Luận án: Nghiên cứu hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Tổng quan về luận án

Luận án "Nghiên cứu hành vi đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội" của Hoàng Tiến Linh (2025) nổi bật như một công trình khoa học tiên phong, định vị trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình phát triển kinh tế xanh. Nghiên cứu này giải quyết một khoảng trống đáng kể trong tài liệu học thuật hiện có bằng cách đi sâu vào bản chất và cơ chế hình thành hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trong giai đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh dài hạn tại một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Mặc dù khu vực FDI đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng là "nguồn cơn của nhiều vấn đề có tác động tiêu cực đến tăng trưởng bền vững, môi trường, và chất lượng cuộc sống," như luận án đã chỉ rõ, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc thu hút FDI "xanh" để đạt được mục tiêu Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu SPECIFIC: Nghiên cứu này trực tiếp giải quyết ba khoảng trống nghiên cứu chính:

1. Thiếu hụt về bối cảnh phát triển: "Các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở mô tả hành vi lựa chọn địa điểm và loại hình đầu tư của các doanh nghiệp FDI; đánh giá chính sách, hành vi đầu tư xanh của các doanh nghiệp nói chung. Trong khi đó, chưa có nhiều nghiên cứu và bằng chứng thực nghiệm về các nội dung, mô hình, và yếu tố ảnh hưởng đến hành vi đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển, cụ thể như tại Việt Nam." Điều này hạn chế khả năng cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho hoạch định chính sách thu hút FDI gắn với mục tiêu Net Zero.
2. Thiếu hụt về giai đoạn hoạt động: Các công trình hiện có chủ yếu tập trung vào giai đoạn ra quyết định đầu tư ban đầu, bỏ qua giai đoạn vận hành dài hạn – thời điểm các hành vi xanh được thể hiện rõ nét và có tác động bền vững nhất. Luận án nhấn mạnh: "hầu như chưa có hoặc rất hạn chế có học giả, theo hiểu biết của tác giả, nghiên cứu về hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh hay trong dài hạn, ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam."
3. Vai trò của chính phủ: "Các công trình khoa học về đề tài này ở Việt Nam chưa có công trình nào khai thác vai trò điều tiết của chính sách phát triển xanh của chính phủ đối với hành vi đầu tư xanh, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện mạnh mẽ các cam kết xanh như hiện nay." Điều này cản trở việc hiểu rõ cách thức chính sách vĩ mô ảnh hưởng đến hành vi vi mô của doanh nghiệp FDI.

Research questions và hypotheses: Luận án được dẫn dắt bởi bốn câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Cơ sở lý luận về hành vi đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI đang hoạt động kinh doanh là gì, và các thành tố cấu thành hành vi này được tiếp cận như thế nào trong bối cảnh Việt Nam?
2. Thực trạng hành vi đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội như thế nào? Và hành vi đầu tư xanh tác động như thế nào đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp này?
3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội?
4. Cần thực hiện các giải pháp nào nhằm thúc đẩy hành vi đầu tư xanh của nhà đầu tư nước ngoài?

Dựa trên các câu hỏi này, luận án phát triển các giả thuyết nghiên cứu (sẽ được trình bày chi tiết trong chương 2), trong đó đáng chú ý là các giả thuyết về mối quan hệ giữa các thành tố hành vi đầu tư xanh (đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh, quản trị nhân sự xanh, quản trị chuỗi cung ứng xanh, trách nhiệm xã hội với môi trường và cộng đồng) và kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI, cùng với vai trò điều tiết của chính sách phát triển xanh của chính phủ.

Theoretical framework với tên theories cụ thể: Luận án tích hợp ba lý thuyết nền tảng để xây dựng khung lý luận toàn diện:

• Học thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) (Sharma et al., 2022; Ye & Dela Efifania, 2023): Giải thích các yếu tố bên ngoài (khách hàng, cộng đồng, đối tác, cổ đông) thúc đẩy doanh nghiệp FDI thực hiện hành vi đầu tư xanh để nâng cao uy tín và hình ảnh.
• Học thuyết thể chế (Institutional Theory) (Bokpin, 2017; Qi et al., 2021): Giúp giải thích áp lực từ các quy định của chính phủ, các chuẩn mực ngành, và hành vi mô phỏng từ các đối thủ để đảm bảo sự phù hợp và tuân thủ.
• Học thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV) (Barney, 1991; Shi et al., 2023): Là cơ sở để giải thích các yếu tố nội tại của doanh nghiệp (tài nguyên xanh, khả năng sáng tạo, kiểm soát tài nguyên) ảnh hưởng đến quyết định đầu tư xanh nhằm tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Sự kết hợp này cung cấp một cái nhìn đa chiều, vừa nội tại vừa ngoại cảnh, về động cơ và cơ chế của hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI.

Đóng góp đột phá với quantified impact: Luận án mang lại những đóng góp đột phá về lý thuyết và thực tiễn:

