Luận án tiến sĩ: Khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản ven bờ Núi Thành, Quảng Nam - ĐH Nha Trang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG TÔ VĂN PHƯƠNG KHAI THÁC HỢP LÝ NGUỒN LỢI THỦY SẢN TẠI VÙNG BIỂN VEN BỜ HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT KHÁNH HÒA - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG TÔ VĂN PHƯƠNG KHAI THÁC HỢP LÝ NGUỒN LỢI THỦY SẢN TẠI VÙNG BIỂN VEN BỜ HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM Ngành đào tạo: Kỹ thuật khai thác thủy sản Mã số : 62620304 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TRẦN ĐỨC PHÚ 2. PHAN TRỌNG HUYẾN KHÁNH HÒA - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan mọi kết quả của đề tài: “Khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản vùng biển ven bờ huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam” là công trình nghiên cứu của riêng nhân tôi và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác cho tới thời điểm này. Khánh Hòa, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Tô Văn Phương i LỜI CÁM ƠN Trong suốt thời gian thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của quý phòng ban Trường Đại học Nha Trang, Khoa Sau đại học, Viện Khoa học và Công nghệ Khai thác Thủy sản đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi được hoàn thành đề tài.

Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của TS. Trần Đức Phú và TS. Phan Trọng Huyến đã giúp tôi hoàn thành tốt đề tài. Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ này.

Tôi cũng chân thành gửi lời cám ơn đến cán bộ Phòng Nông nghiệp huyện Núi Thành – anh Trần Vân Trường, cán bộ Chi cục Khai thác và Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản tỉnh Quảng Nam, Cảng vụ Kỳ Hà, Trung tâm Khuyến Nông và Khuyến Ngư và các cơ quan khác của tỉnh Quảng Nam đã tạo hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi thực địa. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và tất cả bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cám ơn. Khánh Hòa, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Tô Văn Phương ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Ký hiệu Diễn giải 1 MSY Sản lượng bền vững tối đa 2 CPUE Sản lượng trên một đơn vị cường lực khai thác 3 fMSY Cường lực tại mức khai thác sản lượng tối đa 4 XMSY Sinh khối sản lượng bền vững tối đa 5 K Sức tải môi trường 6 MEY Sản lượng kinh tế tối đa 7 TAC Tổng sản lượng được phép đánh bắt 8 IEQs Hạn ngạch cường lực cá nhân 9 TURFs Quyền sử dụng lãnh thổ trong khai thác thủy sản 10 FAO Tổ chức nông lương thế giới 11 NLTS Nguồn lợi thủy sản 12 NCS Nghiên cứu sinh 13 NN Nông nghiệp 14 NT Núi Thành 15 TW Trung ương 16 THCS Trung học cơ sở 17 THPT Trung học phổ thông 18 KCN Khu công nghiệp 19 BVNLTS Bảo vệ nguồn lợi thủy sản 20 KT&BVNLTS Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản 21 NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn 22 CV Đơn vị công suất 23 2a Kích thước mắt lưới phần giữ cá 24 TN Thử nghiệm 25 ĐC Đối chứng 26 TB Trung bình 27 TT 02 Thông tư 02/2006/TT-BTS 28 NĐ 33 Nghị định 33/2010/NĐ-CP iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG BIỂU. ix DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH. xi TÓM TẮT NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN .xiii KEY FINDINGS.

xiv MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận án/ Lý do chọn đề tài luận án. Mục tiêu của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Bố cục của luận án. 3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. TỔNG QUAN VỀ ĐỊA PHƯƠNG NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm tự nhiên huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Vị trí địa lý. Đặc điểm khí tượng thủy văn. Tổng quan nghề cá huyện Núi Thành.

Giới thiệu khái quát nghề cá huyện Núi Thành. Tổng quan nghề khai thác thủy sản huyện Núi Thành. Cơ sở dịch vụ hậu cần nghề cá. Lực lượng quản lý nghề cá huyện Núi Thành.

Quy định quản lý của địa phương đến khai thác ven bờ NLTS. Đặc điểm tự nhiên vùng biển ven bờ huyện Núi Thành. Phạm vi vùng biển ven bờ huyện Núi Thành. Đặc điểm địa hình, chất đáy.

Đặc điểm các hệ sinh thái vùng biển ven bờ. Hiện trạng nguồn lợi thủy sản vùng biển nghiên cứu. Khí tượng thủy văn vùng biển ven bờ huyện Núi Thành. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC.

Các công trình nghiên cứu ngoài nước. Các nghiên cứu về cường lực khai thác hợp lý NLTS. Sản lượng khai thác hợp lý. Giải pháp khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản.

Các công trình nghiên cứu trong nước. Cường lực khai thác hợp lý NLTS. Sản lượng khai thác hợp lý. Giải pháp khai thác hợp lý NLTS.

Các nghiên cứu về nguồn lợi vùng biển ven bờ huyện Núi Thành. ĐÁNH GIÁ CHUNG. 40 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN KHAI THÁC HỢP LÝ. 42 NGUỒN LỢI THỦY SẢN.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHAI THÁC HỢP LÝ NLTS. Thế nào là khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản. Nền tảng lý thuyết khai thác hợp lý. Nội dung khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản.

Hợp lý về sản lượng khai thác. Hợp lý về cường lực khai thác. MÔ HÌNH TÍNH TOÁN KHAI THÁC HỢP LÝ NLTS. Hàm tăng trưởng trữ lượng nguồn lợi.

