Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa đặc điểm hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng tại Sở Giao dịch TP.HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN BÙI GIA THỦY MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẶC ĐIỂM HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ VÀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TP.HCM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2020 luan an luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN BÙI GIA THỦY MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẶC ĐIỂM HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ VÀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TP.HCM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGÔ VI TRỌNG TS. NGUYỄN TRẦN PHÚC TP.

HỒ CHÍ MINH - NĂM 2020 luan an luan an i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một trường đại học nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Hồ Chí Minh, năm 2020 PHAN BÙI GIA THỦY luan an ii LỜI CẢM ƠN Luận án này không thể hoàn thành nếu không có sự giúp đỡ, hỗ trợ, động viên từ gia đình, giảng viên hướng dẫn, các nhà nghiên cứu đầu ngành, ban lãnh đạo nhà trường và những đồng nghiệp thân tình của tôi. Tôi vô cùng biết ơn mọi người đã đi cùng tôi cho đến ngày hôm nay.

Đầu tiên, tôi xin gởi lời tri ân thiêng liêng dành cho người cha quá cố của tôi. Cha tôi không còn nữa nhưng những ảnh hưởng, những lời chỉ dạy của cha sẽ luôn đồng hành cùng tôi suốt cuộc đời. Tôi cũng gởi đến mẹ tôi lời biết ơn sâu sắc nhất. Từ khi cha tôi qua đời, mẹ tôi như là người cha, người thầy và là người bạn thân thiết luôn bên cạnh tôi.

Mẹ tôi chăm sóc, dạy bảo tôi khôn lớn, nên người. Mẹ luôn đồng hành cùng tôi, ủng hộ tuyệt đối con đường khoa bảng của tôi. Không có mẹ, ngày hôm nay tôi không là gì cả. Và tôi gởi lời cảm ơn sâu đậm và chân thành đến giảng viên hướng dẫn của tôi, Tiến sĩ Ngô Vi Trọng.

Một người Thầy luôn theo sát, động viên và đốc thúc tôi hoàn thành luận án này. Thầy giúp tôi định hướng nghiên cứu, giải đáp những khó khăn, sửa lỗi từng câu chữ từ bản thảo đầu tiên cho đến luận án hoàn chỉnh. Sự nghiêm cẩn của Thầy giúp tôi lĩnh hội được những chuẩn mực và tính chuyên nghiệp khi dấn thân vào sự nghiệp khoa bảng. Bên cạnh đó, tôi cũng xin gởi lời tri ân đến giảng viên đồng hướng dẫn của tôi, Tiến sĩ Nguyễn Trần Phúc.

Một người Thầy hết mực quan tâm đến quá trình thực hiện luận án của tôi. Thầy vô cùng kiên nhẫn và bao dung với những ý tưởng ngô nghê của tôi, từ đó Thầy khuyên bảo và định hướng cho tôi từng bước đi đúng đắn. Tấm lòng rộng mở của Thầy giúp tôi cảm nhận sâu sắc tinh thần học tập suốt đời khi bước vào thế giới khoa học. Nhân đây, tôi gởi lời cảm ơn đến Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Hiệu trưởng trường Đại học Nguyễn Tất Thành; và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bạch Long Giang, Trưởng phòng Phòng Khoa học Công nghệ, trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học và tập trung hoàn thành luận án.

Tôi cũng cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền, trường Đại học Bách khoa TP.HCM; Giáo sư, Tiến sĩ Noor Azina Ismail, trường Đại học Malaya, Malaysia; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Xuân Trường, trường Đại học Bang Iowa, Mỹ; và các đồng nghiệp, nhà nghiên cứu đã thảo luận và góp ý chuyên môn cho bản thảo nghiên cứu của tôi ở Hội thảo VICIF 2015, ACBES 2018, và VICIF 2019. luan an iii Hơn nữa, tôi cảm ơn tập thể giảng viên Khoa Tài chính, Khoa Đào tạo Sau Đại học trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã hỗ trợ và động viên tôi hoàn thành chương trình Nghiên cứu sinh. Sau cùng, tôi gởi lời cảm ơn đến Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Kiểm toán Khối Nguồn vốn và Ngoại hối Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam, nguyên Giám đốc bộ phận Tài chính Doanh nghiệp CTCP Chứng khoán Saigonbank Berjaya. Thạc sĩ Hải đã giúp tôi tiếp cận những văn bản Luật liên quan cũng như chia sẻ những kiến thức thực tế để tôi có thể hoàn thành tốt nhất luận án này.

