Khả năng sinh trưởng, sản xuất thịt bò lai F1 tại Đăk Lăk - Phạm Thế Huệ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI PHẠM THẾ HUỆ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, SẢN XUẤT THỊT CỦA BÒ LAI SIND, F1 (BRAHMAN × LAI SIND) VÀ F1 (CHAROLAIS × LAI SIND) NUÔI TẠI ĐĂK LĂK Chuyên ngành: CHĂN NUÔI ĐỘNG VẬT Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: GS. ĐẶNG VŨ BÌNH PGS. ĐINH VĂN CHỈNH HÀ NỘI - 2010 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng ñược công bố cho việc bảo vệ một học vị nào.

Tôi xin cam ñoan những mục trích dẫn trong luận án ñều ñược ghi rõ ñịa chỉ nguồn gốc, mọi sự giúp ñỡ ñều ñược cám ơn. Hà Nội, tháng 8 năm 2010 Tác giả luận án PHẠM THẾ HUỆ ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi ñã nhận ñược sự giúp ñỡ tận tình của các Thầy hướng dẫn: GS. Đặng Vũ Bình, PGS. Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình ñó.

Vũ Chí Cương, TS. Phạm Kim Cương - Viện Chăn Nuôi, T.S Trần Quang Hân - Trường Đại học Tây Nguyên, TS. Phan Xuân Hảo, NCS. Đỗ Đức Lực - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội về các lời khuyên quý báu cho Luận án này.

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi cũng nhận ñược sự giúp ñỡ tận tình về mọi mặt của Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Khoa Chăn nuôi và nuôi trồng Thủy sản, Viện Đào tạo Sau ñại học, Bộ môn Di truyền và Chọn giống vật nuôi, Dự án PHE - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; Ban Giám hiệu, Khoa Chăn nuôi Thú y, Bộ môn Sinh học vật nuôi, Bộ môn Chăn nuôi chuyên khoa - Trường Đại học Tây Nguyên; Bộ môn nghiên cứu Bò - Viện Chăn nuôi; Trung tâm Khuyến nông huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk, Phòng Chăn nuôi Sở Nông nghiệp tỉnh Đăk Lăk. Công ty Cà phê 719 (Krông Păc, Đăk Lăk), Công ty TNHH Khánh Xuân (Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk), DNTN Hồng Phát (Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk). Tôi xin trân trọng cảm ơn các cơ quan ñã tạo ñiều kiện thuận lợi ñể tôi hoàn thành luận án. Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và giúp ñỡ quý báu của các ñồng nghiệp ñã dành cho tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu.

Cuối cùng tôi dành lời cảm ơn vợ và các con tôi ñã cổ vũ và ñộng viên và tạo mọi ñiều kiện cho tôi trong suột thời gian thực hiện nghiên cứu này. Hà Nội - 2010 TÁC GIẢ LUẬN ÁN NCS. Phạm Thế Huệ iii MỤC LỤC Lời cam ñoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ cái viết tắt vi Danh mục bảng vii Danh mục hình ix MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của ñề tài 1 2 Mục tiêu nghiên cứu 2 3 Đóng góp khoa học và thực tiễn của ñề tài 3 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4 1.1 Cơ sở lý thuyết của vấn ñề nghiên cứu 4 1.1 Tính trạng số lượng và sự di truyền tính trạng số lượng 4 1.2 Lai giống và ưu thế lai 7 1.3 Một số giống bò ñược sử dụng trong nghiên cứu 9 1.2 Khả năng sinh trưởng, cho thịt của bò và các yếu tố ảnh hưởng 11 1.1 Khả năng sinh trưởng và cho thịt của bò 11 1.2 Các yếu tố ảnh hưởng ñến khả năng sinh trưởng và cho thịt ở bò 14 1.3 Một số chỉ tiêu và phương pháp ñánh giá khả năng sinh trưởng và cho thịt của bò 21 1.4 Chất lượng thịt và các yếu tố ảnh hưởng chất lượng thịt bò 23 1.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 29 1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 29 1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 31 1.4 Một số yếu tố và ñiều kiện tự nhiên của tỉnh Đăk Lăk 35 iv 1.4 Tài nguyên ñất 36 1.5 Một số nét về tình hình chăn nuôi bò tại tỉnh Đăk Lăk 37 CHƯƠNG 2.

