Luận án Tiến sĩ: Giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội đô thị hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THỊ MINH PHƯƠNG GIẢI PHÁP TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN HÀ NỘI, 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THỊ MINH PHƯƠNG GIẢI PHÁP TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN MÃ SỐ: 62 31 01 05 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ MINH HIỀN TS. NGUYỄN QUỐC CHỈNH HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Trần Thị Minh Phương i LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin cảm ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thị Minh Hiền và TS. Nguyễn Quốc Chỉnh là những giáo viên trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi về mọi mặt để hoàn thành luận án tiến sĩ kinh tế này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Ban Quản lý đào tạo, tập thể giáo viên và cán bộ Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn mà trực tiếp là các thầy, cô giáo Bộ môn Phát triển Nông thôn đã tận tình hướng dẫn, định hướng cho tôi trong quá trình xây dựng luận án.

Tôi cũng cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi về tinh thần, vật chất và thời gian để tôi hoàn thành quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự tận tình giúp đỡ của các đơn vị, tổ chức, Sở Nông nghiệp và PTNT TP Hà Nội, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội TP Hà Nội,Cục Thống kê TP Hà Nội; Các Trung tâm giới thiệu việc làm trên địa bàn TP Hà Nội, UBND các huyện, thị xã trong TP Hà Nội; UBND xã, Phòng Lao động việc làm các huyện, thị xã trong TP Hà Nội, các hộ gia đình tại TP Hà Nội đã tạo điều kiện giúp tôi thu thập số liệu và những thông tin cần thiết để hoàn thành luận án. Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Trần Thị Minh Phương ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vii Danh mục bảng viii Danh mục hình x Danh mục sơ đồ xi Danh mục hộp xi MỞ ĐẦU 1 1. Sự cần thiết nghiên cứu 1 2.

Mục tiêu nghiên cứu 3 3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 4 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 5. Những đóng góp mới của luận án 5 Chương 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ HÓA 7 1. Các khái niệm cơ bản 7 1. Đặc điểm của khu vực nông thôn liên quan đến tạo việc làm 16 1. Các tác động của đô thị hóa tới tạo việc làm cho lao động khu vực nông thôn 18 1.

Đặc điểm của lao động nông thôn 19 1. Các lý thuyết về tạo việc làm khu vực nông thôn 19 1. Nội dung các hoạt động và biện pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn 26 1. Những yếu tố ảnh hưởng đến tạo việc làm cho lao động nông thôn29 iii 1.

Cơ sở thực tiễn 31 1. Kinh nghiệm tạo việc làm cho lao động nông thôn ở một số nước 31 1. Các chính sách tạo việc làm cho lao động nông thôn của Việt Nam34 1. Tạo việc làm cho lao động nông thôn ở một số địa phương Việt Nam40 1.

Các nghiên cứu có liên quan 44 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 47 Chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 48 2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội 48 2. Đặc điểm tự nhiên 48 2.

Đặc điểm kinh tế - xã hội 48 2. Khái quát nguồn nhân lực khu vực nông thôn Hà Nội 52 2. Phương pháp nghiên cứu 55 2. Khung phân tích 55 2.

Phương pháp tiếp cận 57 2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 58 2. Phương pháp thu thập thông tin 63 2. Phương pháp phân tích 67 2.

Các chỉ tiêu phân tích 75 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 77 Chương 3.THỰC TRẠNG TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ HÓA 78 3. Khái quát về lao động và việc làm ở khu vực nông thôn thành phố Hà Nội 78 3. Khái quát về lực lượng lao động ở khu vực nông thôn thành phố Hà Nội 78 3. Khái quát về việc làm ở khu vực nông thôn thành phố Hà Nội 79 3.

Thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn thành phố Hà Nội82 3. Các chính sách và giải pháp tạo việc làm đã thực hiện cho lao động nông thôn thành phố Hà Nội 82 iv 3. Các bên có liên quan trong hoạt động tạo việc làm cho lao động nông thôn thành phố Hà Nội 85 3. Kết quả của các giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn thành phố Hà Nội 86 3.

Đánh giá chung về thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội trong bối cảnh đô thị hóa 97 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tạo việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội 98 3. Chính sách tạo việc làm 98 3. Mức độ phát triển của các doanh nghiệp công nghiệp nông thôn 99 3.

Mức độ phát triển của các ngành trong khu vực nông thôn 101 3. Công tác dạy nghề và nâng cao chất lượng lao động 102 3. Hoạt động của thị trường lao động 102 3. Mức độ mở rộng của hoạt động xuất khẩu lao động 106 3.