luan an iv TÓM TẮT Luận án được thực hiện với mục đích đo lường thông tin bất cân xứng và ước lượng mối quan hệ giữa đặc điểm của Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng của các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Kết quả đo lường thông tin bất cân xứng cho thấy, thông tin bất cân xứng của các công ty niêm yết giai đoạn 2009-2015 trong khoảng từ 52.3% và có xu hướng gia tăng trong giai đoạn 2011-2015, giai đoạn có sự điều chỉnh mở rộng biên độ dao động giá giao dịch cổ phiếu từ 5% lên 7%. Ngoài ra, so với ba mô hình kinh tế lượng đo lường thông tin bất cân xứng bằng cách tách thành phần lựa chọn ngược ra khoảng chênh lệch yết giá, bao gồm: mô hình Glosten và Harris (1988), mô hình George, Kaul và Nimalendran (1991) theo hiệp phương sai, và mô hình Kim và Ogden (1996), có thể cho rằng mô hình George, Kaul và Nimalendran (1991) theo biến chỉ báo là mô hình phù hợp có khả năng được áp dụng để đo lường thông tin bất cân xứng của các công ty niêm yết trong bối cảnh ở Việt Nam. Ngoài ra, kết quả ước lượng về mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng cho thấy, quy mô Hội đồng quản trị tác động cùng chiều đến thông tin bất cân xứng, trong khi tính độc lập và trình độ học vấn của Hội đồng quản trị tác động ngược chiều nhưng chỉ ở nhóm các công ty không có vốn Nhà nước.

Ở khía cạnh khác, loại hình doanh nghiệp có vốn Nhà nước làm thay đổi độ mạnh sự tác động của tính độc lập và trình độ học vấn của Hội đồng quản trị đến thông tin bất cân xứng. Sau cùng, tồn tại một giá trị ngưỡng mà tại đó ảnh hưởng của tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của Hội đồng quản trị đến thông tin bất cân xứng sẽ có chiều hướng khác nhau. luan an v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iv MỤC LỤC.

v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH. x CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN .1 Lý do nghiên cứu .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu.4 Đối tượng nghiên cứu .5 Phạm vi nghiên cứu .6 Phương pháp nghiên cứu .7 Đóng góp của nghiên cứu.8 Cấu trúc của nghiên cứu.

9 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Thông tin bất cân xứng .2 Thông tin bất cân xứng trên thị trường chứng khoán .3 Phương pháp đo lường .4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thông tin bất cân xứng. 25 luan an vi 2.3 Tổng quan các nghiên cứu.1 Nghiên cứu về đo lường thông tin bất cân xứng.2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng .3 Thảo luận các khoảng trống nghiên cứu có thể được bổ khuyết ở Việt Nam .4 Khung lý thuyết về đặc điểm của Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng .1 Các lý thuyết về Quản trị công ty .2 Vai trò của Hội đồng quản trị .3 Khung phân tích lý thuyết. 71 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mô hình đo lường thông tin bất cân xứng .1 Mô hình Glosten và Harris (1988) .2 Mô hình George, Kaul và Nimalendran (1991) theo biến chỉ báo .3 Mô hình George, Kaul và Nimalendran (1991) theo hiệp phương sai .4 Mô hình Kim và Ogden (1996).2 Lựa chọn mô hình đo lường thông tin bất cân xứng phù hợp .3 Khung nghiên cứu thực nghiệm .4 Giả thuyết nghiên cứu.1 Quy mô Hội đồng quản trị .2 Thành viên Hội đồng quản trị độc lập không điều hành.3 Thành viên nữ trong Hội đồng quản trị .4 Trình độ học vấn của Hội đồng quản trị .5 Quyền kiêm nhiệm .6 Tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của Hội đồng quản trị .5 Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu .2 Phương pháp đo lường biến nghiên cứu .3 Phương pháp phân tích dữ liệu. 95 luan an vii CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Đo lường thông tin bất cân xứng .1 Mức độ thông tin bất cân xứng .2 Mức độ thông tin bất cân xứng đối với mỗi cổ phiếu .2 Đặc điểm Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng .1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu.2 Kết quả nghiên cứu .3 Thảo luận kết quả .1 Đo lường thông tin bất cân xứng .2 Mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng.

125 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.1 Các điểm chính của nghiên cứu .1 Đo lường thông tin bất cân xứng .2 Đặc điểm Hội đồng quản trị và thông tin bất cân xứng .2 Hàm ý chính sách .1 Các nhà hoạch định chính sách .2 Các công ty niêm yết .3 Các nhà đầu tư chứng khoán .3 Giới hạn và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Giới hạn trong nghiên cứu .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo. 135 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 171 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 175 luan an viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Danh mục từ viết tắt tiếng Việt Ký hiệu Cụm từ tiếng Việt CBTT Công bố thông tin ctg các tác giả HĐQT Hội đồng quản trị QTCT Quản trị công ty TTBCX Thông tin bất cân xứng Danh mục từ viết tắt tiếng Anh Ký hiệu Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt ASC Adverse Selection Component Thành phần lựa chọn ngược FEM Fixed Effect Model Mô hình ảnh hưởng cố định HNX Hanoi Stock Exchange Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội HOSE Hochiminh Stock Exchange Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM REM Random Effect Model Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên luan an ix DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Số lượng các công ty niêm yết có trong mẫu nghiên cứu. Tóm tắt kết quả từ các mô hình đo lường thông tin bất cân xứng. Các nghiên cứu sử dụng mô hình đo lường thông tin bất cân xứng. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu thực nghiệm.