Luận án tiến sĩ y học nghiên cứu nồng độ protein s100b và nse huyết thanh ở bệnh

Header Page 1 of 258. ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC HOÀNG TRỌNG HANH NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ PROTEIN S100B VÀ NSE HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN NHỒI MÁU NÃO GIAI ĐOẠN CẤP TẠI BỆNH VIỆN TRUNG ƢƠNG HUẾ Chuyên ngành : NỘI TIM MẠCH Mã số : 62.41 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2015 Footer Page 1 of 258. Header Page 2 of 258. Công trình được hoàn thành tại: ĐẠI HỌC HUẾ - TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC Người hướng dẫn khoa học: 1.

HOÀNG KHÁNH 2. NGUYỄN CỬU LỢI Phản biện 1: GS. NGUYỄN VĂN CHƢƠNG Phản biện 2: PGS. NGÔ ĐĂNG THỤC Phản biện 3: GS.

HUỲNH VĂN MINH Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế Vào lúc:.năm 2015 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia; - Trung tâm học liệu - Đại học Huế - Thư viện Trường Đại học Y Dược Huế Footer Page 2 of 258. 1 Header Page 3 of 258. MỞ ĐẦU Nhồi máu não đã và đang là một vấn đề thời sự cấp thiết của y học đối với mỗi quốc gia. Nhồi máu não gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại di chứng là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Tuy có nhiều tiến bộ đáng kể trong chẩn đoán và điều trị nhưng tỷ lệ tử vong do nhồi máu não vẫn còn khá cao ở những nước phát triển và rất cao ở Việt Nam. Trong nhồi máu não các tế bào sao bị tổn thương sớm, phù não xuất hiện sớm và đầu tiên, làm tổn thương tế bào sao, là tế bào làm nhiệm vụ trung gian chuyển hóa giữa mao mạch và tế bào thần kinh từ đó gây phóng thích protein S100B và enolase đặc hiệu tế bào thần kinh (NSE). Như vậy, nghiên cứu nồng độ protein S100B và NSE trong huyết thanh phải chăng sẽ giúp ích cho việc chẩn đoán sớm và tiên lượng nhồi máu não nhất là khi chưa thấy tổn thương não trên phim chụp cắt lớp vi tính. Tại Việt Nam chưa thấy có nghiên cứu nào về hai chất này, vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não giai đoạn cấp tại Bệnh viện Trung ƣơng Huế”, với các mục tiêu nghiên cứu: 1.

Khảo sát nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não trong giai đoạn cấp và giá trị của các chất này trong tiên lượng sống còn. Xác định mối liên quan, tương quan giữa nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh với tuổi, huyết áp, một số kết quả cận lâm sàng và thang điểm Glasgow, thang điểm đột quỵ não của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIHSS) và thang điểm tàn tật Barthel. Footer Page 3 of 258. 2 Header Page 4 of 258.

- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài + Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu giúp xác định nồng độ protein S100B và NSE trong giai đoạn cấp của nhồi máu não giúp xác định chẩn đoán, tiên lượng, diễn tiến bệnh, từ đó đề ra chiến lược điều trị. Xét nghiệm định lượng nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh có độ chính xác cao, giúp định hướng chẩn đoán ngay cả khi hình ảnh chụp cắt lớp vi tính não chưa cho thấy tổn thương. + Ý nghĩa thực tiễn Đóng góp thêm yếu tố chỉ điểm cho việc chẩn đoán và tiên lượng mức độ nặng và tiên lượng sống còn của nhồi máu não. - Đóng góp mới của luận án Là luận án đầu tiên tại Việt Nam phối hợp nghiên cứu hai chất chỉ điểm sinh học này của tổn thương tế bào thần kinh trên bệnh nhân nhồi máu não.