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38 2.1 Đối tượng, thời gian, ñịa ñiểm nghiên cứu 38 2.1 Đối tượng nghiên cứu 38 2.2 Thời gian và ñịa ñiểm nghiên cứu 38 2.2 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 39 2.1 Nội dung nghiên cứu 39 2.2 Phương pháp nghiên cứu 39 2.3 Phương pháp xử lý số liệu 50 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 52 3.1 Sinh trưởng của bò lai hướng thịt 52 3.1 Khối lượng của bò lai hướng thịt 52 3.2 Kích thước và chỉ số các chiều ño của bò lai hướng thịt 73 3.3 Tiêu tốn thức ăn của bò lai hướng thịt 87 3.4 Khảo sát ñồ thị sinh trưởng của bò lai hướng thịt 89 3.2 Kết quả nuôi vỗ béo bò lai hướng thịt 95 3.1 Kết quả nuôi vỗ béo bò lai hướng thịt từ 18 ñến 21 tháng tuổi 95 3.2 Kết quả nuôi vỗ béo bò lai hướng thịt từ 21 ñến 24 tháng tuổi 99 3.3 Kết quả mổ khảo sát bò lai hướng thịt 104 3.1 Thành phần thân thịt của bò lai hướng thịt 104 3.2 Thành phần hóa học của thịt bò lai hướng thịt 108 3.3 Chất lượng thịt của bò lai hướng thịt 109 v KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 121 1 Kết luận 121 2 Đề nghị 122 Danh mục công trình công bố liên quan ñến luận án 123 Tài liệu tham khảo 124 Phụ lục 141 vi DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT ANOVA Analysis of variance (Phân tích phương sai) TTTĐ Tăng trọng tuyệt ñối g/ngày Bra Brahman BBB Blanc Blue Belge Char Charolais CK Chất khô CSTM Chỉ số tròn mình CSDT Chỉ số dài thân CSKL Chỉ số khối lượng Cs Cộng sự CV Cao vây DFD Dark, Firm, Dry (thịt sẩm màu, cứng, khô) DTC Dài thân chéo HQSDTĂ Hiệu quả sử dụng thức ăn HF Holstein Friesian LS Lai Sind ME Metalolisable Energy (Năng lượng trao ñổi) NNH Nuôi trong nông hộ NTD Nuôi theo dõi P Khối lượng PSE Pale, Soft, Exudative (thịt nhợt màu, nhiều nước, nhão) SE Standard Error (Sai số của số trung bình) TĂ Thức ăn TTTĂ Tiêu tốn thức ăn VN Vòng ngực vii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.1 Số lượng mẫu nghiên cứu 38 2.2 Thành phần hóa học của các loại thức ăn 40 2.3 Thành phần thức ăn tinh nuôi theo dõi từ 6 ñến 24 tháng tuổi 40 2.4 Bố trí thí nghiệm nuôi theo dõi từ 6 - 24 tháng tuổi 41 2.5 Bố trí nuôi vỗ béo bò ñực 18 - 21 tháng tuổi 43 2.6 Thành phần thức ăn tinh nuôi vỗ béo lúc 18 - 21 tháng tuổi 44 2.7 Bố trí thí nghiệm vỗ béo bò lai hướng thịt lúc 21 - 24 tháng tuổi 45 2.8 Thành phần thức ăn tinh vỗ béo lúc 21 - 24 tháng 45 2.9 Chỉ tiêu và thời ñiểm ñánh giá chất lượng thịt 48 3.1a Khối lượng tích lũy của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 53 3.1b Khối lượng tích lũy của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 54 3.2a Tăng khối lượng của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 63 3.2b Tăng khối lượng tuyệt ñối của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 65 3.3a Sinh trưởng tương ñối của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 71 3.3b Sinh trưởng tương ñối của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 72 3.4a Cao vây của bò nuôi trong nông hộ qua các tháng tuổi 74 3.4b Cao vây