Luận án phân tích thực trạng sử dụng thuốc trong điều trị bệnh tăng huyết áp tại khoa tim mạch bệnh viện hữu nghị đa khoa nghệ an - Ngô Trí Diễm

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGÔ TRÍ DIỄM PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC TRONG ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ ĐA KHOA NGHỆ AN (01/03/ 2005 – 28/02/ 2006) LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC ii HÀ NỘI - 2006 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI. NGÔ TRÍ DIỄM PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC TRONG ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ ĐA KHOA NGHỆ AN (01/03/ 2005 – 28/02/ 2006) Chuyên ngành : Dược lý – Dược lâm sàng Mã số : 60. 05 LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hoàng Kim Huyền iii HÀ NỘI – 2006 iii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Hoàng Kim Huyền, chủ nhiệm bộ môn Dược lâm sàng – Trường đại học Dược Hà Nội, đã tận tình dạy dỗ tôi trong thời gian tôi học tập, và đã hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới TS. Nguyễn Thanh Bình, Phó trưởng phòng đào tạo sau đại học – Trường đại học Dược Hà Nội, đã đóng góp những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn: - Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học.

- Các thầy cô giáo ở Trường đại học Dược Hà Nội, là những người đã dạy dỗ, truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt những năm tháng học tập tại trường. - Đảng ủy, Ban giám đốc, Khoa Dược, Khoa Tim mạch, Phòng kế hoạch tổng hợp Bệnh viện hữu nghị đa khoa Nghệ An đã tạo điều kiện cho tôi được học tập nâng cao kiến thức chuyên môn và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn bố mẹ, vợ tôi và những người thân yêu trong gia đình, xin cảm ơn các anh chị và các bạn trong lớp Cao học 8, các bạn bè thân thiết đã cùng chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống, và giành cho tôi những tình cảm, sự động viên quý báu trong suốt thời gian qua. Hà Nội, ngày tháng năm 2006 Học viên Ngô Trí Diễm iv MỤC LỤC Trang Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục các từ viết tắt vi Danh mục các bảng vii Danh mục các biểu đồ ix 1 Đặt vấn đề Phần I.

Dịch tễ học bệnh tăng huyết áp 3 1. Tình hình bệnh tăng huyết áp trên thế giới 3 1. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở Việt Nam 3 1. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở Nghệ An 4 1.

Bệnh tăng huyết áp 5 1. Chẩn đoán và phân loại tăng huyết áp 5 1. Những nguyên nhân chính gây tăng huyết áp 8 1. Thuốc điều trị tăng huyết áp 9 1.

Những yếu tố ảnh hưởng đến tăng huyết áp 9 1. Các nhóm thuốc hạ huyết áp 12 1. Thuật toán điều trị tăng huyết áp 22 1. Chọn thuốc khởi đầu điều trị tăng huyết áp 25 1.

Những trường hợp chỉ định bắt buộc 25 Phần II. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 29 2. Đối tượng nghiên cứu 29 2. Phương pháp nghiên cứu 29 v 2.

Phương pháp 29 2. Cách chọn mẫu 29 2. Nội dung nghiên cứu 30 2. Cơ sở đánh giá 30 2.

Nội dung nghiên cứu 30 2. Một số quy ước dùng trong nghiên cứu 31 2. Xử lý kết quả nghiên cứu 32 Phần III. Kết quả và bàn luận 33 3.

Kết quả nghiên cứu 33 3. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân 33 3. Khảo sát sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp 40 3. Đánh giá hiệu quả điều trị 52 3.

Về các đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân 57 3. Về thực trạng sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp 62 3. Về hiệu quả điều trị 73 Phần IV. Kết luận và kiến nghị 76 4.

Kiến nghị 77 Tài liệu tham khảo x Phụ lục 1. Phiếu thu thập thông tin xvi Phụ lục 2. Khung nhập dữ liệu xvii Phụ lục 3. Danh sách bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu xx vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ---------------------------------------- AA : Aldosteron Antagonist (Thuốc đối kháng aldosteron).

