Năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ làng nghề truyền thống - Trần Quang Vinh, Học viện Nông nghiệp

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN QUANG VINH NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ MỸ NGHỆ CỦA MỘT SỐ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN QUANG VINH NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ MỸ NGHỆ CỦA MỘT SỐ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành : Kinh tế phát triển Mã số : 62 31 01 05 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. MAI THANH CÚC PGS. ĐỖ VĂN VIỆN HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng: đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, hình ảnh và kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án này đã được cảm ơn. Các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ về nguồn gốc. Hà Nội, ngày 05 tháng 07 năm 2017 Tác giả luận án Trần Quang Vinh i LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Bộ môn Phát triển nông thôn, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.

Mai Thanh Cúc và PGS. Đỗ Văn Viện, giảng viên hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu khoa học và hoàn thiện luận án. Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô giáo trong Bộ môn Phát triển nông thôn, Khoa kinh tế và Phát triển nông thôn, sự giúp đỡ của các thầy, cô trong Ban quản lý đào tạo, Ban giám đốc Học viện. Tôi xin cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô về sự hỗ trợ quý báu này.

Tôi xin cảm ơn đến lãnh đạo các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công thương, UBND các huyện Thường Tín (Hà Nội); Ý Yên (Nam Định), thị trấn Từ Sơn (Bắc Ninh), Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, Hiệp hội gỗ và lâm sản tại Bắc Ninh… đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian đi thực tế tại các địa phương cũng như cung cấp số liệu nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn đến Quý Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã tạo điều kiện và nhiệt tình giúp đỡ trong suốt quá trình học tập của tôi. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình, đặc biệt là vợ, con tôi luôn động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất về tinh thần cũng như vật chất để tôi hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 05 tháng 07 năm 2017 Tác giả luận án Trần Quang Vinh ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các từ viết tắt vii Danh mục bảng viii Danh mục biểu đồ xi Danh mục sơ đồ xii Danh mục hình xiii Danh mục hộp xiv Trích yếu luận án tiến sĩ xv Thesis abstract xvii PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3 1.3 Đối tượng nghiên cứu 3 1.4 Phạm vi nghiên cứu 3 1.5 Những đóng góp mới của đề tài 4 1.6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 5 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ MỸ NGHỆ CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG 6 2.1 Một số khái niệm 6 2.2 Vai trò và sự cần thiết của nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của làng nghề truyền thống 23 2.3 Nội dung nghiên cứu năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống 27 2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống 30 2.2 Cơ sở thực tiễn 37 iii 2.1 Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số nước trên thế giới 37 2.2 Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống ở Việt Nam 43 2.3 Bài học kinh nghiệm để nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 47 2.3 Một số công trình nghiên cứu liên quan 48 PHẦN 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 51 3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 51 3.1 Đặc điểm tự nhiên 51 3.2 Đặc điểm kinh tế, xã hội 52 3.3 Những lợi thế và hạn chế về điều kiện tự nhiên và kinh tế, xã hội của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 53 3.2 Phương pháp tiếp cận và khung phân tích 54 3.1 Phương pháp tiếp cận 54 3.

