Luận án: Phát triển doanh nghiệp dệt may Việt Nam trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới .2 Tình hình nghiên cứu trong nước .3 Khoảng trống nghiên cứu. 27 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP DỆT MAY. Các khái niệm cơ bản về phát triển doanh nghiệp dệt may.

Doanh nghiệp dệt may và phát triển doanh nghiệp dệt may. Các đặc trưng của doanh nghiệp dệt, may. Các tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá sự phát triển doanh nghiệp dệt may. Cách mạng công nghiệp 4.0 và các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển doanh nghiệp trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và tác động đến ngành dệt may.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp dệt may trong bối cảnh CMCN 4. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp dệt may và bài học cho Việt Nam. Kinh nghiệm của Ấn Độ. Kinh nghiệm của Trung Quốc.

Bài học cho Việt Nam. 64 Chƣơng 3 : THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2007-2018. Thực trạng phát triển doanh nghiệp dệt may Việt Nam 2007-2018. Sự thay đổi về số lượng doanh nghiệp dệt may Việt Nam.

Sự chuyển dịch cơ cấu doanh nghiệp dệt may Việt Nam. Chất lượng của doanh nghiệp dệt may Việt Nam giai đoạn 2007-2018. Thực trạng phát triển doanh nghiệp dệt may trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển doanh nghiệp dệt may Việt Nam.

Các yếu tố bên trong. Các yếu tố bên ngoài. Các vấn đề phát triển của doanh nghiệp dệt may Việt Nam. Có sự gia tăng về số lượng, nhưng chưa có sự gia tăng về quy mô doanh nghiệp.

Sự phát triển của doanh nghiệp dệt may bị hạn chế do mất cân đối cơ cấu doanh nghiệp .Các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phụ thuộc nguyên liệu đầu vào. Quy mô vốn nhỏ và khả năng tiếp cận vốn đầu tư đổi mới công nghệ còn thấp. Chất lượng lao động thấp và sự biến động của lao động lớn. Mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp dệt may trong việc ứng dụng các thành tựu của CMCN 4.

Các doanh nghiệp đã tham gia chuỗi, nhưng ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Thiếu sự phát triển của các trung tâm nghiên cứu ứng dụng, dù có sự tập trung doanh nghiệp. Điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp dệt may Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ. 118 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP DỆT MAY TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƢ .Bối cảnh phát triển mới.

Hội nhập kinh tế quốc tế ngày trở thành một xu thế tất yếu. Xu hướng phát triển của ngành thời trang thế giới dưới tác động của CN 4. Cơ hội, thách thức đối với doanh nghiệp dệt may trong bối cảnh CMCN 4.0 và hội nhập. Thách thức.

Quan điểm, định hƣớng phát triển doanh nghiệp dệt may trong bối cảnh CMCN lần thứ tƣ. Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển doanh nghiệp dệt, may trong bối cảnh CMCN lần thứ tƣ. Hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích đổi mới công nghệ, ứng dụng thành tựu của CMCN 4. Phát triển hạ tầng cơ sở đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin, viễn thông; phát triển thương mại điện tử, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng được thành tựu của CMCN 4.Đào tạo nhân lực chất lượng cao .Hỗ trợ doanh nghiệp dệt, may đổi mới công nghệ.

Phát triển cụm liên kết ngành, khuyến khích liên kết và hợp tác trong cụm liên kết ngành dệt may. 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN. 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Giá trị đơn vị tổng hợp AUV CLKN Cụm liên kết ngành CMCN Cách mạng công nghiệp CMCN 4.0 Cách mạng công nghiệp lần thứ tư CNHT Công nghiệp hỗ trợ DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phẩm quốc nội GTGT Giá trị gia tăng M&A Mua bán và sát nhập MNCs Các Công ty đa quốc gia R&D Nghiên cứu và phát triển ROA Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản ROE Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu TCTK Tổng cục thống kê WTO Tổ chức thương mại thế giới RPI Thị phần tương đối (Relative Performance Index) REIR Tỷ lệ xuất nhập khẩu tương đối (Relative Export-Import Ratio) CNTT Công nghệ thông tin DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Thực trạng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp .2: ROE của doanh nghiệp dệt may Việt Nam giai đoạn 2007 - 2016.3: Hiệu suất sử dụng lao động doanh nghiệp dệt may theo quy mô (2016) .4: Hiệu suất sử dụng lao động doanh nghiệp dệt may theo quy mô (2017).

