Luận án tiến sĩ: Các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp (Tài chính – Ngân hàng)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VIỆT HỒNG ANH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VIỆT HỒNG ANH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.

NGUYỄN THỊ LOAN TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019 i TÓM TẮT LUẬN ÁN Trong bối cảnh của nền kinh tế trong nước và trên thế giới, không tuân thủ thuế là vấn đề luôn tồn tại, đã được các nhà khoa học nghiên cứu cũng như nhận được sự quan tâm khá nhiều từ Chính phủ. Tại Việt Nam hiện nay, vẫn còn không ít doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, thể hiện qua những con số thống kê tiền thuế truy thu và phạt do doanh nghiệp khai thiếu thuế trong các cuộc thanh tra, kiểm tra mặc dù Nhà nước đã có những nỗ lực nhất định trong vấn đề quản lý thuế. Do đó, luận án đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp thông qua những vi phạm pháp luật thuế Việt Nam dẫn đến khai báo số thuế thu nhập doanh nghiệp không đúng quy định làm thất thu ngân sách.

Đề tài không những phản ánh được thực trạng mà còn đề xuất các giải pháp, khuyến nghị góp phần hạn chế sự không tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Bằng sự vận dụng lý thuyết cũng như kế thừa các công trình khoa học đã thực hiện trước đây, luận án sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp, cụ thể là: phương pháp phỏng vấn, thảo luận nhóm, thảo luận tay đôi, phân tích dữ liệu, so sánh, thống kê và kỹ thuật định lượng hồi quy Probit. Thời gian nghiên cứu được giới hạn trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2017. Luận án kết luận rằng: thực trạng không tuân thủ thuế dẫn đến thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp cho ngân sách Nhà nước phản ánh qua 3 nhóm vi phạm pháp luật thuế Việt Nam của doanh nghiệp và có 8 yếu tố ảnh hưởng là: (1) Vốn lưu động/Tổng tài sản; (2) Doanh thu/Tổng tài sản; (3) Tổng nợ/Tổng tài sản; (4) Lỗ năm trước liền kề; (5) Khoản phải thu/Doanh thu; (6) Quy mô doanh nghiệp; (7) Tiền phạt vi phạm hành chính về thuế/Số thuế phải nộp; (8) Ngành nghề kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu đề xuất một số giải pháp về công tác quản lý thuế của cơ quan thuế; các khuyến nghị đối với Chính phủ về những quy định trong chính sách thuế cũng như đối với các cơ quan chức năng về nguồn nhân lực quản lý nền kinh tế nhằm góp phần hạn chế thực trạng không tuân thủ thuế của doanh nghiệp trong môi trường pháp luật thuế Việt Nam. ii LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là: NGUYỄN VIỆT HỒNG ANH Sinh ngày 11 tháng 05 năm 1990 – Tại: Thành phố Hồ Chí Minh Quê quán: Thành phố Hồ Chí Minh Hiện đang công tác tại: Chi cục thuế Quận Bình Thạnh – Số 368 Bạch Đằng, phường 14, Quận Bình Thạnh, TP.HCM Là nghiên cứu sinh khóa 21 của trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh – Mã nghiên cứu sinh: 010121160002 Đề tài luận án: “Các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp” Chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng. Người hướng dẫn khoa học: PGS.Nguyễn Thị Loan Luận án được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh.

Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Thị Loan. Kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Trong quá trình thực hiện luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót.

Tôi rất mong nhận được sự chia sẻ và hướng dẫn thêm từ Quý Thầy/Cô, các nhà khoa học để tôi có thể hoàn thiện nghiên cứu tốt hơn. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi.HCM, ngày tháng năm 2019. Tác giả Nguyễn Việt Hồng Anh iii LỜI CẢM ƠN Suốt khoảng thời gian là nghiên cứu sinh của trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã được trau dồi và tích luỹ thêm nhiều kiến thức quý báu cho mình. Luận án là kết quả của quá trình nghiên cứu, học tập kết hợp với những kiến thức được truyền đạt tại trường.

Bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến tất cả các giảng viên của trường nói chung và tập thể giảng viên Phòng Đào tạo Sau Đại học nói riêng đã trang bị cho tôi những kiến thức nền tảng cùng các kỹ năng nghiên cứu để hoàn thành đề tài luận án này. Đặc biệt, tôi kính gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Thị Loan đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn chỉnh luận án. Cuối cùng, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và những người thân đã hỗ trợ rất lớn về mặt tinh thần, động viên, giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án tiến sĩ.

iv MỤC LỤC TÓM TẮT LUẬN ÁN .i LỜI CAM ĐOAN. ii LỜI CẢM ƠN. iii MỤC LỤC .iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.x DANH MỤC BẢNG .xi DANH MỤC HÌNH. xiii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Bối cảnh nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu liên quan và khoảng trống khoa học. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

NHỮNG ĐIỂM MỚI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN. Về mặt khoa học. Về mặt thực tiễn. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN .18 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP.

TỔNG QUAN VỀ THUẾ VÀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP. Khái niệm thuế và bản chất của thuế. Khái niệm về thuế. Bản chất của thuế.

Chức năng của thuế. Phân loại thuế. Phân loại theo đối tượng nộp thuế. Phân loại theo đối tượng chịu thuế.

Tổng quan thuế thu nhập doanh nghiệp. Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp. Những yếu tố cơ bản của thuế TNDN. Thuế TNDN tại một số quốc gia trên thế giới.

LÝ THUYẾT NỀN TẢNG LIÊN QUAN ĐẾN KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP. Khái niệm về tuân thủ và không tuân thủ thuế. Tuân thủ thuế. Không tuân thủ thuế.

Khung lý thuyết nghiên cứu về không tuân thủ thuế. Lý thuyết mô hình ngăn chặn kinh tế (Economic Deterrence Model). Lý thuyết mô hình tâm lý xã hội và tài chính (Fiscal and Social Psychology Models). Lý thuyết về hành vi gian lận.

Các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế. Chất lượng dịch vụ công. Mức độ tham nhũng. Mức hình phạt cho các hành vi vi phạm thuế.

Việc kiểm soát và quản lý thu thuế. Hệ thống pháp luật thuế và quan điểm về công bằng. Chi phí tuân thủ. Kết luận khung lý thuyết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế theo mô hình tam giác gian lận Cressey (1953).

KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN. Các nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu tại Việt Nam. Thảo luận về các nghiên cứu trước.

Phương pháp nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ GÓP PHẦN HẠN CHẾ KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM.

Kinh nghiệm về giải pháp giúp hạn chế không tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp tại các quốc gia trên thế giới. Kinh nghiệm ở một số nước châu Á. Kinh nghiệm tại một số nước ở các châu lục khác. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .75 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.78 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.

THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Mô tả các bước thực hiện. Quá trình chọn mẫu nghiên cứu.

Mô tả kết quả nghiên cứu. Mô tả thông tin nghiên cứu. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế. NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG.

Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu đề xuất. Phương pháp nghiên cứu. Giải thích các biến trong mô hình và xây dựng giả thuyết nghiên cứu.

Đo lường biến phụ thuộc. Biến độc lập và giả thuyết nghiên cứu. Mô tả dữ liệu nghiên cứu. Các bước phân tích dữ liệu.114 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.116 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP.

THỰC TRẠNG KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP. Thực trạng không tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Thực trạng thu ngân sách. Thực trạng không tuân thủ thuế TNDN qua kết quả thanh tra, kiểm tra thuế.

Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp trong môi trường pháp lý tại Việt Nam. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ TNDN CỦA DOANH NGHIỆP. Kết quả nghiên cứu định lượng. Thống kê mô tả.

Kiểm định tương quan. Kết quả hồi quy Probit. Kiểm định sự phù hợp của mô hình. Kiểm định các khuyết tật của mô hình.

Đánh giá tính hiệu quả của mô hình. Thảo luận kết quả nghiên cứu .136 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.140 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HẠN CHẾ SỰ KHÔNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP. KẾT LUẬN CỦA NGHIÊN CỨU. Những vi phạm không tuân thủ thuế TNDN của doanh nghiệp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Những hạn chế về quản lý thuế đối với doanh nghiệp trong môi trường pháp lý tại Việt Nam. Hạn chế trong việc quản lý thuế của cơ quan thuế. Hạn chế trong những quy định pháp lý liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế TNDN .