AB : Alpha – 1 blocker (Thuốc chẹn giao cảm 1). ACEI : Angiotensin converting enzym inhibitor (Thuốc ức chế men chuyển). ARB : Angiotensin receptor blocker (Thuốc ức chế thụ thể của angiotensin). CAA : Central alpha – 2 agonist (Thuốc đồng vận 2 trung ương).

CCB : Calcium channel blocker (Thuốc chẹn dòng calci). COPD : Chronic obstructive pulmonary disease (Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính). DASH : Dietary approches to stop hypertension (chế độ ăn làm giảm huyết áp). eGFR : Estimated glomerular filtration rate (Tốc độ lọc ước tính của cầu thận).

HAMT : Huyết áp mục tiêu. HATTH : Huyết áp tâm thu. HATTR : Huyết áp tâm trương. HDL – C : High density lipoprotein cholesterol (cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao).

ISA : Intrinsic sympathetic activity (Hoạt tính giao cảm nội tại). JNC VII : The seventh report of the joint national committee on prevention, dectection, evaluation and treatment of high blood pressure (Báo cáo lần thứ 7 của Ủy ban liên hợp quốc gia Hoa Kỳ về tăng huyết áp). LD : Loop diuretic (Thuốc lợi tiểu quai). LDL-C : Low density lipoprotein cholesterol (cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp).

NC : Nghiên cứu. Non-DHP : Nondihydropyridin (Chẹn dòng calci không phải nhóm dihydropyridin). NSAIDs : Nonsteroidal anti – inflammatory drugs (Thuốc chống viêm không steroid). NYHA : New York Heart Association (Hiệp hội tim mạch New York).

PSD : Potassium sparing diuretic (Thuốc lợi tiểu giữ kali). THA : Tăng huyết áp. tp : Toàn phần. vii WHO : World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới).

DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích 6 Bảng 1. Phân loại tăng huyết áp ở người từ 18 tuổi trở lên 8 Bảng 1. Chỉ định ưu tiên của các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp 12 Bảng 1.

Các thuốc chẹn giao cảm beta 16 Bảng 1. Các thuốc chẹn dòng calci 19 Bảng 1. Thuốc điều trị tăng huyết áp theo từng tình huống cụ thể 27 Bảng 3. Phân bố bệnh nhân theo giới tính và tuổi 33 Bảng 3.

Phân bố về tiền sử tăng huyết áp của bệnh nhân 34 Bảng 3. Phân loại bệnh nhân theo giai đoạn tăng huyết áp 35 Bảng 3. Mối liên quan giữa tiền sử bệnh và giai đoạn tăng huyết áp 36 Bảng 3. Các yếu tố nguy cơ kèm theo 36 Bảng 3.

Tần suất yếu tố nguy cơ kèm theo 37 Bảng 3. Tỷ lệ các tổn thương cơ quan đích gặp trong nghiên cứu 38 Bảng 3. Tần suất các tổn thương cơ quan đích trên từng bệnh nhân 38 Bảng 3. Tỷ lệ (%) có tổn thương cơ quan đích theo giai đoạn tăng 39 huyết áp Bảng 3.

Danh mục các thuốc hạ áp gặp trong mẫu nghiên cứu 40 Bảng 3. Các liệu pháp điều trị khởi đầu 41 Bảng 3. Sự phân bố các liệu pháp điều trị 42 Bảng 3. Mối liên quan giữa liệu pháp khởi đầu với giai đoạn THA 43 Bảng 3.

Mối liên quan giữa chỉ số huyết áp với liệu pháp khởi đầu 43 Bảng 3. Sự giảm huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương 44 Bảng 3. Tỷ lệ bệnh nhân đã được kiểm soát huyết áp trong 2 nhóm 44 có hay không có thay đổi liệu pháp điều trị Bảng 3. Mối liên quan giữa tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu 45 và sự thay đổi liệu pháp điều trị Bảng 3.

