lợi khác. Trữ lƣợng và khả năng khai thác.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC. Nghiên cứu ngoài nƣớc. Nghiên cứu các giải pháp quản lý nghề cá:. Các nghiên cứu về cƣờng lực và sản lƣợng khai thác bền vững tối đa.

Các công trình nghiên cứu trong nƣớc. Một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực khai thác và quản lý nghề cá. Một số công trình nghiên cứu về sản lƣợng và cƣờng lực khai thác bền vững tối đa. ĐÁNH GIÁ CHUNG CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC.

Về phƣơng pháp nghiên cứu. Về nội dung và kết quả nghiên cứu. Những điểm kế thừa cho đề tài nghiên cứu .32 CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phạm vi không gian:. Phạm vi thời gian:.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU. Thu thập số liệu về tàu thuyền tham gia khai thác hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Xác định số lƣợng phiếu điều tra.

Điều tra thu thập bổ sung số liệu. Điều tra thứ cấp. Điều tra sơ cấp. PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU.

Đánh giá hiện trạng và trình độ công nghệ khai thác. Đánh giá hiện trạng kinh tế xã hội của cộng đồng ngƣ dân. Phƣơng pháp xác định cƣờng lực và sản lƣợng khai thác bền vững tối đa. Mô hình sản lƣợng thặng dƣ Schaefer và Fox.

Điều kiện áp dụng mô hình Schaefer và mô hình Fox. Phƣơng pháp ƣớc tính cƣờng lực khai thác. Phƣơng pháp ƣớc tính sản lƣợng khai thác. Chuẩn hóa cƣờng lực khai thác:.

PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU .46 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. HIỆN TRẠNG CÁC HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN VÀ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA CỘNG ĐỒNG NGƢ DÂN VEN BIỂN KHU VỰC VỊNH BẮC BỘ. Hiện trạng tàu thuyền, trang thiết bị và ngƣ cụ trên tàu khai thác hải sản. Biến động cơ cấu tàu thuyền và nghề nghiệp khai thác hải sản giai đoạn 2007 - iv 2014.

Hiện trạng cơ cấu tàu thuyền và nghề nghiệp khai thác hải sản. Kết cấu vỏ tàu. Trang thiết bị hàng hải và khai thác khác. Hiện trạng trình độ công nghệ khai thác hải sản.

Đặc trƣng vật chất. Đặc trƣng chất lƣợng sản phẩm. Hiệu quả kinh tế. Năng suất lao động và doanh lợi nghề khai thác hải sản.

Hiệu quả kinh tế đội tàu khai thác hải sản. Một số vấn đề kinh tế - xã hội của cộng đồng ngƣ dân ven biển khu vực vịnh Bắc Bộ. Cơ cấu độ tuổi và trình độ học vấn của lao động trên tàu khai thác hải sản. Kinh tế hộ gia đình.

XÁC ĐỊNH CƢỜNG LỰC VÀ SẢN LƢỢNG KHAI THÁC BỀN VỮNG TỐI ĐA CHO VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ. Thực trạng cơ cấu đội tàu tham gia khai thác hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Số ngày hoạt động tiềm năng. Hệ số hoạt động của các đội tàu.

Năng suất và sản lƣợng khai thác của các đội tàu ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Năng suất khai thác trung bình theo ngày. Tổng sản lƣợng khai thác của các đội tàu. Năng suất khai thác trung bình năm của các đội tàu.

Xác định sản lƣợng và cƣờng lực khai thác bền vững tối đa. Chuẩn hóa cƣờng lực khai thác. Sản lƣợng và cƣờng lực khai thác bền vững tối đa theo mô hình Schaefer. Sản lƣợng và cƣờng lực khai thác bền vững tối đa theo mô hình Fox.

Xác định cƣờng lực và sản lƣợng khai thác bền vững cho vùng biển vịnh Bắc Bộ. XÁC ĐỊNH SỐ LƢỢNG TÀU THUYỀN VÀ CƠ CẤU NGHỀ NGHIỆP KHAI THÁC HẢI SẢN HỢP LÝ Ở VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ. Tác động của các thể chế chính sách đến hoạt động khai thác hải sản. Thuận lợi và khó khăn trong quản lý hoạt động khai thác hải sản.

