Những nhân tố cản trở đến vận dụng phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO. ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----o0o----- NHỮNG NHÂN TỐ CẢN TRỞ ĐẾN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN BỔ CHI PHÍ ƯỚC TÍNH THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG VÀO CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----o0o----- NGUYỄN VIỆT HƯNG NHỮNG NHÂN TỐ CẢN TRỞ ĐẾN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN BỔ CHI PHÍ ƯỚC TÍNH THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG VÀO CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62 34 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. NGUYỄN XUÂN HƯNG 2. NGUYỄN NGỌC DUNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM 2016 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ĐỘC LẬP – TỰ DO – HẠNH PHÚC *** LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ kinh tế “Những nhân tố cản trở đến vận dụng phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp Việt Nam” là công trình của riêng tôi.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ các công trình nào khác. Nghiên cứu sinh i LỜI CẢM ƠN Đến thời điểm này, nhìn lại từ này đầu học nghiên cứu sinh, tôi thấy mình đã đi được một chặng đường khá dài. Có những trở ngại tưởng chừng không vượt qua. Có những lúc nghĩ mình đã bỏ cuộc, nhưng nhờ sự cố gắng của bản thân, mỗi ngày cố gắng một ít, và nhờ sự động viên của gia đình, Thầy, Cô, tôi đã cố gắng từng bước để đến được thời điểm hôm nay.

Cảm giác thật vui vì như đã chinh phục được một đỉnh núi, một trở ngại được xem là lớn và đáng ghi nhận trong đời. Để hoàn thành mục tiêu chinh phục này, tôi rất cám ơn những lời động viên và tạo điều kiện giúp đỡ từ Cô, người Thầy của tôi là Phó giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hưng, đã gửi tôi tài liệu nghiêu cứu, những hướng dẫn khoa học và tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận án. Tôi cũng gửi lời cảm ơn đến Thầy Phó giáo sư – Tiến sĩ Võ Văn Nhị, Cô Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Dung, Thầy Tiến sĩ Lê Đình Trực, Thầy Tiến sĩ Huỳnh Lợi, Thầy Tiến sĩ Đoàn Ngọc Quế đã gợi ý cho tôi những ý tưởng khoa học và hướng dẫn tận tình để tôi hoàn thành được luận án. Ngoài ra, tôi cũng gửi lời cảm ơn đến người anh, người bạn của tôi là Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn, Tiến sĩ Phạm Quang Huy, Tiến sĩ Trần Thứ Ba đã động viên tôi rất nhiều trong quá trình viết luận án.

Và nhiều người khác mà tôi không thể kể hết. Tôi cũng sẽ không thành công nếu thiếu sự ủng hộ, chia sẻ và giúp đỡ to lớn của người bạn đời, vợ tôi, đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện luận án của mình. Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của mọi người đã giúp tôi hoàn thành luận án này. Tp HCM, ngày 1 tháng 10 năm 2016 Nguyễn Việt Hưng ii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ đồ thị.

PHẦN MỞ ĐẦU. x CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Các nghiên cứu về phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động trên thế giới .1 Nghiên cứu hạn chế của kế toán truyền thống và đề xuất phương pháp ABC.2 Nghiên cứu về triển khai phương pháp ABC trên thế giới.2 Nghiên cứu phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động tại Việt Nam .3 Khe hổng nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến vận dụng phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động ở các doanh nghiệp Việt Nam. 17 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .Hệ thống kế toán chi phí .Quá trình phát triển của hệ thống kế toán chi phí. Giới hạn của hệ thống kế toán chi phí tại các công ty.3 Từ kế toán chi phí truyền thống đến phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .Phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động.Khái niệm về phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .2 Lịch sử phát triển phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động.3 Các bước kỹ thuật để tiến hành triển khai phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .1 Xây dựng mục tiêu cho phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .2 Xây dựng nhóm để triển khai phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .3 Nhận diện các hoạt động chính trong doanh nghiệp .4 Tính chi phí cho mỗi hoạt động .5 Xác định tiêu thức phân bổ lần hai cho hoạt động .6 Phân bổ chi phí hoạt động cho đối tượng chịu phí cuối cùng .4 Các nhân tố ảnh hưởng đến triển khai vận dụng phương pháp phân bổ chi phí ước tính theo mức độ hoạt động .1 Hạn chế nhận thức về phương pháp ABC .2 Hạn chế nguồn lực ảnh hưởng đến thiết kế phương pháp ABC .3 Tâm lý không muốn thay đổi cản trở quá trình thiết kế và xây dựng phương pháp ABC .4 Chiến lược hoạt động có ảnh hưởng đến lựa chọn phương pháp ABC .5 Ảnh hưởng của ủng hộ cấp cao .6 Hạn chế về kỹ thuật triển khai .7 Huấn luyện và đào tạo ảnh hưởng đến phương pháp ABC .8 Cấu trúc tổ chức công ty ảnh hưởng đến triển khai phương pháp ABC .9 Xây dựng mục tiêu từng giai đoạn, gắn với khen thưởng .10 Hạn chế vận dụng phương pháp ABC vào doanh nghiệp .5 Lý thuyết nền có liên quan đến nội dung của luận án .1 Lý thuyết về hành vi .2 Lý thuyết về hệ thống thông tin .3 Lý thuyết về lợi ích và chi phí.