Là luận án giúp có một cái nhìn toàn diện về vai trò của protein S100B và NSE trong bệnh nhồi máu não giai đoạn cấp cũng như tiên lượng sống còn trong giai đoạn bán cấp. Cấu trúc của luận án: Gồm 135 trang: đặt vấn đề 3 trang, tổng quan tài liệu 30 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu 25 trang, kết quả nghiên cứu 35 trang, bàn luận 39 trang, kết luận 2 trang, kiến nghị 1 trang. Luận án có 43 bảng, 39 biểu đồ, 7 hình, 1 sơ đồ, 147 tài liệu tham khảo: 25 tài liệu tiếng Việt, 122 tài liệu tiếng Anh. Footer Page 4 of 258.

3 Header Page 5 of 258. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ NHỒI MÁU NÃO 1. Định nghĩa và phân loại nhồi máu não Nhồi máu não là một thể của tai biến mạch máu não (TBMMN).

TBMMN là dấu hiệu phát triển nhanh chóng trên lâm sàng của một rối loạn khu trú chức năng của não, kéo dài trên 24 giờ và thường do nguyên nhân mạch máu. Nhồi máu não là tình trạng tế bào não bị tổn thương và chết do tắc mạch, co mạch, lấp mạch máu đến nuôi một vùng não. Nhồi máu não có thể gây nên tổn thương não kéo dài và không hồi phục. - Nhồi máu não cấp : Tuần đầu sau khởi bệnh.

- Nhồi máu não bán cấp : Tuần thứ hai đến tuần thứ tư. - Nhồi máu não mạn : Sau tuần thứ tư. Sinh lý bệnh học của thiếu máu não cục bộ Hai cơ chế cơ bản tham gia vào quá trình gây tai biến thiếu máu não là cơ chế nghẽn mạch (thường do huyết khối, cục tắc) và cơ chế huyết động học. CÁC CHẤT CHỈ ĐIỂM SINH HỌC 1.

Đặc điểm của protein S100B 1. Cấu trúc của protein S100B Các protein S100 là những protein nhỏ có tính acid được cấu thành từ hai tiểu đơn vị α và β có trọng lượng phân tử 10,4 và 10,5 kDa. Protein S100B hình thành từ hai tiểu đơn vị β. Chức năng của protein S100B Protein S100B tham gia vào rất nhiều các hoạt động của tế bào bao gồm dẫn truyền tín hiệu tế bào, quá trình biệt hóa, di chuyển, quá trình giải mã và chu trình tế bào.

Footer Page 5 of 258. 4 Header Page 6 of 258. Ảnh hưởng của S100B lên các tế bào sao và tế bào vi thần kinh đệm Protein S100B kích thích sự tăng sinh của dòng tế bào sao ở nồng độ thấp. Mặc khác, với một nồng độ thấp (từ dưới nanomol đến nanomol) của protein S100B đã được chứng minh là có thể làm bất hoạt tác dụng của chất độc thần kinh trimethyltin lên những tế bào sao.

Nồng độ cao của protein S100B làm tăng NO, từ đó sẽ làm diễn ra quá trình chết tế bào của những tế bào sao cũng như quá trình chết tế bào thần kinh được nuôi cấy. Thêm vào đó, nồng độ cao của protein S100B sẽ làm tăng sự biểu hiện IL-1β ở tế bào sao và làm tăng sự hoạt hóa những tế bào thần kinh đệm thông qua β-amyloid, và kích thích sự bài tiết của Interleukin– 6 và yếu tố hoại tử u - α từ những tế bào sao ở nồng độ trên 25 nM. Do đó, protein S100B có thể hoạt hóa những tế bào sao, tham gia vào quá trình chuyển đổi những tế bào sao từ những tế bào có chức năng dinh dưỡng thành những tế bào có thể tham gia vào những đáp ứng viêm của cơ thể. Đặc điểm enolase đặc hiệu của tế bào thần kinh (Neuron- specific enolase) 1.

