Xác lập mô hình tổ chức cho hoạt động kiểm toán độc lập ở để nâng cao chất lượng

i LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc sự hướng dẫn tận tình về mặt khoa học và sự giúp đỡ động viên tinh thần quý báu của PGS.TS Võ Văn Nhị, trưởng khoa Kế toán kiểm toán, trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án tiến sĩ này từ năm 2010 cho đến nay. Tôi cũng vô cùng cảm ơn sự chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp ý kiến liên quan đến những nội dung trong luận án của bà Hà Thị Ngọc Hà, Lê Thị Tuyết Nhung, Phó vụ trưởng Vụ chế độ Kế toán và kiểm toán; ông Bùi Văn Mai, Phó chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA); bà Hà Thị Tường Vy, Phó ban quản lý hành nghề kế toán, Hội kế toán và kiểm toán Việt Nam (VAA); bà Trần Thị Thúy Ngọc, Phó tổng giám đốc công ty TNHH Deloitte Việt Nam; ông Võ Hùng Tiến, Tổng giám đốc công ty TNHH kiểm toán A&C kiêm phó chủ tịch VACPA khu vực phía Nam; ông Phạm Văn Vinh, Tổng giám đốc công ty TNHH kiểm toán và dịch vụ tin học (AISC) cùng một số các chuyên gia khác. Cảm ơn sự đóng góp ý kiến, sự chỉ bảo tận tâm và sự hỗ trợ giúp đỡ trong việc cung cấp các tài liệu nghiên cứu của PGS.TS Vũ Hữu Đức, đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh; PGS.TS Trần Thị Giang Tân, PGS.TS Mai Thị Ngọc Minh, PGS.TS Nguyễn Xuân Hưng, ThS Phạm Quang Huy, trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Tôi cũng xin đồng thời cảm ơn sự hỗ trợ động viên tinh thần của các anh chị, bạn bè đồng nghiệp tại trường Đại học Duy Tân, thành phố Đà Nẵng.

Cảm ơn bố mẹ, vợ và các thành viên trong gia đình đã giúp đỡ tôi hoàn thành được nội dung luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 04 tháng 03 năm 2014 PHAN THANH HẢI (tác giả) i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng Tôi. Các số liệu và tài liệu trong luận án là trung thực và có dẫn nguồn cụ thể, các kết luận khoa học trong luận án là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc của Tôi. Tác giả luận án ThS Phan Thanh Hải 3 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

ĐẶT VẤN ĐỀ - Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. QUY TRÌNH KHUNG NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN. NHỮNG ĐIỂM MỚI, PHẦN GIỚI HẠN VÀ CÁC ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN.

KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN. 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU CỦA LUẬN ÁN. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở NƯỚC NGOÀI. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở TRONG NƯỚC.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI TRONG CÁC NGHIÊN CỨU.21 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ VIỆC ỨNG DỤNG VÀO ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ CỦA MỖI QUỐC GIA. CƠ SỞ LÝ THUYẾT TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRÊN THẾ GIỚI. Khái niệm mô hình. Khái niệm và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập.

Khái niệm về mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập. Các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL. Một số lý thuyết nền tảng cho mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại mỗi quốc gia. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập.

Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện mối quan hệ giữa tổ chức lập quy, giám sát hoạt động KTĐL với DNKT. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện tổ chức quản lý hoạt động của DNKT.TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP ĐẾN CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN. Khái niệm về chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Mối quan hệ ảnh hưởng giữa chất lượng, hiệu quả kiểm toán với tổ chức hoạt động kiểm toán. Xét trên phương diện cấu trúc tổ chức. Xét trên phương diện cơ chế vận hành. CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ XÁC LẬP CÁC YẾU TỐ PHÙ HỢP TRONG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI MỖI QUỐC GIA 69 2.

Các điều kiện liên quan đến môi trường. Điều kiện liên quan đến môi trường pháp lý. Điều kiện liên quan đến môi trường kinh doanh. Điều kiện liên quan đến môi trường văn hóa.

Điều kiện về nguồn nhân lực. Điều kiện về chiến lược phát triển ngành. Một số bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng và áp dụng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam.74 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 77 3.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG. Phương pháp chung.

Một số các phương pháp cụ thể. Phương pháp phân tích thống kê. Phương pháp chuyên gia. Phương pháp điều tra.

Phương pháp suy diễn quy nạp. DỮ LIỆU SỬ DỤNG NGHIÊN CỨU. Dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp.

KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN.81 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM. MỘT SỐ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRONG THỜI GIAN QUA VÀ CƠ HỘI THÁCH THỨC KHI HỘI NHẬP KINH TẾ TOÀN CẦU. Một số tình hình hoạt động của KTĐL tại Việt Nam trong những năm qua. Tình hình về số lượng và quy mô các tổ chức KTĐL.