của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 75 3.5a Dài thân chéo của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 78 3.5b Dài thân chéo của bò nuôi theo dõi qua các tháng tuổi 79 3.6a Vòng ngực của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 81 3.6b Vòng ngực của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 82 3.7a Chỉ số cấu tạo thể hình của bò nuôi trong nông hộ 84 3.7b Chỉ số cấu tạo thể hình của bò nuôi theo dõi 85 3.8 Tiêu tốn thức ăn và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò lai hướng thịt 88 viii 3.9 Các tham số hàm sinh trưởng của bò Lai Sind, F1 (Brahman × Lai Sind) và F1 (Charolais × Lai Sind) 89 3.10 Tuổi, khối lượng và tăng khối lượng tuyệt ñối tại ñiểm uốn 91 3.11 Tăng khối lượng của bò nuôi vỗ béo từ 18 ñến 21 tháng tuổi 96 3.12 Hiệu quả sử dụng thức ăn của bò nuôi vỗ béo từ 18 ñến 21 tháng tuổi 98 3.13 Hiệu quả kinh tế nuôi vỗ béo bò lai hướng thịt từ 18 ñến 21 tháng tuổi 99 3.14 Tăng khối lượng bò nuôi vỗ béo từ 21 ñến 24 tháng tuổi 100 3.15 Hiệu quả sử dụng thức ăn bò nuôi vỗ béo 21 -24 tháng tuổi 103 3.16 Hiệu quả kinh tế bò nuôi vỗ béo bò từ 21 ñến 24 tháng tuổi 104 3.17 Thành phần thân thịt của bò lai hướng thịt 105 3.18 Thành phần hóa học thịt của bò lai hướng thịt 108 3.19 Giá trị pH của cơ dài lưng ở các thời ñiểm sau giết thịt 109 3.20 Màu sắc của thịt bò ở các thời ñiểm khác nhau sau giết thịt 113 3.21 Tỷ lệ mất nước tại các thời ñiểm bảo quản và chế biến 117 3.22 Độ dai của thịt ở các thời ñiểm sau khi giết thịt (N) 118 ix DANH MỤC HÌNH STT Tên hình Trang 3.1 Tăng khối lượng của bò lai hướng thịt nuôi trong nông hộ 64 3.2 Tăng khối lượng của bò lai hướng thịt nuôi theo dõi 65 3.3 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz bò Lai Sind NNH 92 3.4 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz F1(Bra × LS) NNH 92 3.5 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz F1(Char × LS)NNH 93 3.6 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz Lai Sind NTD 93 3.7 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz F1(Bra × LS) NTD 94 3.8 Đường cong sinh trưởng hàm Gompertz F1(Bra × LS) NTD 94 3.9 Tăng khối lượng của bò nuôi vỗ béo từ 18 ñến 21 tháng tuổi 97 3.10 Tăng khối lượng của bò nuôi vỗ béo từ 21ñến 24 tháng tuổi 101 3.11 Biến ñổi pH của thịt bò 111 1 MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của ñề tài Trong những năm qua, chăn nuôi bò ở nước ta phát triển mạnh, cung cấp nguồn thực phẩm giàu chất dinh dưỡng cho xã hội, cung cấp phân bón và sức kéo cho sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Theo số liệu thống kê của Cục Chăn nuôi (2007)[16] ñàn bò ở nước ta có 6.703 con, phân bố ở các tỉnh Tây Nguyên 763.317 con chiếm 11,25% tổng ñàn bò cả nước. Riêng ở tỉnh Đăk Lăk, số lượng bò tăng nhanh: từ 197.668 con năm 2007, trong ñó bò Lai Sind chiếm 34,23%.

Theo kế hoạch ñến năm 2010, ñàn bò của tỉnh ñạt 370.000 con, tỷ lệ bò lai ñạt 40%, tốc ñộ tăng ñàn hàng năm ñạt 5 - 6%.085 km2, chiếm 3,9% diện tích tự nhiên của cả nước. Đất dành cho lâm nghiệp 602.