Kết quả nâng cấp chuỗi giá trị ngành dệt may giai đoạn 2007-2010. Kết quả nâng cấp chuỗi giá trị ngành dệt may giai đoạn 2010-2015.7: Đầu tư máy móc công nghệ của doanh nghiệp dệt may Việt nam .8: Xuất xứ công nghệ của các doanh nghiệp dệt may Việt Nam .9: Lượng và giá trị nhập khẩu nguyên phụ liệu dệt may 2014-2018. 111 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị .1a: Khung cửi thủ công .1: Sự thay đổi của công nghệ dệt dưới tác động của CMCN 1.2: Đường cong nụ cười của chuỗi giá trị dệt may .3: Hình: Tích hợp trong các quá trình của chuỗi giá trị sản phẩm dệt may và IoT .1: Số lượng doanh nghiệp dệt may 2007-2017 .2: Cơ cấu doanh nghiệp dệt theo tiêu chí lao động .3: Cơ cấu doanh nghiệp dệt, may theo tiêu chí vốn .4: Chuyển dịch cơ cấu theo vùng lãnh thổ .5: Cơ cấu doanh nghiệp dệt may theo số năm kinh nghiệm .6: Cơ cấu xuất khẩu sản phẩm dệt may 2018 .7: Tỷ trọng xuất khẩu hàng may mặc Việt Nam năm 2017 .8: Lợi thế so sánh của ngành dệt may Việt Nam trên thế giới .9: Trình độ lao động ngành dệt may 2016.10: Số doanh nghiệp và quy mô vốn vay qua quỹ bảo lãnh tín dụng tại TP.11: Trình độ công nghệ của doanh nghiệp dệt may. Trình độ công nghệ của doanh nghiệp dêt may Việt Nam năm 2017 .13: Nhập khẩu máy móc thiết bị và nguyên vật liệu ngành dệt may .14: Mức độ tự động hoá trong công nghệ của doanh nghiệp dệt may.

Mức độ quan tâm của doanh nghiệp đối với hoạt động KHCN .16: Tình hình sử dụng công nghệ thông tin tại các doanh nghiệp dệt, may .17: Những ý kiến của doanh nghiệp ngành dệt may về khung pháp lý. Cơ cấu nhập khẩu nguyên phụ liệu theo quốc gia .19: Cơ cấu nhập khẩu nguyên phụ liệu từ các nước trên thế giới .20: Cơ cấu tham gia chuỗi sản xuất toàn cầu của doanh nghiệp dệt may Việt Nam. 117 DANH MỤC HỘP Hộp 2.1: Khó xác định vị trí của doanh nghiệp dệt may do thực tế tham gia nhiều chuỗi giá trị toàn cầu .1: Chuyển đổi ngành kinh doanh của các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực dệt may cùng với sự phát triển về số lượng của các doanh nghiệp dệt may Việt Nam.2: Phản hồi của doanh nghiệp về tiếp cận chính sách của doanh nghiệp .3: Khó huy động được vốn cho phát triển .1: Các mô hình phối hợp giữa Doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức dệt may trong việc đào tạo nhân lực. 144 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Doanh nghiệp dệt may Việt Nam đã nỗ lực tận dụng các cơ hội phát triển do hội nhập kinh tế quốc tế đem lại. Sự phát triển của các doanh nghiệp dệt may Việt Nam đóng góp không nhỏ cho các mục tiêu phát triển của Việt Nam. Những đóng góp đó bao gồm: tăng dự trữ ngoại tệ cho nền kinh tế - kim ngạch xuất khẩu dệt may đã tăng gấp gần 7 lần, từ 5,85 tỷ USD/năm lên 36,14 tỷ USD/năm trong giai đoạn 2006-2018; Tạo ra nhiều việc làm cho nền kinh tế - tỷ trọng lao động làm việc trong ngành dệt may đã chiếm hơn 20% tổng số lao động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo và chiếm gần 5% tổng lực lượng lao động cả nước. Năm 2017, ngành dệt may Việt Nam tạo ra khoảng 2,5 triệu việc làm, trong đó có 80% là việc làm cho lao động nữ.

Sự phát triển của doanh nghiệp dệt may Việt Nam đã đóng góp cho việc thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, thúc đẩy tăng năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh những vai trò truyền thống đó, các doanh nghiệp dệt may phát triển là điều kiện để ngành dệt may phát huy vai trò vùng đệm, giảm sốc cho nền kinh tế dưới tác động tiêu cực của các cuộc khủng hoảng kinh tế trong hội nhập. Bằng chứng rõ nhất là việc ngành dệt may vẫn duy trì vai trò đóng góp cho dự trữ ngoại tệ trong khủng hoảng kinh tế thế giới 2008-2009, khi kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt trên 9 tỷ USD (9,12 tỷ USD năm 2008 và 9,07 tỷ USD năm 2009); cao hơn so với kim ngạch xuất khẩu những năm trước khủng hoảng (2006 – 2007). Tuy ngành dệt may đã phát huy được các vai trò tích cực, nhưng bản thân các doanh nghiệp dệt may Việt Nam – chủ thể chính của ngành dệt may – vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn.

Các vấn đề phát triển đó đã từng được đề cập bởi các nghiên cứu đi trước, bao gồm (a) huy động vốn đầu tư mở rộng sản xuất, (b) đổi mới công nghệ, năng lực R&D, (c) cải thiện chất lượng lao động, (d) ổn định lực lượng lao động, hay (e) nâng cấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong khi chính phủ và doanh nghiệp đang tìm kiếm các giải pháp cho các vấn đề phát triển nêu trên, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (diễn ra trong khoảng thập kỷ gần đây) đã đặt ra những thách thức phát triển mới. Dưới ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp lần thứ tư (sau đây viết tắt là CMCN 4.0), phương thức sản xuất, công nghệ sản xuất đang diễn ra những thay đổi căn bản/nền tảng nhờ việc ứng dụng 1 công nghệ thông tin và truyền thông, ứng dụng những công nghệ mới vận hành trên nền tảng mạng toàn cầu (internet). Thách thức sớm ứng dụng các công nghệ mới, thay đổi phương thức sản xuất trong ngành dệt may, đặt ra nhiều vấn đề mới về phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, các tiêu chuẩn kỹ năng của lao động dệt may và vấn đề đào tạo nhân lực .