70 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu cho luận án .2 Quy trình nghiên cứu .2 Xây dựng giả thuyết, lập mô hình nghiên cứu và thang đo.1 Xây dựng giả thuyết .2 Mô hình lý thuyết .3 Xây dựng thang đo trong mô hình đo lường .4 Thiết kế bảng câu hỏi. 95 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Kết quả khảo sát với các chuyên gia .1 Về nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp ABC .2 Về thang đo đánh giá hạn chế vận dụng phương pháp ABC .2 Điều tra sơ bộ .1 Thống kê mô tả về điều tra sơ bộ .2 Đánh giá độ tin cậy của thang đo .3 Đánh giá giá trị thang đo – Phân tích nhân tố khám phá.4 Kết luận nghiên cứu sơ bộ .3 Điều tra chính thức.1 Thống kê mô tả về điều tra chính thức .2 Kiểm định CFA .4 Kiểm định hồi quy. Kiểm định giả định .1 Lựa chọn dạng hàm phù hợp cho các biến độc lập. Ước lượng các hệ số hồi quy .3 Kiểm định hệ số hồi quy.4 Kiểm định sự phù hợp của mô hình .5 Khoảng tin cậy của hệ số hồi quy.5 Một số bàn luận về kết quả nghiên cứu.

150 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .1 Kết quả chính .2 Kiến nghị liên quan đến kết quả nghiên cứu .1 Về hạn chế kỹ thuật triển khai.2 Về tâm lý hạn chế thay đổi .3 Về vấn đề lựa chọn chiến lược có liên quan đến phương pháp ABC .4 Các kiến nghị khác liên quan nhằm hỗ trợ vận dụng phương pháp ABC vào các doanh nghiệp.3 Hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. 166 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VỀ HẠN CHẾ VẬN DỤNG ABC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM PHỤ LỤC SỐ 2 DANH SÁCH CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN HỖ TRỢ THU THẬP DỮ LIỆU PHỤ LỤC SỐ 3 NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ HẠN CHẾ SỰ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ABC VÀO CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM PHỤ LỤC SỐ 4 NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ HẠN CHẾ SỰ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ABC VÀO CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM PHỤ LỤC SỐ 5A Thống kê mô tả trong khảo sát sơ bộ PHỤ LỤC SỐ 5B Thống kê mô tả trong khảo sát chính thức PHỤ LỤC 6 PHÂN TÍCH EFA NHÂN TỐ (NGHIÊN CỨU SƠ BỘ) PHỤ LỤC 7 NGHIÊN CỨU SƠ BỘ PHỤ LỤC 8 Kiểm tra Cronbach Alpha và EFA nhân tố - Nghiên cứu chính thức PHỤ LỤC 9 PHÂN TÍCH KHÁM PHÁ NHÂN TỐ (EFA) - NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC PHỤ LỤC 10 PHÂN TÍCH CFA – NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC PHỤ LỤC 11 HỒI QUY – NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC PHỤ LỤC 12 KIỂM ĐỊNH PHẦN DƯ - NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT AA – Activity Analysis Phân tích hoạt động ABB – Activity Based Budget Dự toán tổng thể dựa trên mức độ hoạt động ABC – Activity-Based Costing Phân bổ chi phí dựa trên mức độ hoạt động ABM – Activity – Based Management Quản trị dựa trên mức độ hoạt động ACA – Activity Costing Analysis Phân tích chi phí hoạt động AM – Activity Management Quản trị hoạt động. BI – Business Intelligence Doanh nghiệp kinh doanh thông minh BSC – Balanced Scorecard Thẻ cân bằng điểm CRM – Customer Relationship Management Quản trị mối quan hệ khách hàng TDABC – Time-driven ABC Phân bổ ABC theo tiêu thức thời gian ERP – Enterprise Resource Planning Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp EVA – Economic Value Added Giá trị kinh tế tăng thêm JIT – Just-in-time Quản trị vừa kịp lúc ROI - Return On Investment Lợi nhuận trên vốn đầu tư SME – Small Medium Enterprises Doanh nghiệp vừa và nhỏ TCS – Traditional Cost System Mô hình phân bổ chi phí truyền thống TOC – Theory of Constraints Lý thuyết về các nguồn lực hạn chế TQM - Total Quality Management Quản trị chất lượng toàn diện vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Vận dụng phương pháp ABC vào thực tế .2 Tỷ lệ chấp nhận ứng dụng phương pháp ABC .3 Tỷ lệ ứng dụng phương pháp ABC ở các nước .4 Tóm tắt tổng quan các nghiên cứu về phương pháp ABC.1 Các giai đoạn phát triển của phương pháp ABC .1 Thống kê về cơ cấu loại hình các công ty tham gia khảo sát .2 Thống kê các tiêu thức đang sử dụng để phân bổ chi phí.3 Thống kê về mức độ hài lòng với tiêu thức phân bổ đang sử dụng.4 Đánh giá mức độ hiểu biết về phương pháp ABC.5 Hệ số cronbach Alpha của Y .6 Chỉ số đánh giá các biến của thang đo Y .7 Hệ số Cronbach Alpha của Y sau điều chỉnh .