Luận án tiến sĩ phân tích hiệu quả sản xuất nghề cá xa bờ tại Khánh Hòa - Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN ĐĂNG ĐỨC PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ XA BỜ: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CHO TỈNH KHÁNH HÒA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Đà Nẵng – Năm 2021 luan an ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN ĐĂNG ĐỨC PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ XA BỜ: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CHO TỈNH KHÁNH HÒA CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN MÃ SỐ: 9.05 Người hướng dẫn khoa học: 1.TRƯƠNG BÁ THANH 2. LÊ KIM LONG Đà Nẵng – Năm 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Phân tích hiệu quả sản xuất của nghề cá xa bờ: Nghiên cứu thực nghiệm cho tỉnh Khánh Hòa” đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trong Luận án là trung thực, nội dung trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Nguyễn Đăng Đức luan an ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của gia đình, giáo viên hướng dẫn, Thầy Cô tại Trường Đại học kinh tế- Đại học Đà Nẵng, đồng nghiệp tại trường Cao đẳng Du lịch- Thương mại Nghệ An, Đại học Nha Trang, cán bộ công chức Chi cục thủy sản tỉnh Khánh Hòa, các hộ ngư dân tại tỉnh Khánh Hòa.

Lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới hai thầy hướng dẫn luận án của tôi là: GS-TS Trương Bá Thanh & PGS-TS Lê Kim Long. Hai thầy đã luôn tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn các Thầy Cô tại Trường Đại học kinh tế- Đại học Đà Nẵng, đã truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt khóa học. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Thầy TS Nguyễn Ngọc Duy đã đồng ý cho tôi sử dụng bộ dữ liệu nghề lưới rê xa bờ và nghề câu xa bờ vụ 2011/2012.

Tôi bày tỏ sự biết ơn đến Thầy Lê Đức Bích và ban giám hiệu, đồng nghiệp tại Trường Cao đẳng Du lịch- Thương mại Nghệ An, Đại học Nha Trang đã tạo điều kiện, có nhiều giúp đỡ tôi để có thể hoàn thành khóa học này. Tôi gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Anh Võ Hoàn Hải, cán bộ công chức Chi cục thủy sản tỉnh Khánh Hòa, các hộ ngư dân tại tỉnh Khánh Hòa đã trợ giúp tôi trong quá trình điều tra thu thập số liệu, cũng như học tập thực tế. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn Bố, Mẹ, Chị gái, đã luôn sát cánh bên tôi trong suốt thời gian theo học chương trình. Cảm ơn những người thân trong gia đình đã luôn ủng hộ vật chất và tinh thần để tôi vượt qua những khó khăn trong cuộc sống cũng như trong quá trình thực hiện luận án.

Tác giả luận án Nguyễn Đăng Đức luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án.

9 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. CÁC NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC. KHOẢNG TRỐNG TRONG NGHIÊN CỨU.

21 TÓM TẮT CHƯƠNG 1. 23 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NGHỀ CÁ. Khái niệm nghề cá.

Nghề cá xa bờ tại Việt Nam. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ HQSX VÀ PHÂN TÍCH HQSX CỦA NGHỀ CÁ. Khái niệm và các cách tiếp cận phân tích hiệu quả sản xuất của nghề cá .2 Nội dung phân tích HQSX của nghề cá. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ XA BỜ.

Nhóm nhân tố điều kiện tự nhiên. 39 luan an iv 2. Nhóm nhân tố đặc điểm sản xuất của đội tàu. Nhóm nhân tố thể chế, chính sách, dịch vụ công.

41 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 45 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. KHUNG PHÂN TÍCH CỦA LUẬN ÁN. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu định lượng. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU. Số liệu thứ cấp.

Số liệu sơ cấp. 59 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 63 PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ XA BỜ TẠI TỈNH KHÁNH HÒA. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM NGHỀ CÁ XA BỜ TỈNH KHÁNH HÒA.

Đặc điểm đội tàu theo dải công suất. Đặc điểm đội tàu theo nghề. Sản lượng khai thác. Lao động nghề cá.

Cơ sở hạ tầng phục vụ nghề cá. Tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với nghề cá. Những tồn tại và hạn chế của nghề cá tỉnh Khánh Hòa. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT.

Kết quả phân tích HQSX (khả năng sinh lợi) dựa theo doanh thu và chi phí sản xuất. Kết quả phân tích HQSX (hiệu quả kỹ thuật- TE) theo cách tiếp cận lý thuyết hàm sản xuất. Mối quan hệ giữa chỉ số hiệu quả kỹ thuật với khả năng sinh lợi. Kết quả phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả kỹ thuật (TE).

Hiệu quả sử dụng các nguồn lực đầu vào. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. 106 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 112 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.

HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Chính sách hỗ trợ dầu. Chính sách nguồn nhân lực. Chính sách khuyến khích liên kết sản xuất.