Mô hình Schafer. Mô hình Fox. Công thức Gulland tìm sản lượng khai thác hợp lý. Công thức Cadima tìm sản lượng khai thác hợp lý.

GIẢI PHÁP NỀN TẢNG GIÚP KHAI THÁC HỢP LÝ NLTS. 52 CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

Thực trạng khai thác nguồn lợi thủy sản ven bờ huyện Núi Thành. Đánh giá tính hợp lý của khai thác nguồn lợi vùng biển Núi Thành. Đề xuất giải pháp, mô hình quản lý nhằm khai thác hợp lý NLTS. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Thu thập số liệu thứ cấp. Thu thập số liệu sơ cấp.

Phương pháp chọn cỡ mẫu và thu mẫu ngẫu nhiên. Phương pháp và quy trình xác định tàu thuyền khai thác ven bờ. Phương pháp chọn và thu mẫu khảo sát. Phương pháp điều tra kích thước sản phẩm khai thác.

Phương pháp xác định sản lượng khai thác. Xác định sản lượng và cường lực khai thác hợp lý. Phương pháp xử lý số liệu. Phân tích tài liệu, thông tin thu thập từ số liệu thứ cấp.

Xử lý và phân tích số liệu sơ cấp. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG MÔ HÌNH ƯỚC TÍNH GIÁ TRI ̣ THAM CHIẾU. Tiề m năng áp du ̣ng mô hın ̀ h schaefer. Điề u kiêṇ cầ n thiế t để sử du ̣ng mô hı̀nh schaefer.

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC TẠI VÙNG BIỂN VEN BỜ HUYỆN NÚI THÀNH. Thực trạng tàu thuyền hoạt động ven bờ huyện Núi Thành. Cơ cấu tàu thuyền khai thác ven bờ giai đoạn 2011 – 2014. Cơ cấu tàu thuyền theo địa phương, nghề và dải công suất.

Đặc điểm cơ bản của tàu thuyền khai thác ven bờ. Trang thiết bị hàng hải và phòng nạn. Thực trạng về cấu trúc ngư cụ. Ngư trường khai thác.

Thực trạng về thời gian hoạt động khai thác của đội tàu. Chuẩ n hóa tàu thuyề n khai thác. Số ngày khai thác tiềm năng (A). Hệ số hoạt động tàu (BAC).

Số ngày hoạt động thực tế. Năng suất khai thác. Sản lượng khai thác. Đánh giá thực trạng của từng nghề khai thác.

Đánh giá thực trạng của tất cả nghề và theo loài khai thác. Tính toán giá trị trữ lượng nguồn lợi ven bờ huyện Núi Thành. Thực trạng kích thước các loài thủy sản chính. Thực trạng hoạt động khác ảnh hưởng xấu đến nguồn lợi thủy sản.

Thực trạng nguồn lợi thủy sản tại khu vực rạn san hô huyện Núi Thành. ĐÁNH GIÁ TÍNH HỢP LÝ CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC. Sản lượng và cường lực khai thác. Ngư trường khai thác.

Mùa vụ khai thác. Cấu trúc ngư cụ khai thác và các hoạt động khác. Thành phần loài của sản lượng và kích thước một số loài chính. Tình trạng san hô và sử dụng nguồn lợi khu vực rạn san hô.

GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO KHAI THÁC HỢP LÝ NGUỒN LỢI THỦY SẢN 108 4. Cường lực khai thác hợp lý. Căn cứ đề xuất giải pháp. Nội dung giải pháp.

Sản lượng khai thác hợp lý. Căn cứ đề xuất giải pháp. Nội dung giải pháp. Giải pháp quản lý cấ u trúc ngư cu ̣ khai thác.

Căn cứ đề xuấ t giải pháp. Nô ̣i dung giải pháp. Giải pháp phục hồi, tái tạo nguồn lợi thủy sản. Căn cứ đề xuất giải pháp.

Nội dung giải pháp. Giải pháp nâng cao nhận thức ngư dân. Nội dung giải pháp. Giải pháp về quản lý hành chính.

Nội dung giải pháp. MỘT SỐ BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. 119 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.

124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 134 viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Thống kê tàu thuyền huyện Núi Thành qua các năm theo dải công suất.2: Thống kê năng lực tàu thuyền, sản lượng giai đoạn 2003 ÷ 2013. Thống kê cơ sở dịch vụ hậu cần nghề cá .4: MSY và TAC của nghề khai thác Tôm ở Tây Nam Đài Loan được xác định bởi các tác giả nghiên cứu khác nhau.5: Phương án quy hoạch đến năm 2020 .6: Sản lượng và cường lực bền vững tối đa ở vùng biển xa bờ Đông Nam Bộ theo nhóm nghề khai thác .1: Phương pháp quản lý, giải pháp ngăn cản, điều chỉnh động cơ khai thác .1: Thống kê tàu thuyền theo nghề, địa phương .2: Thống kê tàu thuyền theo nghề dải công suất, địa phương .3: Bảng phân bổ mẫu nghiên cứu theo địa bàn, nghề khai thác .1: Tàu thuyền khai thác ven bờ huyện Núi Thành qua các năm .2: Thống kê phân bố tàu thuyền khai thác ven bờ huyện Núi Thành (năm 2014) .3: Bảng thống kê thông số tàu thuyền mẫu điều tra (n = 110) .5: Trang bị an toàn, hàng hải (n=110) .