Luận án nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu chè Việt Nam vào thị trường EU - Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Quỳnh

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học: 1. Phạm Thúy Hồng 2. Nguyễn Thị Bích Loan Các số liệu trích dẫn, kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Quỳnh ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, Khoa Sau Đại học, Khoa Marketing, Bộ môn Kinh tế học, Bộ môn Nguyên lý marketing của Trường Đại học Thương mại đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể giáo viên hướng dẫn khoa học của luận án, Cô PGS,TS. Phạm Thúy Hồng và Cô PGS,TS. Nguyễn Thị Bích Loan đã rất tận tình, tâm huyết và trách nhiệm giúp tôi những quy chuẩn về phương pháp nghiên cứu, nội dung và kiến thức quý báu để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các lãnh đạo, cán bộ công nhân viên các Bộ, Ban ngành như Bộ Công Thương, Cục Xúc tiến thương mại, Hiệp hội Chè Việt Nam, các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam, cá nhân và tổ chức liên quan đến xuất khẩu chè đã nhiệt tình hỗ trợ, cung cấp các tài liệu và trả lời phỏng vấn, điều tra.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những đồng nghiệp đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Quỳnh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

vii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ .x DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ. xi PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của luận án.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án .5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án .1 Những nghiên cứu về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh. Những nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những nghiên cứu về năng lực cạnh tranh xuất khẩu. Những nghiên cứu về xuất khẩu chè.

Các kết luận rút ra từ tổng quan tình hình nghiên cứu và khoảng trống cần nghiên cứu của luận án. Phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu định tính. Nghiên cứu định lượng .30 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.34 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN CHÈ XUẤT KHẨU.

Cơ sở lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh xuất khẩu.1 Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh. Khái niệm năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu. Các mô hình phân tích đánh giá năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp. Ma trận SWOT.

Mô hình kim cương của Michael Porter. Phương pháp ma trận hình ảnh cạnh tranh. Mô hình nghiên cứu của Thompson và Strickland. Lựa chọn mô hình nghiên cứu.

Phân định nội dung nghiên cứu năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu .71 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .78 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU VÀO THỊ TRƯỜNG CÁC NƯỚC EU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN CHÈ XUẤT KHẨU VIỆT NAM……………………………………….

Tổng quan về thị trường chè nhập khẩu EU. Quan hệ thương mại Việt Nam – EU. Kênh phân phối chè của EU. Thị hiếu và thói quen tiêu dùng của người dân EU.

Các qui định về tiêu chuẩn, chất lượng đối với sản phẩm chè nhập khẩu của EU. Các nước xuất khẩu chè vào thị trường EU. Khái quát về chuỗi cung ứng chè và tình hình xuất khẩu chè vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè Việt Nam. Chuỗi cung ứng chè xuất khẩu của Việt Nam.

Tổng quan về các doanh nghiệp chế biến chè Việt Nam có thị phần xuất khẩu sang các nước EU. Tình hình xuất khẩu chè của Việt Nam vào thị trường các nước EU. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam theo khung nghiên cứu. Đánh giá năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam ở cấp độ nguồn lực.

Đánh giá năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam ở cấp độ phối thức thị trường. Đánh giá vị thế của doanh nghiệp. Phân tích năng lực cạnh tranh xuất khẩu của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam trên cơ sở so sánh với đối thủ cạnh tranh. So sánh ở cấp độ nguồn lực.

So sánh ở cấp độ phối thức thị trường. So sánh ở cấp độ vị thế. Đánh giá chung về thực trạng năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam. Những thành công và nguyên nhân.

Những hạn chế và nguyên nhân. Đánh giá chung về vị thế của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam. Phân tích mô hình SWOT đối với nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam .124 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.128 CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU VÀO THỊ TRƯỜNG CÁC NƯỚC EU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN CHÈ XUẤT KHẨU VIỆT NAM. Dự báo, định hướng, mục tiêu phát triển đối với nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam.

Dự báo một số chỉ tiêu phát triển chủ yếu của thị trường chè EU. Định hướng, mục tiêu phát triển. Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam. Nâng cao năng lực nghiên cứu và đổi mới trong doanh nghiệp.

