Luận án: Tác động Quản trị Công ty đến Điều chỉnh Lợi nhuận Doanh nghiệp Việt Nam

2 bên trong và bảo vệ lợi ích của bên ngoài. Nghiên cứu sinh đã rà soát các nghiên cứu trước đây về quản trị công ty và nhận thấy có một số lượng lớn các nghiên cứu trên thế giới về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận chủ yếu đến từ các nước phát triển như Anh, Úc, Canada hay Mỹ như: Xie và cộng sự (2001), Klein (2002), Ashbaugh và cộng sự (2003), Abbott và cộng sự (2004), Yang và Krishnan (2005), Lin và cộng sự (2006) ở Úc; Koh (2003), Davidson và cộng sự (2005), Hsu và Koh (2005), Benkel (2006), Baxter và Cotter (2009) ở Mỹ nhưng các nghiên cứu cho kết quả với những quan điểm trái chiều nhau… Thêm vào đó, mặc dù các nghiên cứu về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong thời gian gần đây như nghiên cứu của Giáp Thị Liên (2014), Đào Thị Ngọc Thương (2015),… Tuy nhiên, trong hầu hết các nghiên cứu trước đây liên quan đến mối quan hệ giữa quản trị công ty và điều chỉnh lợi nhuận, các nhà nghiên cứu không tiếp cận theo cách dùng giá trị tuyệt đối để đo lường điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp, một số ít các nghiên cứu dùng giá trị tuyệt đối nhưng lại không chia thành điều chỉnh lợi nhuận âm và điều chỉnh lợi nhuận dương để đánh giá chi tiết về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận theo cả hai xu hướng điều chỉnh lợi nhuận tăng và điều chỉnh lợi nhuận giảm. Như vậy, có hai động lực chính cho nghiên cứu sinh thực hiện nghiên cứu này: - Thứ nhất, xuất phát từ tầm quan trọng của thực tiễn quản trị công ty trong các doanh nghiệp: Các quy tắc quản trị công ty ở Việt Nam đã trải qua các quá trình sửa đổi và cải tiến lâu dài, tuy nhiên, hiệu quả của các sửa đổi và khuyến nghị gần đây vẫn chưa được kiểm tra thực nghiệm. Vì đây là một nghiên cứu tại Việt Nam nên kết quả thực nghiệm sẽ cho thấy tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp đặc trưng cho thị trường Việt Nam, từ đó giúp các nhà quản lý và các đối tượng quan tâm có thêm những thông tin cần thiết phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh và hạn chế điều chỉnh lợi nhuận nhằm làm tăng chất lượng thông tin kế toán và tăng niềm tin của nhà đầu tư vào các báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

- Thứ hai, xuất phát từ khoảng trống của chuỗi nghiên cứu trong lịch sử: Tổng kết tài liệu về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận cho thấy mặc dù các doanh nghiệp có hai xu hướng điều chỉnh lợi nhuận tăng lên để làm đẹp bức tranh tài chính và điều chỉnh lợi nhuận giảm xuống để giảm bớt chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, nhưng trong các nghiên cứu trước đây chưa nghiên cứu nào chia điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp thành hai nhóm: Điều 3 chỉnh lợi nhuận âm (điều chỉnh giảm) và điều chỉnh lợi nhuận dương (điều chỉnh tăng), đồng thời sử dụng giá trị tuyệt đối của khoản điều chỉnh lợi nhuận âm và điều chỉnh lợi nhuận dương với cùng một mô hình hồi quy để làm đại diện cho mức độ điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp theo hai xu hướng điều chỉnh giảm lợi nhuận và điều chỉnh tăng lợi nhuận, từ đó phân tích chi tiết tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp theo hai cả xu hướng điều chỉnh lợi nhuận giảm xuống và điều chỉnh lợi nhuận lên. Thêm vào đó, trong các nghiên cứu trước đây cũng chưa có nghiên cứu nào đánh giá sự ảnh hưởng của kết quả phân tích thực nghiệm trường hợp gộp chung dữ liệu điều chỉnh lợi nhuận so với trường hợp tách riêng điều chỉnh lợi nhuận âm (giảm) và điều chỉnh lợi nhuận dương (tăng). Do đó, một nghiên cứu toàn diện xem xét những hạn chế của nghiên cứu trước đây là cần thiết để cải tiến và cập nhật vào chuỗi nghiên cứu về điều chỉnh lợi nhuận trong bối cảnh nền kinh tế mới nổi như Việt Nam. Như vậy, để bổ sung cho các nghiên cứu trước đây trong lịch sử, nghiên cứu sinh đã lựa chọn: “Nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sỹ của mình.