Các yếu tố từ bản thân người lao dộng 107 3. Các yếu tố khác 111 3. Một số kết quả phân tích mô hình 111 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 118 Chương 4. GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ HÓA 120 4.

Căn cứ đề xuất giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội120 4. Dự báo cung cầu lao động 120 4. Tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế124 4. Mục tiêu và định hướng về tạo việc làm 126 4.

Mục tiêu và quan điểm 126 4. Các giải pháp chủ yếu 131 4. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 131 4. Giải pháp về vốn 133 v 4.

Tăng cường hoạt động đào tạo nghề cho người lao động 133 4. Giải pháp mở rộng xuất khẩu lao động 133 4. Giải pháp theo hướng tăng trưởng 135 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 139 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 141 1. Kiến nghị 143 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO 148 PHỤ LỤC 154 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt Cụm từ tiếng Anh CNH-HĐH Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa CS Chính sách CMKT Chuyên môn kỹ thuật DVVL Dịch vụ việc làm ĐTN Đào tạo nghề GQVL Giải quyết việc làm GDCN Giáo dục chuyên nghiệp ILO Tổ chức Lao động quốc tế International Labour Organization KCN Khu công nghiệp KT Kinh tế LĐ Lao động LĐNT Lao động nông thôn LĐTBXH Lao động Thương binh và Xã hội LFS Điều tra lao động việc làm Labour Force Survey NSLĐ Năng suất lao động ODA Nguồn viện trợ phát triển chính Official Development thức Assisstance PTNT Phát triển nông thôn TP Thành phố TVL Tạo việc làm TW Trung ương TCTK Tổng cục thống kê UBND Ủy ban nhân dân VHLSS Khảo sát mức sống hộ gia đình Vietnam Household Living Standard Survey VL Việc làm vii DANH MỤC BẢNG STT Tên các bảng Trang 2.

Cơ cấu sử dụng đất đai của thành phố Hà Nội 51 2. Dân số trung bình và nông thôn của Hà Nội 53 2. Cơ cấu trình độ CMKT của dân số trên 15 tuổi khu vực nông thôn Hà Nội giai đoạn 2010 - 2013 54 2. Phân bố số hộ khảo sát theo xã, huyện 59 2.

Tỷ lệ các hộ sinh sống tại nơi ở hiện tại theo thời gian 60 2. Tỷ lệ các hộ bị ảnh hưởng từ dự án 60 2. Nguồn thu nhập/sinh kế chính của các hộ được phỏng vấn 61 2. Tỷ lệ hộ gia đình phân theo mức thu nhập 62 2.

Số hộ và tỷ lệ hộ phân theo tình trạng sở hữu đất canh tác trồng trọt62 2. Tình trạng sở hữu đất trước khi bị thu hồi 63 2. Hình thức sử dụng lao động của hộ trên đất canh tác 63 3. Tỷ lệ lao động có việc làm khu vực nông thôn so với toàn thành phố theo ngành kinh tế, giai đoạn 2010-2013 79 3.

Lao động có việc làm của Hà Nội theo ngành kinh tế, giai đoạn 2010-2013 80 3. Cơ cấu nghề nghiệp của lao động nông thôn 82 3. Tổng hợp kết quả giải quyết việc làm từ QQGVVL Hà Nội 91 3. Số việc làm được tạo ra từ các hộ vay vốn giải quyết việc làm phân theo huyện/quận/thị xã 92 3.

Số việc làm được tạo ra từ các đề án học nghề phân theo huyện/quận/thị xã 93 3. Số việc làm được tạo ra qua các doanh nghiệp phát triển sản xuất phân chia theo huyện/quận/thị xã 95 3. Tăng trưởng, việc làm trong 3 ngành ở Hà Nội 96 3. Hệ số co giãn việc làm theo tăng trưởng của Hà Nội 96 3.

Số phiên giao dịch việc làm được thực hiện 103 viii 3. Tỷ lệ người dân đi tìm việc qua Trung tâm dịch vụ việc làm phân theo huyện/quận/thị xã 105 3. Tỷ lệ tìm được việc qua Trung tâm dịch vụ việc làm 106 3. Trình độ CMKT theo nông thôn và khu vực kinh tế chính thức và phi chính thức (%) 110 3.

Kết quả ước lượng mô hình xác định khả năng có việc làm phi nông nghiệp 112 3. Kết quả ước lượng mô hình nhu cầu lao động 115 4. Kết quả dự báo dân số, cung lao động thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2020 120 4. Kết quả dự báo cầu lao động thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2020121 4.

Kết quả dự báo cầu lao động thành phố Hà Nội theo ngành, giai đoạn 2011-2020 122 4. Dự báo nhu cầu lao động qua đào tạo 122 4.