Nguồn nhân lực và năng lực quản lý, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Nâng cao năng lực tài chính dành cho hoạt động xuất khẩu. Nâng cao năng lực marketing xuất khẩu. Nâng cao năng lực tạo lập mối quan hệ trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Nâng cao năng lực tạo dựng thương hiệu. Một số kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu vào thị trường các nước EU của các doanh nghiệp chế biến chè xuất khẩu Việt Nam. Kiến nghị đối với Nhà nước. Kiến nghị đối với Hiệp hội Chè Việt Nam .148 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT A.

CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật Bộ NN&PTNT Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn CT Cạnh tranh CN Công nghệ CNSX Công nghệ sản xuất CTCP Công ty cổ phần DN Doanh nghiệp DNCB Doanh nghiệp chế biến DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa DNXK Doanh nghiệp xuất khẩu HC Hữu cơ HHDV Hàng hóa dịch vụ HTX Hợp tác xã KD Kinh doanh KH Khách hàng KHCN Khoa học công nghệ KTQT Kinh tế quốc tế LN Lợi nhuận NL Năng lực NLCT Năng lực cạnh tranh NLCTXK Năng lực cạnh tranh xuất khẩu NLQL Năng lực quản lý NS Năng suất QLDN Quản lý doanh nghiệp SP Sản phẩm SPXK Sản phẩm xuất khẩu SX Sản xuất SXKD Sản xuất kinh doanh TM Thương mại viii TMQT Thương mại quốc tế XK Xuất khẩu XNK Xuất nhập khẩu YT Yếu tố YTSX Yếu tố sản xuất VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm B. CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt tắt EU The European Union Khối liên minh Châu Âu FLO Fair Trade Organisation Thương mại công bằng GAP Good Agricultural Practices Quy trình thực hành canh tác nông nghiệp tốt HACCP Hazard Analysis and Critical Hệ thống phân tích mối nguy và Control Point Sysem điểm kiểm soát tới hạn IFOAM International Federation of Liên đoàn các phong trào nông organic Agriculture Movements nghiệp hữu cơ quốc tế MUTRAP Multiple Trade Asistant Projects Dự án hỗ trợ chính sách thương mại đa biên OECD Organisation for Economic Tổ chức hợp tác kinh tế và phát Cooperation and Development triển R.A Rainforest Alliance Chứng nhận rừng bền vững RCA Revealed Comparative Advantage Chỉ số lợi thế so sánh biểu hiện R&D Reseach and development Nghiên cứu và triển khai SPSS Statistical Package for the Social Phần mềm phân tích thống kê dành Sciences cho lĩnh vực khoa học xã hội SWOT Strengths -Weaknesses - Điểm mạnh - Điểm yếu – Cơ hội- Opportunities - Threats Thách thức WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các yếu tố cấu thành NLCTXK của DNCB chè XK. Các chỉ tiêu đánh giá NLCTXK của DN trên cơ sở khung lý thuyết.3: Khung nghiên cứu NLCTXK sang thị trường EU của các DNCB chè XK Việt Nam .1: Thống kê kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - EU .2: Các loại chè thị trường EU nhập khẩu giai đoạn 2014 - 2018 .3: Các nước XK chè đen đóng gói trên 3kg (mã 090240) sang thị trường EU giai đoạn 2014 -2018. Các nước XK chè xanh đóng gói trên 3kg (mã 090220) sang thị trường EU giai đoạn 2014 - 2018 .5: Trị giá xuất khẩu chè sang EU theo chủng loại sản phẩm năm 2018.6: So sánh trị giá xuất khẩu chè sang thị trường EU giữa Sri Lanka và Việt Nam năm 2018 .7: Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với NLCTXK của các DNCB chè XK Việt Nam vào EU.1: Dự báo sản lượng tiêu thụ chè đen trên thị trường EU .130 x DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Giá trị XK chè của Việt Nam sang thị trường EU.2: Các nước trong khối EU nhập khẩu chè đen trọng lượng trên 3 kg từ Việt Nam .3: Tổng giá trị XK chè của các nước sang thị trường EU năm 2018 .