Các chỉ định bắt buộc gặp trong mẫu nghiên cứu 46 Bảng 3. Các trường hợp có nhịp đưa thuốc sai 47 viii Bảng 3. Các mức độ tương tác thuốc đã gặp 48 Bảng 3. Các trường hợp phối hợp thuốc sai 50 Bảng 3.

Chỉ định dựng thuốc hợp lý trong mẫu nghiên cứu 51 Bảng 3. Tỷ lệ bệnh nhân đạt được huyết áp mục tiêu khi ra viện 52 Bảng 3. Chỉ số huyết áp khi ra viện và mức độ giảm huyết áp 53 Bảng 3. Thời gian nằm viện của bệnh nhân 54 Bảng 3.

Tỷ lệ bệnh nhân theo tình trạng ra viện 55 Bảng 3. Tỷ lệ (%) đạt huyết áp mục tiêu theo tình trạng ra viện 56 ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 1. Ảnh hưởng của các yếu tố gây tăng huyết áp 9 Biểu đồ 2. Cơ chế tác dụng của các thuốc ức chế men chuyển 20 Biểu đồ 3.

Thuật toán điều trị tăng huyết áp theo JNC VII 24 Biểu đồ 4. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi 34 Biểu đồ 5. Phân bố bệnh nhân theo giới 34 Biểu đồ 6. Phân bố tiền sử tăng huyết áp của bệnh nhân 35 Biểu đồ 7.

Tỷ lệ (%) bệnh nhân tăng huyết áp giai đoạn I và II 36 Biểu đồ 8. Tần suất các yếu tố nguy cơ kèm theo trong từng trường hợp 37 Biểu đồ 9. Tỷ lệ (%) các tổn thương cơ quan đích 38 Biểu đồ 10. Tỷ lệ (%) các liệu pháp đơn độc, kết hợp 2 thuốc và trên 2 thuốc 42 Biểu đồ 11.

Các trường hợp chỉ định hợp lý và không hợp lý 51 Biểu đồ 12. Tỷ lệ (%) bệnh nhân theo tình trạng ra viện 55 x 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp đã được chứng minh là có ảnh hưởng nghiêm trọng đối với sức khoẻ cộng đồng. Trong vài thập kỷ qua, các nhà khoa học đã hiểu sâu hơn về bệnh THA và đã tìm ra được nhiều thuốc có hiệu lực trong điều trị bệnh và dự phòng các biến chứng. Những thử nghiệm lớn về điều trị trong tăng huyết áp cho thấy tác dụng tích cực của điều trị lên tỷ lệ bệnh lý và tỷ lệ tử vong do tim mạch: các nghiên cứu dịch tễ trên diện rộng cho thấy trong vòng 20 năm với điều trị tốt bệnh tăng huyết áp, tử vong do suy mạch vành đã giảm được 50%, tử vong do tai biến mạch não giảm được 57% ở bệnh nhân tăng huyết áp (JNC-V, 1993).

Đối với những bệnh nhân trên 60 tuổi được điều trị bệnh THA (gồm cả THA tâm thu đơn thuần) thì nguy cơ tai biến mạch não, tai biến mạch vành và tử vong do tim mạch cũng giảm đi rõ rệt. Các tác giả cũng cho thấy tử vong chung tương quan mạnh với huyết áp tâm thu (p=0,0001), nếu huyết áp tâm thu tăng lên 10 mmHg thì nguy cơ tương đối là 1,26 với tử vong chung (p=0,0001), 1,22 với đột quỵ , 1,15 với tai biến tim mạch nói chung và 1,07 với tai biến mạch vành (Lancet 2000. Ở các bệnh nhân THA có đái tháo đường, điều trị tốt cả 2 bệnh cũng giảm được nguy cơ tai biến và tử vong [10], [15]. Mặc dù điều trị bệnh tăng huyết áp cho kết quả tốt như vậy nhưng việc thực hiện không phải là dễ dàng.