Xác định số lƣợng tàu thuyền và cơ cấu nghề nghiệp hợp lý. Điều chỉnh lại cơ cấu nghề khai thác cho vùng biển vịnh Bắc Bộ. Điều chỉnh, cơ cấu lại các nghề khai thác cho các địa phƣơng. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CƢỜNG LỰC KHAI THÁC Ở VÙNG BIỂN VỊNH BẮC BỘ.

Quản lý dựa trên cƣờng lực khai thác bền vững tối đa. Quản lý cƣờng lực khai thác theo không gian và thời gian. Mở rộng ngƣ trƣờng khai thác. Hỗ trợ chuyển đổi nghề, chuyển đổi ngƣ cụ đánh bắt.

Quản lý nghề cá dựa trên tiếp cận hệ sinh thái. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục .112 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .115 CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ .117 TÀI LIỆU THAM KHẢO .123 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ALMRV Dự án đánh giá nguồn lợi sinh vật biển Việt Nam BNN Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BTC Bộ Tài chính BTS Bộ Thủy sản BVNL Bảo vệ nguồn lợi CP Chính phủ CT Chỉ thị CCSBT Ủy ban bảo vệ cá ngừ vây xanh vùng nam Châu Đại Dƣơng CCAMLR Ủy ban bảo tồn tài nguyên sống biển Nam Cực CV Mã lực DANIDA Cơ quan phát triển quốc tế Đan Mạch EU Liên minh Châu Âu FAO Tổ chức Nông, lƣơng thế giới FMSY Cƣờng lực khai thác bền vững tối đa GRT Tổng trọng tải HS Hải sản ICCAT Ủy ban quốc tế bảo vệ cá ngừ Đại Tây Dƣơng KT&BVNL Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản KTHS Khai thác hải sản LHQ Liên hiệp quốc MSY Sản lƣợng khai thác bền vững tối đa NĐ Nghị định NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NSKT Năng suất khai thác QĐ Quyết định TT Thông tƣ TTg Thủ tƣớng chính phủ TW Trung ƣơng VMS Hệ thống giám sát tàu cá vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Trữ lƣợng và khả năng khai thác nguồn lợi HS ở khu vực vịnh Bắc Bộ .2: Diễn biến tổng sản lƣợng khai thác và nuôi trồng thủy sản qua các năm .3: Sản lƣợng khai thác thủy sản của các châu lục .1: Kết cấu vỏ tàu của các đội tàu khai thác .2: Hiện trạng trang bị máy thủy trên tàu khai thác hải sản .3: Tỷ lệ trang bị các trang thiết bị hàng hải và khai thác trên các đội tàu .4: Một số thông số cơ bản của vàng lƣới kéo .5: Một số thông số cơ bản của vàng lƣới vây .6: Một số thông số cơ bản của vàng lƣới rê .7: Một số thông số cơ bản của vàng câu .8: Một số thông số cơ bản của vàng lƣới chụp .9: Một số thông số cơ bản của vàng lƣới đáy .10: Đặc trƣng các yếu tố vật chất .11: Đặc trƣng chất lƣợng sản phẩm của các nghề theo nhóm công suất .12: Đặc trƣng hiệu quả kinh tế của các nghề khai thác .13: Vốn đầu tƣ, doanh thu, chi phí và lợi nhuận của các đội tàu KTHS .14: Lao động khai thác thủy sản giai đoạn 2007-2013 .15: Lao động trung bình trên tàu nghề khai thác hải sản .16: Cấu trúc tuổi thuyền viên trên tàu khai thác hải sản .17: Trình độ học vấn của thuyền viên .18: Loại tài sản, giá trị tài sản hộ gia đình khai thác hải sản .19: Thu nhập và chi tiêu trung bình của hộ gia đình khai thác hải sản .20: Thực trạng cơ cấu đội tàu khai thác hải sản giai đoạn 2007-2014 .