Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện hệ thống báo cáo thường niên doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam - TS. Lê Thị Tú Oanh

LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng ñược ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. TÁC GIẢ Lê Thị Tú Oanh MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ðOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ðẦU 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 8 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN TRONG CÁC CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 11 1. Báo cáo thường niên và mối quan hệ giữa báo cáo thường niên với báo cáo tài chính 11 1.

Bản chất và vai trò của báo cáo thường niên 11 1. Phân loại thông tin trong báo cáo thường niên 15 1. Các nhân tố ảnh hưởng ñến báo cáo thường niên 17 1. Mối quan hệ giữa báo cáo thường niên và báo cáo tài chính 22 1.

Hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán 29 1. Thị trường chứng khoán và chức năng của thị trường chứng khoán 29 1. ðặc ñiểm của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán có ảnh hưởng ñến hệ thống báo cáo thường niên 32 1. Hệ thống báo cáo thường niên trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán 34 1.

Hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán tại một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 35 1. Báo cáo thường niên tại một số nước trên thế giới 35 1. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 44 Kết luận chương 1 46 Chương 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 47 2. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam và các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 47 2.

Lịch sử hình thành và phát triển 47 2. ðặc ñiểm hoạt ñộng kinh doanh của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 51 2. Vai trò của công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 54 2. Hệ thống báo cáo thường niên trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 55 2.

Thực trạng hệ thống báo cáo thường niên theo quy ñịnh của pháp luật Việt Nam 55 2. Thực trạng hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết 62 2. ðánh giá thực trạng hệ thống báo cáo thường niên trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 79 Kết luận chương 2 104 Chương 3: QUAN ðIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 105 3. Sự cần thiết, nguyên tắc và quan ñiểm hoàn thiện hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 105 3.

Sự cần thiết phải hoàn thiện 105 3. Nguyên tắc hoàn thiện 109 3. Quan ñiểm hoàn thiện 111 3. Giải pháp hoàn thiện hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 112 3.

Hoàn thiện về hình thức báo cáo 112 3. Hoàn thiện số lượng báo cáo bộ phận 114 3. Hoàn thiện nội dung báo cáo 116 3. Hoàn thiện về chỉ tiêu tài chính cơ bản 128 3.

Hoàn thiện về thời gian và cách thức công bố thông tin 133 3. Mẫu báo cáo thường niên ñề xuất 133 3. ðiều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện hệ thống báo cáo thường niên của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán 143 3. Về phía Nhà nước 144 3.