Chính sách tài chính. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. Hướng nghiên cứu tiếp theo. 119 TÓM TẮT CHƯƠNG 5.

120 luan an vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Nguyên văn AE Allocative efficiency- Hiệu quả phân bổ CV Công suất máy CRS Constant Returns to Scale- Hiệu suất không đổi theo quy mô DEA Data Envelopment Analysis DMU Decision Making Units GDP Gross Domestic Product- Tổng sản phẩm quốc nội HQSX Hiệu quả sản xuất MSY Maximum Sustainable Yield- Sản lượng bền vững tối đa NN & PTNT Nông nghiệp & phát triển nông thôn SE Scale efficiency- Hiệu quả quy mô KTTS Khai thác thủy sản TE Technical Efficiency- Hiệu quả kỹ thuật SFA Stochastic Frontier Analysis UBND Ủy ban nhân dân VRS Variable Returns to Scale- Hiệu suất thay đổi theo quy mô luan an vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Tổng hợp các biến đầu vào, đầu ra trong khai thác thủy sản của một số nghiên cứu trước. Các biến đầu vào được sử dụng trong nghiên cứu. Các biến đầu ra sử dụng trong nghiên cứu.

Các biến độc lập sử dụng trong mô hình hồi quy tobit. Kiểm định t-test cho tính đại diện của mẫu nghề lưới rê xa bờ tỉnh Khánh Hòa. Kiểm định t-test cho tính đại diện của mẫu nghề câu xa bờ tỉnh Khánh Hòa. Số liệu tàu thuyền theo dải công suất.

Cơ cấu đội tàu theo dải công suất. Số liệu tàu thuyền theo nghề. Cơ cấu đội tàu theo nghề. Sản lượng nghề cá.

Lao động nghề cá. Năng lực cảng cá. Chi phí của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ theo vụ. Doanh thu và lợi nhuận của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ theo vụ.

Cơ cấu chi phí của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ theo dải công suất. Doanh thu và lợi nhuận của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ vụ 2011/2012. Doanh thu và lợi nhuận của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ vụ 2015/2016. Thống kê đầu vào sử dụng trong mô hình DEA nghề lưới rê và nghề câu xa bờ.

Thống kê đầu ra sử dụng trong mô hình DEA nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. Kết quả phân tích chỉ số TE của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. 89 luan an viii Bảng 4. Kết quả kiểm định sự khác biệt chỉ số TE giữa hai mô hình biến kinh tế và biến vật chất của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ.

Giá trị thống kê các biến đầu vào của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ theo dải công suất. Giá trị thống kê biến đầu ra của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ theo dải công suất. Kết quả tính toán chỉ số TE theo dải công suất nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. Mối quan hệ giữa chỉ số hiệu quả kỹ thuật với khả năng sinh lợi nghề lưới rê và nghề câu xa bờ.

Thống kê mô tả các biến độc lập trong mô hình hồi quy Tobit nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. Kết quả phân tích hồi quy Tobit nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. Hiệu quả sử dụng các nguồn lực đầu vào nghề lưới rê và nghề câu xa bờ. 105 luan an ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.

Phân vùng, tuyến khai thác thủy sản trong vùng biển Việt Nam. Tập công nghệ sản xuất với một đầu vào và một đầu ra. Doanh thu và chi phí của nghề cá tiếp cận mở. Hiệu quả kỹ thuật theo định hướng đầu vào của nghề cá.

Hiệu quả kỹ thuật theo định hướng đầu ra của nghề cá. Khung phân tích của luận án. 46 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.200 km với vùng đặc quyền kinh tế hơn 1 triệu km2 và vùng mặt nước nội địa hơn 1,4 triệu ha rất phù hợp để phát triển các ngành thủy sản.

Ngành thuỷ sản đã và đang chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Những thành tựu của toàn ngành thuỷ sản của cả nước nói chung, có phần đóng góp không nhỏ của ngành khai thác thủy sản (KTTS). Dù vậy, ngành KTTS hiện vẫn đang còn nhiều mặt hạn chế trong chất lượng tăng trưởng. Nguồn lợi thủy sản tự nhiên, dù là nguồn lợi có khả năng tái sinh, nhưng vẫn là hữu hạn.

Khi sự đánh bắt đạt tới một ngưỡng giới hạn sinh học cho phép, trữ lượng nguồn lợi thủy sản tự nhiên sẽ sụt giảm và chúng ta sẽ đối mặt với các vấn đề về cạn kiệt nguồn lợi và suy thoái môi trường sống. Do vậy, làm thế nào để nghề cá phát triển bền vững là câu hỏi rất quan trọng đối với các nhà quản lý và hoạch định chính sách. Phát triển nghề cá theo hướng bền vững là lĩnh vực nghiên cứu rất rộng, đa khía cạnh và nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Trong đó việc nâng cao HQSX của nghề cá là một hướng tiếp cận nhằm phát triển nghề cá theo định hướng bền vững.