Tình hình về đội ngũ KTV và nhân viên. Tình hình về đối tượng khách hàng. Tình hình về loại hình dịch vụ và doanh thu qua các năm. Cơ hội và thách thức của hoạt động KTĐL khi hội nhập kinh tế toàn cầu.

Thách thức. THỰC TRẠNG VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM NHỮNG NĂM QUA. Nguồn dữ liệu và phương pháp phân tích thực trạng. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vĩ mô (trên phương diện vai trò của tổ chức lập quy, giám sát nghề nghiệp kiểm toán tại Việt Nam).

Về cơ cấu tổ chức. Về cơ chế vận hành. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vi mô (phương diện vai trò của chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán tại Việt Nam) 108 4. Cơ cấu tổ chức.

Cơ chế vận hành. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới phương diện tổ chức quản lý hoạt động kiểm toán tại Việt Nam. Cơ cấu tổ chức. Cơ chế vận hành.

KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KTĐL HIỆN NAY VIỆT NAM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÚNG ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG. Nguồn tài liệu và phương pháp phân tích. Kết quả phân tích. Các yếu tố liên quan đến cấu trúc tổ chức có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Các yếu tố liên quan đến cơ chế vận hành có ảnh hưởng đến CL và hiệu quả hoạt động. Kết luận rút ra.141 CHƯƠNG 5: NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ XÁC LẬP MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRONG XU THẾ HỘI NHẬP. ĐỊNH HƯỚNG XÁC LẬP VÀ VẬN HÀNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA KTĐL Ở VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP. Xét trên góc độ vĩ mô.

Xét trên góc độ vi mô. XÁC LẬP VÀ VẬN HÀNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG. Mô hình và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam. Các giải pháp xác lập và vận hành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam.

Các giải pháp tổng thể. Các giải pháp về môi trường pháp lý. Các giải pháp về môi trường kinh doanh. Các giải pháp cụ thể.

Giải pháp về chiến lược phát triển KTĐL ở Việt Nam. Giải pháp về nâng cao công tác kiểm soát và đánh giá chất lượng kiểm toán 157 5. Giải pháp về tổ chức và quản trị công ty kiểm toán. Giải pháp về nâng cao quy mô và năng lực hoạt động của công ty kiểm toán.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ CÓ THỂ ĐƯA MÔ HÌNH VÀO HOẠT ĐỘNG Ở VIỆT NAM. Các kiến nghị liên quan đến hệ thống pháp luật. Các kiến nghị liên quan đến KSCL kiểm toán độc lập. Các kiến nghị liên quan đến chiến lược kiểm toán.

181 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 8 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ACCA The Association of Chartered Certified Accountants Hội kế toán công chứng Anh quốc AFAS ASEAN Framework Agreement on Services Hiệp định khung về dịch vụ các nước ASEAN AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BCTC Báo cáo tài chính BTA Bilateral Trade Agreement Hiệp định thương mại song phương Việt Nam-Hoa Kỳ BTC Bộ tài chính CPA Certified Public Accountant Chứng chỉ kế toán viên công chứng CNTT Công nghệ thông tin CTCP Công ty cổ phần DN Doanh nghiệp DNTN Doanh nghiệp tư nhân DNNN Doanh nghiệp Nhà nước DNKT Doanh nghiệp kiểm toán GATS General Agreement on Trade in Services Hiệp định chung về thương mại dịch vụ của WTO HCSN Hành chính sự nghiệp IFAC International Federation of Accountants Liên đoàn kế toán quốc tế ISA The International Accounting Standards Chuẩn mực kiểm toán quốc tế 9 KTĐL Kiểm toán độc lập KTV Kiểm toán viên KTNN Kiểm toán nhà nước KTNB Kiểm toán nội bộ KSCL Kiểm soát chất lượng TNHH Trách nhiệm hữu hạn VAA Vietnam Association of Accountants and Auditors Hội kế toán và kiểm toán Việt Nam VACPA Vietnam Association of Certified Public Accountants Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam VSA Vietnamese Standards on Auditing Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới 1 DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 2.1 So sánh ba mô hình DNKT là thành viên của các hãng KiT quốc tế 57 Đánh giá mức độ ảnh hưởng của mô hình tổ chức hoạt động KTĐL 4.1 101 hiện tại ở Việt Nam đến chất lượng và hiệu quả hoạt động Bảng phân tích tần suất các ý kiến đánh giá về ảnh hưởng của mô 4.2 102 hình Bảng thống kê tình hình KSCL bên ngoài đối với các DNKT tại 4.3 107 Việt Nam từ thời gian 2007-2012 Bảng thống kê số lượng công ty KTĐL ở Việt Nam là thành viên 4.4 119 hãng kiểm toán quốc tế giai đoạn năm 2007-2012 4.