Luận án Tiến sĩ: Mối liên quan Vitamin D, Kháng Insulin và Hội chứng Chuyển hóa (ĐH Huế 2021)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC NGUYỄN TRỌNG NGHĨA NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA NỒNG ĐỘ 25-HYDROXYVITAMIN D HUYẾT TƯƠNG VỚI TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC NGUYỄN TRỌNG NGHĨA NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA NỒNG ĐỘ 25-HYDROXYVITAMIN D HUYẾT TƯƠNG VỚI TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngành: NỘI KHOA Mã số: 9 72 01 07 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ NHẠN PGS. ĐÀO THỊ DỪA HUẾ - 2021 Lời Cám Ơn Để hoàn thành luận án này, tôi chân thành cảm ơn: Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban Giám Hiệu Trường Đại học Y Dược Huế, Ban Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu sinh tại Đại Học Huế. Ban Đào tạo và Công tác Sinh viên–Đại học Huế, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Trường Đại học Y Dược Huế, Ban Chủ nhiệm Bộ môn Nội, Trường Đại học Y Dược Huế, Ban Chủ nhiệm khoa Nội tiết–Thần kinh–Hô hấp, khoa Hóa Sinh, Labo Hóa Sinh– Huyết học–Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được thực hiện luận án.

Cao Ngọc Thành, nguyên Hiệu Trưởng Trường Đại học Y Dược Huế, GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu Trưởng Trường Đại học Y Dược Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện luận án. Phạm Như Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện luận án. Lê Văn Bàng, nguyên Trưởng Bộ môn Nội, Trường Đại học Y Dược Huế, nguyên Trưởng khoa Nội tiết– Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế, đã luôn quan tâm, giúp đỡ và động viên giúp tôi hoàn thành luận án. Hoàng Khánh, nguyên Trưởng phòng Đào tạo Sau Đại học, Phó Trưởng khoa Nội tiết–Thần kinh–Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế, PGS.

Hoàng Bùi Bảo, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Huế, Trưởng phòng Đào tạo Sau Đại học, phó Trưởng Bộ môn Nội, Trường Đại học Y Dược Huế đã hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu. Võ Tam, Phó Chủ tịch Hội Thận–Tiết niệu Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Thấp khớp Việt Nam, ủy viên Thường vụ Hội Ghép tạng Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Huế đã tận tình động viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án. Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Hội Nội tiết–ĐTĐ Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Huế đã tận tình động viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án. Nguyễn Hải Thủy, Phó Chủ tịch Hội Nội tiết–ĐTĐ Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Huế, người thầy nhiệt tâm, luôn động viên, chia sẻ mọi khó khăn, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án.

Nguyễn Thị Nhạn, giảng viên chính Bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Huế, là người trực tiếp hướng dẫn luận án của tôi, đã luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện, tận tình chỉ bảo và dành nhiều công sức giúp tôi hoàn thành luận án này. Đào Thị Dừa, nguyên Trưởng khoa Nội tiết – Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế, là người trực tiếp hướng dẫn luận án của tôi, đã luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện, tận tình chỉ bảo và dành nhiều công sức giúp tôi hoàn thành luận án này. Trần Văn Huy, Trưởng Bộ môn Nội, Trường Đại học Y Dược Huế đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi để hoàn thành công tác học tập và nghiên cứu. Lê Văn Chi, Phó Chủ tịch Hội Nội tiết–ĐTĐ Việt Nam, Phó Trưởng Bộ môn Nội, Trường Đại học Y Dược Huế, phó Trưởng khoa Nội tiết – Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi để hoàn thành công tác học tập và nghiên cứu.

Hoàng Thị Lan Hương, Phó Giám đốc, Trưởng khoa Nội tiết –Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế và Ban Chủ nhiệm cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Trần Thị Cẩm Tú, Trưởng khoa Khám bệnh –Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Trung ương Huế cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Trần Hữu An, Trưởng khoa Hóa sinh, Bệnh viện Trung ương Huế, Ban chủ nhiệm cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Lê Thị Diệu Phương, Phụ Trách Labo Hóa sinh – Huyết học – Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Trung ương Huế cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu.