Với hướng nghiên cứu này nghiên cứu sinh tin tưởng rằng sẽ có những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn, những phát hiện của nghiên cứu này có thể được tổng quát hóa cho các nền kinh tế đang phát triển khác. Ngoài ra, nghiên cứu này sẽ giúp các nhà đầu tư hiểu được cơ chế quản trị công ty của doanh nghiệp và phân bổ nguồn lực trong thị trường vốn, để các nhà quản lý nhận thức được hậu quả của điều chỉnh lợi nhuận và hạn chế các hành vi cơ hội và để các cơ quan quản lý tiến hành các biện pháp giúp cho hệ thống thông tin tài chính trở nên hữu ích hơn cho các quyết định kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá tác động của quản trị công ty tới điều chỉnh lợi nhuận nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trong lịch sử nghiên cứu về vấn đề này. Từ các kết quả nghiên cứu đạt được, nghiên cứu sinh đưa ra một số khuyến nghị đối với Ủy ban chứng khoán Nhà Nước, các cơ quan quản lý thuế, ngân hàng và các tổ chức tín dụng, các nhà đầu tư, các công ty kiểm toán và thanh tra, giám sát khác.

Câu hỏi nghiên cứu Theo những mục tiêu nghiên cứu trên, câu hỏi nghiên cứu chính của luận án là: “Tác động của các yếu tố thuộc quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận như thế nào?” 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là tác động của quản trị công ty tới điều chỉnh lợi nhuận của các doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của luận án là các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam gồm: Sở giao dịch chứng khoán Hà nội (HNX) và Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).

Đây là hai sàn giao dịch chứng khoán uy tín, các công ty niêm yết trên sàn này đều đảm bảo các quy định về quy mô, vốn, có báo cáo tài chính thường niên được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán có uy tín tại Việt Nam và trên thế giới. Dữ liệu do công ty Vietstock cung cấp được thu thập từ 2009 đến 2018 cho 499 doanh nghiệp. Nghiên cứu sinh không lựa chọn nghiên cứu các tổ chức tài chính, tín dụng, ngân hàng với lý do đây là các tổ chức đặc thù về cấu trúc tài chính và chịu sự điều chỉnh chặt chẽ bởi các quy định riêng của chính phủ. Do đó, phạm vi nghiên cứu chính của luận án là tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận của các công ty phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 10 năm từ 2009 đến 2018.

Tổng hợp kết quả của những nghiên cứu trong lịch sử và dựa trên phạm vi dữ liệu có thể thu thập được, nghiên cứu sinh đã đi sâu vào nghiên cứu hai nhóm yếu tố cơ bản phát sinh từ bên trong doanh nghiệp là: Đặc điểm hội đồng quản trị và cơ cấu sở hữu làm đại diện cho cơ chế quản trị công ty để nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp. Phương pháp nghiên cứu 1. Thu thập dữ liệu nghiên cứu Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp, được cung cấp từ công ty chứng khoán Vietstock gồm: Báo cáo tài chính và các báo cáo khác của các doanh nghiệp được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Các công ty lấy mẫu là các công ty có đầy đủ dữ liệu trong giai đoạn nghiên cứu và không thay đổi kỳ kế toán trong giai đoạn nghiên cứu.

Các công ty đáp ứng mục đích nghiên cứu, phải có hoạt động liên tục và cổ phiếu của được giao dịch thường xuyên. Trong số 763 doanh nghiệp niêm yết trên Thị trường chứng khoán Việt Nam, nghiên cứu sinh đã lựa chọn nghiên cứu 499 công ty phi tài chính (các doanh nghiệp không bao gồm các tổ chức ngân hàng, tín dụng, bảo hiểm) trong 10 năm từ 2009 đến 2018. Sau khi loại bỏ những quan sát không đáng tin cậy và những quan sát bị thiếu số liệu, nghiên cứu sinh có được một bộ dữ liệu nghiên cứu với 3013 quan sát. Phương pháp xử lý dữ liệu 5 Đầu tiên luận án xác định các vấn đề nghiên cứu, tổng qua các công trình nghiên cứu liên quan đến tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận, sau đó rút ra khoảng trống nghiên cứu.

Dựa vào tổng quan các công trình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận, các giả thuyết nghiên cứu liên quan đến tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận được đề xuất. Tiếp theo nghiên cứu sinh thu thập và xử lý số liệu thông qua phần mềm Stata 12 để thực hiện phương pháp nghiên cứu định lượng bằng cách thống kê mô tả, phân tích mối quan hệ tương quan giữa các nhân tố, chạy hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, GLS, System GMM, kiểm định các bệnh của mô hình (đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan), kiểm định tính hiệu lực của mô hình… để tìm ra mô hình phù hợp nhất. Kết quả thu thập sẽ được thảo luận, sau đó các khuyến nghị và kết luận sẽ được đưa ra. Xác định các vấn đề nghiên cứu Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu về tác động của quản trị công ty đến điều chỉnh lợi nhuận Xây dựng giả thuyết khoa học và phương pháp nghiên cứu Thu nhập và xử lý số liệu bằng phần mềm Stata 12 Nghiên cứu định lượng: Thống kê mô tả, phân tích tương quan giữa các nhân tố, chạy hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, GLS, kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định các bệnh của mô hình, hồi quy mô hình hồi quy động System GMM, kiểm tra tính hiệu lực của mô hình và chọn ra mô hình phù hợp nhất Thảo luận kết quả nghiên cứu và đưa ra các khuyến nghị 6 Sơ đồ 1.1: Khung nghiên cứu của luận án Nguồn: Tác giả xây dựng 1.