Cấu trúc enolase đặc hiệu của tế bào thần kinh NSE là enzym enolase phân hủy đường (có trọng lượng phân tử khoảng 78 kD) gồm có ba tiểu đơn vị khác nhau α, β và γ. Tiểu đơn vị α của enolase có ở trong nhiều loại mô của động vật có vú trong khi đó tiểu đơn vị β được tìm thấy ở trong cơ tim và sợi cơ vân. Dạng đồng phân enolase α γ và γ γ mà được biết đến như là enolase đặc hiệu thần kinh hoặc γ-enolase có thể phát hiện đầu tiên ở tế bào nội tiết thần kinh và tế bào thần kinh ở nồng độ cao cũng như những u mà có nguồn gốc từ chúng. Sự thay đổi của enolase đặc hiệu tế bào thần kinh (NSE) Ở người bình thường, nồng độ NSE huyết thanh là: 15,7–17,0 ng/ml.

Vị trí gắn của NSE trong các tế bào thần kinh và thần kinh nội Footer Page 6 of 258. 5 Header Page 7 of 258. tiết cho thấy kháng nguyên này có thể trở thành một công cụ lâm sàng hữu ích trong nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau có liên quan đến những loại tế bào đó. Cơ sở của những nghiên cứu này là đánh giá liệu một sự thoái hóa hoặc tân sinh những dạng tế bào này có thể hiện ra ngoài bằng một sự tăng nồng độ NSE trong huyết thanh hoặc dịch não-tủy của những bệnh nhân bị ảnh hưởng hay không.

Phương pháp tiếp cận như thế này đã được chứng minh là hiệu quả ở những bệnh nhân bị đột quỵ não và chấn thương sọ não, trong khi những thành công trong các nghiên cứu liên quan đến các bệnh lý thoái hóa thần kinh thì khó hơn nhiều do không chắc chắn về thời gian của quá trình thoái hóa tế bào thần kinh. Sự tăng nồng độ NSE trong dịch não tủy đã được quan sát thấy ở cả những bệnh nhân bị đột quỵ não và bệnh nhân bị chấn thương sọ não. Trong nhồi máu não, Wu Y. và cs kết luận: nồng độ NSE huyết thanh là chất chỉ điểm hữu ích để dự đoán thể tích ổ nhồi máu và kết quả lâm sàng.Jauch và cộng sự nghiên cứu cho thấy có mối tương quan của protein S100B, NSE với đặc điểm chẩn đoán hình ảnh và lâm sàng trong NMN cấp.

Protein S100B tăng trong vòng 24 giờ đầu sau đột quỵ não mặc dù chúng chưa đạt đỉnh cao cho tới vài ngày sau đột quỵ não. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi từ 18 tuổi trở lên bao gồm hai nhóm: nhóm bệnh nhân nhồi máu não cấp và nhóm chứng. Thời gian thu thập mẫu nghiên cứu: 4/2011 - 02/2014.

Nhóm bệnh Gồm 98 bệnh nhân mắc nhồi máu não lần đầu ở giai đoạn cấp, điều trị nội trú tại khoa Hồi sức cấp cứu và Nội Tim mạch, bệnh Footer Page 7 of 258. 6 Header Page 8 of 258. viện Trung ương Huế, đồng ý tham gia vào nghiên cứu và không có bệnh lý kèm theo ảnh hưởng đến tăng nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh. Nhóm chứng Bao gồm 112 người chứng đến khám sức khỏe tại khoa Khám Bệnh, bệnh viện Trung ương Huế, không mắc các bệnh lý ảnh hưởng đến tăng nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh và tự nguyện tham gia vào chương trình nghiên cứu.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Thiết kế nghiên cứu: cắt ngang mô tả có so sánh với nhóm chứng và theo dõi. Cách thức chọn mẫu - Cỡ mẫu: theo công thức tính cỡ mẫu ước lượng một tỷ lệ, pS100B = 0,81 (theo Shaaban Ali, tỷ lệ tăng protein S100B là 81%) và pNSE = 0,935 (theo Oryńska M.