Hoàng Bách Thảo, nguyên Trưởng Phòng Kế hoạch Tổng hợp, BSCKII. Phạm Như Vĩnh Tuyên, Trưởng Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Ban Chủ nhiệm khoa Y tế công cộng cùng tập thể nhân viên đơn vị tư vấn và phân tích số liệu đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong việc hoàn thành số liệu luận án. Quý Thầy, Cô giáo trong Bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Huế, Quý đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án.

Thư viện Trường Đại học Y Dược Huế, đã tạo điều kiện giúp đỡ nhiều tài liệu và thông tin quý giá phục vụ cho nghiên cứu. Xin chân thành cám ơn các người tình nguyện tham gia nghiên cứu đã cho tôi lấy mẫu nghiệm để nghiên cứu, hoàn thành luận án này. Một phần không nhỏ của thành công luận án là nhờ sự giúp đỡ, động viên của cha mẹ, vợ, các con, anh chị em, bạn bè, đồng nghiệp gần xa đã sẵn sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi, dành cho tôi sự ủng hộ nhiệt tình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Xin gửi đến tất cả mọi người với lòng biết ơn vô hạn.năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Trọng Nghĩa LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác, có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Tác giả luận án Nguyễn Trọng Nghĩa DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AUC Area Under The Curve Diện tích dưới đường cong BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể CYP7B1 Cytochrome P450 family 7 subfamily B member 1 ĐTĐ Đái tháo đường FGF Fibroblast growth factor Yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HCCH Hội chứng chuyển hóa HDL-C High Density Lipoprotein-Cholesterol Cholesterol của lipoprotein tỷ trọng cao HOMA-IR Homeostasis Model Assessment-Insulin Resistance Mô hình xác định kháng insulin bằng hằng định nội môi hs-CRP High-sensitivity C-reactive Protein Protein phản ứng C độ nhạy cao MAPK Mitogen-Activated Protein Kinase ROS Reactive Oxygen Species Các dạng oxy hoạt động PTH Parathyroid Hormone Hormon tuyến cận giáp THA Tăng huyết áp TNF Tumor Necrosis Factor Yếu tố hoại tử u TG Triglycerid VDBP Vitamin D Binding Protein Protein liên kết vitamin D VDR Vitamin D Receptor Thụ thể vitamin D VDRE Vitamin D-Responsive Elements Các thành phần đáp ứng với vitamin D 25(OH)D 25-hydroxyvitamin D 1,25(OH)2D 1,25-dihydroxyvitamin D MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. Đại cương vitamin D. Vitamin D và kháng insulin.

Vitamin D và hội chứng chuyển hóa. Các nghiên cứu liên quan. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong y học. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung ở đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa. Mối liên quan giữa nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương với kháng insulin và hội chứng chuyển hóa. Đặc điểm chung ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa.

Mối liên quan giữa nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương với kháng insulin và hội chứng chuyển hóa. 124 NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 127 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN LUẬN ÁN PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tình trạng vitamin D theo nồng độ 25(OH)D huyết tương.

Phân loại tình trạng vitamin D theo Hội Nội tiết Mỹ (2011). Tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2000 dành cho người trưởng thành châu Á. Đặc điểm tuổi ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm thể trọng theo giới ở đối tượng nghiên cứu.

Nồng độ 25(OH)D huyết tương ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo giới ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo nhóm tuổi ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo thể trọng ở đối tượng nghiên cứu.

Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR ở đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ tăng nồng độ insulin, giảm chức năng tế bào β và kháng insulin ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR theo giới ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR theo nhóm tuổi ở đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu. Trị trung bình các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu 66 Bảng 3. Tỷ lệ các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương trên đối tượng kháng insulin.

Liên quan giữa thiếu vitamin D với nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan giữa tỷ lệ thiếu vitamin D với nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan giữa nồng độ 25(OH)D huyết tương theo kháng insulin và G0 ≥ 7 mmol/L ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan giữa tỷ lệ thiếu vitamin D theo kháng insulin và G0 ≥ 7 mmol/L ở đối tượng nghiên cứu.

Điểm cắt các yếu tố nguy cơ trong dự báo kháng insulin ở đối tượng nghiên cứu. Hồi quy logistic nhị phân đơn biến giữa các yếu tố nguy cơ với kháng insulin ở đối tượng nghiên cứu .