Khung phân tích 54 3.3 Chọn điểm nghiên cứu 55 3.3 Phương pháp thu thập thông tin 56 3.4 Phương pháp xử lý số liệu và phân tích 58 3.1 Phương pháp xử lý dữ liệu 58 3.2 Các phương pháp phân tích 58 3.5 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 61 3.1 Chỉ tiêu mô tả đặc điểm của làng nghề 61 3.2 Chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ 61 3.3 Chỉ tiêu đánh giá yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh sản phẩm 61 PHẦN 4 THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ MỸ NGHỆ CỦA MỘT SỐ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 63 4.1 Khái quát về một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 63 4.1 Lịch sử phát triển làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 63 4.2 Các tổ chức kinh tế làng nghề 64 4.3 Công đoạn sản xuất các sản phẩm gỗ mỹ nghệ 69 iv 4.2 Thực trạng năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 70 4.1 Chất lượng sản phẩm 70 4.2 Giá thành và giá bán sản phẩm 75 4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 85 4.1 Chính sách, quy hoạch và quản lý các làng nghề 85 4.2 Trình độ, năng lực của doanh nghiệp, hộ 92 4.3 Mức độ đổi mới của doanh nghiệp, hộ 101 4.4 Dịch vụ sau bán hàng của doanh nghiệp, hộ 102 4.5 Quảng bá, xúc tiến phát triển thị trường của doanh nghiệp, hộ 106 4.6 Nguyên liệu sản xuất 107 4.7 Văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp, hộ 109 4.8 Đánh giá chung năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 110 PHẦN 5 GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ MỸ NGHỆ CỦA MỘT SỐ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 126 5.1 Căn cứ đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 126 5.2 Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ mỹ nghệ của một số làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng 126 5.1 Tăng cường vai trò quản lý Nhà nước, hoàn thiện thể chế chính sách 126 5.2 Lập quy hoạch, kế hoạch phát triển các làng nghề gỗ mỹ nghệ vùng đồng bằng sông Hồng 129 5.3 Phát huy vai trò của các hội, hiệp hội 130 5.4 Giải pháp về nguồn vốn 131 5.5 Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý và nâng cao tay nghề cho người lao động trong các làng nghề 133 5.6 Tăng cường sự giúp đỡ, hỗ trợ để đổi mới công nghệ cho các cơ sở sản xuất kinh doanh ngành nghề gỗ mỹ nghệ ở vùng đồng bằng sông Hồng 136 v 5.7 Giải pháp về mở rộng thị trường, quảng bá thương hiệu 138 5.8 Xây dựng cơ chế giá sản phẩm linh hoạt 143 5.9 Nâng cao chất lượng dịch vụ và chăm sóc khách hàng 143 5.10 Các giải pháp khác 145 PHẦN 6 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 148 6.2 Kiến nghị 149 Danh mục các công trình đã công bố 151 Tài liệu tham khảo 152 Phụ lục 157 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt APO Tổ chức năng suất châu Á Asian Productivity Organization ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á Association of Southeast Asian Nations BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triên nông thôn CS Cộng sự EU Liên minh châu Âu European Union FOB Giá xuất khẩu hàng hóa tại cảng nước xuất khẩu Free On Board GCI Năng lực cạnh tranh quốc gia Global Competitiveness Index HACCP Hệ thống phân tích mối nguy hại và kiểm soát điểm tới hạn HTX Hợp tác xã KHCN Khoa học công nghệ NK Nhập khẩu NLCT Năng lực cạnh tranh PCI Năng lực cạnh tranh tỉnh Provincial Competitiveness Index PRA Đánh giá nhanh có sự tham gia Participatory Rural Appraisal PTNT Phát triển nông thôn SXKD Sản xuất kinh doanh TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam ĐBSH Đồng bằng sông Hồng VICRAFTS Hiệp hội làng nghề Việt Nam WTO Tổ chức thương mại thế giới XK Xuất khẩu vii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.1 Các ưu thế thể hiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp so với doanh nghiệp cùng ngành 18 2.2 Chuỗi giá trị 21 2.3 Thuế xuất khẩu đối với các loại gỗ nguyên liệu 40 3.1 Tổng hợp mẫu khảo sát của nghiên cứu 56 3.2 Số lượng mẫu khảo sát chủ doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh 57 3.3 Đặc điểm mẫu khảo sát người tiêu dùng 57 4.1 Các làng nghề làm mộc và mộc mỹ nghệ vùng ĐBSH 64 4.2 Số lượng doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ các làng nghề truyền thống vùng ĐBSH từ năm 2009-2015 66 4.3 Số lượng hộ sản xuất, kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ các làng nghề truyền thống vùng ĐBSH từ 2009-2015 68 4.4 Đặc điểm sản phẩm của từng làng nghề truyền thống vùng ĐBSH 70 4.5 Một số sản phẩm gỗ mỹ nghệ làng nghề truyền thống vùng ĐBSH 72 4.6 Thống kê kết quả khảo sát người tiêu dùng tại Hà Nội 73 4.7 Đánh giá của người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm gỗ mỹ nghệ vùng đồng bằng sông Hồng 74 4.8 So sánh giá thành sản phẩm gỗ mỹ nghệ của vùng ĐBSH với một số làng nghề trong nước 75 4.9 Giá bán sản phẩm gỗ mỹ nghệ qua 3 năm (2013-2015) 76 4.10 So sánh giá bán sản phẩm gỗ mỹ nghệ của vùng ĐBSH với một số làng nghề trong nước 77 4.11 Giá bán một số sản phẩm gỗ mỹ nghệ tại thị trường Hà Nội 77 4.