Về phía các công ty cổ phần niêm yết 147 Kết luận chương 3 149 KẾT LUẬN 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ðà CÔNG BỐ LIÊN QUAN ðẾN ðỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: So sánh quy ñịnh về công bố thông tin trong BCTN giữa Trung Quốc ñại lục và Hồng Kông 44 Bảng 2.1: Mẫu “Báo cáo thường niên” 57 Bảng 2.2: Thứ tự sắp xếp các tài liệu trong BCTN 2010 của một số CTCP niêm yết 66 Bảng 2.3: ðánh giá về hình thức BCTN 79 Bảng 2.4: Mức ñộ quan tâm của người sử dụng ñối với các báo cáo bộ phận 82 Bảng 2.5: Sự cần thiết cùng có báo cáo của HðQT và BGð 83 Bảng 2.6: Sự cần thiết phải có báo cáo kiểm toán trong BCTN 83 Bảng 2.7: Sự cần thiết phải có BCTC trong BCTN 84 Bảng 2.8: Nội dung không cần thiết của BCTN 90 Bảng 2.9: Nội dung trong báo cáo của HðQT không cần thiết 92 Bảng 2.10: Nội dung không cần thiết trong báo cáo của BGð 93 Bảng 2.11: Nội dung trùng lặp trong báo cáo của HðQT và BGð 94 Bảng 2.12: Nội dung báo cáo của HðQT và BGð theo quy ñịnh của Thông tư số 09/2010/TT-BTC 95 Bảng 2.13: ðánh giá về mức ñộ khó khăn khi sử dụng BCTN 96 Bảng 2.14: Mức ñộ quan tâm ñến chỉ tiêu tài chính trong BCTN 98 Bảng 2.15: Mức ñộ quan tâm ñến chỉ tiêu phân tích trong BCTN 99 Bảng 2.16: ðánh giá về thời gian công bố thông tin 101 Bảng 3.1: Ảnh hưởng của BCTN ñến nhà ñầu tư 107 Bảng 3.2: Ảnh hưởng của BCTN ñến chuyên gia 108 Bảng 3.3: Báo cáo thay ñổi vốn chủ sở hữu 125 Bảng 3.4: Mức ñộ ñồng ý bổ sung các thông tin trong BCTN 126 Bảng 3.5: ðánh giá về mức ñộ cần thiết phải kiểm toán thông tin phi tài chính 128 Bảng 3.6: Báo cáo thường niên ñề xuất 134 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 2.1: Số lượng công ty niêm yết, khối lượng cổ phiếu niêm yết và khối lượng cổ phiếu giao dịch trên thị trường 49 Hình 2.2: Số tài khoản giao dịch 50 Hình 2.3: Số lượng CTCP niêm yết 51 Hình 2.4: Mẫu khảo sát theo kết quả bình chọn cuộc thi BCTN 62 Hình 2.5: Mẫu khảo sát theo quy mô vốn ñiều lệ 63 Hình 2.6: Cơ cấu ñối tượng khảo sát 64 Hình 2.7: Trình ñộ học vấn của ñối tượng khảo sát 64 Hình 2.8: ðánh giá mức ñộ ñồng ý quy ñịnh khuôn mẫu của BCTN 80 Hình 2.9: Mức ñộ quan tâm của người sử dụng ñối với các báo cáo bộ phận 82 Hình 2.10: ðánh giá mức ñộ cần thiết của các báo cáo bộ phận 85 Hình 2.11: ðánh giá nội dung không cần thiết của BCTN 91 Hình 2.12: ðánh giá nội dung không cần thiết trong báo cáo Hội ñồng quản trị 92 Hình 2.13: ðánh giá nội dung không cần thiết trong báo cáo của BGð 94 Hình 2.14: So sánh ñánh giá mức ñộ khó khăn khi sử dụng BCTN 96 Hình 2.15: So sánh mức ñộ quan tâm về các chỉ tiêu tài chính trong BCTN 98 Hình 2.16: So sánh mức ñộ quan tâm về các chỉ tiêu phân tích trong BCTN 100 Hình 2.17: ðánh giá kênh thông tin BCTN ñược biết ñến 101 Hình 3.1: Mức ñộ ảnh hưởng của BCTN ñến nhà ñầu tư 107 Hình 3.2: Mức ñộ ảnh hưởng của BCTN ñến chuyên gia 108 Hình 3.3: So sánh mức ñộ ñồng ý bổ sung các thông tin trong BCTN 127 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ASB : Hội ñồng chuẩn mực kế toán Anh BCðKT : Bảng cân ñối kế toán BCKQKD : Báo cáo kết quả kinh doanh BCLCTT : Báo cáo lưu chuyển tiền tệ BCTC : Báo cáo tài chính BCTN : Báo cáo thường niên BGð : Ban giám ñốc BKS : Ban kiểm soát CTCP : Công ty cổ phần DN : Doanh nghiệp DNNN : Doanh nghiệp nhà nước FASB : Hội ñồng chuẩn mực kế toán Mỹ GDCK : Giao dịch chứng khoán HðQT : Hội ñồng quản trị HNX : Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội HOSE : Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh IASB : Hội ñồng chuẩn mực quốc tế KTV : Kiểm toán viên OTC : Thị trường chứng khoán không tập trung ROA : Sức sinh lợi của tài sản ROE : Sức sinh lợi của vốn chủ sở hữu SEC : Ủy ban chứng khoán Mỹ TMBCTC : Thuyết minh báo cáo tài chính TNDN : Thu nhập doanh nghiệp TP. HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TSCð : Tài sản cố ñịnh TTCK : Thị trường Chứng khoán TTGDCK : Trung tâm giao dịch chứng khoán VAS : Chuẩn mực kế toán Việt Nam VN-Index : Chỉ số chứng khoán Việt Nam UBCKNN : Ủy ban Chứng khoán Nhà nước UPCoM : Sàn giao dịch cổ phiếu của các công ty ñại chúng chưa niêm yết 1 MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam ñang là môi trường còn rất mới mẻ, hấp dẫn ñối với các nhà ñầu tư.

Song, ñể lựa chọn mã chứng khoán ñầu tư, các nhà ñầu tư phải dựa vào rất nhiều nguồn thông tin; trong ñó, thông tin từ báo cáo thường niên (BCTN) của các tổ chức niêm yết là một trong những nguồn thông tin quan trọng, ñáng tin cậy ñể các nhà ñầu tư ra quyết ñịnh. Báo cáo tài chính (BCTC) và BCTN phản ánh khả năng và tiềm lực tài chính, an ninh tài chính và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp (DN). Phân tích và ñánh giá các chỉ tiêu tài chính thông qua các BCTN của các công ty cổ phần (CTCP) niêm yết là cách thức mà nhà ñầu tư “chọn mặt gửi vàng” có cơ sở, tránh tình trạng ñầu tư theo kiểu “tâm lý”, "ñám ñông". TTCK tập trung ở Việt Nam chính thức ñi vào hoạt ñộng từ tháng 7 năm 2000, cách ñây khoảng hơn 10 năm.

Nếu so với các nước phát triển trên thế giới, TTCK Việt Nam còn rất non trẻ. Tại những phiên giao dịch chứng khoán (GDCK) ñầu tiên, ngày 28/07/2000, TTCK Việt Nam mới chỉ có 2 CTCP niêm yết. Tính ñến năm 2005, số lượng các CTCP niêm yết ñã lên tới 27 DN; trong ñó, 20 công ty niêm yết ñược hình thành từ cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước (DNNN) [26, tr. Hệ thống thông tin trong giai ñoạn này của các công ty còn chịu ảnh hưởng nhiều của hệ thống quản lý cũ, quan ñiểm, tư tưởng dựa vào ngân sách nhà nước cấp.

Từ năm 2006 ñến nay, TTCK Việt Nam ñã có những bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng, với sự tham gia ñông ñảo của các tổ chức niêm yết, nhà ñầu tư. Hàng hóa trên thị trường và các công ty môi giới ngày càng tăng. ðến nay, số lượng DN niêm yết trên cả 2 sàn Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM) và Hà Nội vào khoảng 600 doanh nghiệp.