1. Đóng góp lý thuyết về biến điều tiết: Bổ sung "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" làm biến điều tiết trong mô hình lý thuyết hành vi đầu tư xanh, một đóng góp mới quan trọng giúp "chỉ rõ sự khác biệt trong kết quả nghiên cứu giữa các quốc gia khác nhau do có những quan điểm, chính sách, khả năng điều tiết từ chính phủ khác nhau." Điều này nâng cao khả năng giải thích và dự báo của mô hình trong các bối cảnh chính sách đa dạng.
2. Phân tích toàn diện và định lượng: Là một trong những nghiên cứu đầu tiên phân tích toàn diện và kiểm định thực nghiệm mối quan hệ định lượng giữa hành vi đầu tư xanh và kết quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Hà Nội. Nghiên cứu này hướng tới xác định tác động tích cực đáng kể của đầu tư xanh lên hiệu quả tài chính, đặc biệt là trong dài hạn, vượt qua quan điểm cho rằng đây chỉ là chi phí.
3. Bộ thang đo và mô hình nghiên cứu độc đáo: Phát triển và hiệu chỉnh bộ thang đo các khái niệm nghiên cứu về hành vi đầu tư xanh phù hợp với bối cảnh doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, bao gồm 6 thành tố cụ thể: hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh, hành vi đầu tư năng lực xanh, hành vi đầu tư thực hành quản trị nhân sự xanh, hành vi đầu tư thực hành quản trị chuỗi cung ứng xanh, hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với môi trường và với cộng đồng.
4. Hàm ý chính sách thực tiễn: Đề xuất các giải pháp và kiến nghị cụ thể, có lộ trình ưu tiên cho Chính phủ và thành phố Hà Nội, nhằm thúc đẩy hành vi đầu tư xanh, định hướng dòng vốn FDI chất lượng cao, "góp phần không nhỏ trong việc thu hút các dự án FDI có chất lượng vào Việt Nam."

Scope và significance:

• Phạm vi không gian: Tập trung vào các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội, là một trung tâm kinh tế, công nghệ lớn và là địa phương đi đầu trong triển khai Chiến lược quốc gia tăng trưởng xanh. Điều này đảm bảo tính đại diện và thực tiễn cao cho bối cảnh Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập và tổng hợp từ 2020-2023, dữ liệu sơ cấp được thu thập và tổng hợp từ 2024-2025. Các giải pháp được đề xuất với tầm nhìn tới năm 2030, tầm nhìn 2050, phù hợp với cam kết Net Zero quốc gia.
• Significance: Nghiên cứu này không chỉ hoàn thiện cơ sở lý luận về đầu tư xanh trong bối cảnh hội nhập quốc tế và kinh tế xanh toàn cầu, mà còn củng cố kiến thức học thuật về kinh tế xanh và phát triển bền vững cho các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Đặc biệt, nó cung cấp "cơ sở khoa học thuyết phục" cho hoạch định chính sách thu hút FDI theo hướng xanh tại Việt Nam, giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định lựa chọn các dự án FDI trên cơ sở phát triển bền vững một cách chính xác và hiệu quả nhất.

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan tình hình nghiên cứu của luận án đã thực hiện một tổng hợp sâu sắc về các dòng nghiên cứu lớn liên quan đến hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp, các yếu tố tác động, và tác động của nó đến kết quả hoạt động. Luận án đã rích dẫn nhiều tác giả và công trình cụ thể, bao gồm Mahbub và cộng sự (2022) về FDI trong năng lượng tái tạo, Chipalkatti và cộng sự (2021) về yếu tố ESG, Pástor và cộng sự (2021) về đầu tư bền vững ở trạng thái cân bằng, Sauvant và cộng sự (2021) về FDI trung hòa carbon, cùng với các nghiên cứu của Chen và Ma (2021), Siedschlag và Yan (2023) về tác động của đầu tư xanh lên hiệu quả tài chính.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể:

1. Yếu tố thúc đẩy hành vi đầu tư xanh của FDI: Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố thể chế, kinh tế vĩ mô và điều kiện tự nhiên quyết định FDI xanh. Ví dụ, Mahbub và cộng sự (2022) xác định chín yếu tố thể chế (thuế quan cao hơn, ưu đãi thuế, ưu tiên tiếp cận lưới điện), bốn yếu tố kinh tế vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, tiếp cận tài chính địa phương) và hai điều kiện tự nhiên (quỹ đất, tài nguyên gió/mặt trời) là quan trọng để thu hút FDI vào năng lượng tái tạo ở Bangladesh. Chipalkatti và cộng sự (2021) nhấn mạnh vai trò của quản trị tốt (ESG) trong thu hút FDI vào các thị trường mới nổi, dù chỉ số phát triển con người cao có thể cản trở. Sauvant và cộng sự (2021) đề xuất các chính sách chủ động như khuyến khích FDI trung hòa carbon bằng biện pháp tài chính/phi tài chính và liên kết thuế với mức độ phát thải carbon.
2. Tác động của hành vi đầu tư xanh đến kết quả hoạt động doanh nghiệp: Luận án tổng hợp các nghiên cứu cho thấy đầu tư xanh có mối tương quan tích cực với hiệu quả tài chính. Chen và Ma (2021), với mẫu 378 công ty năng lượng niêm yết tại Trung Quốc (2008-2017), sử dụng hồi quy đa biến và Heckman hai giai đoạn, kết luận đầu tư xanh cải thiện hiệu quả tài chính trong dài hạn, đặc biệt là thông qua công nghệ xanh và chính sách hỗ trợ của chính phủ. Siedschlag và Yan (2023), phân tích 9295 quan sát từ các công ty Ireland (2008-2016) bằng "difference-in-difference propensity score matching," cho thấy đầu tư xanh tác động tích cực đến năng suất lao động, giá trị gia tăng gộp, tăng trưởng việc làm và giảm tiêu thụ năng lượng. Nghiên cứu của Khan và Muktar (2024) trong lĩnh vực y tế ở Pakistan nhấn mạnh GHRM và trao quyền cho nhân viên xanh thúc đẩy kết quả bền vững.
3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam: Các nghiên cứu trong nước, như của Nguyễn Hoàng Việt và cộng sự (2021), Hồ và cộng sự (2020), Nguyen và cộng sự (2019), tập trung vào hiệu quả FDI theo định hướng phát triển bền vững ở cấp độ vĩ mô (tác động đến địa phương, môi trường) hoặc các chính sách thu hút FDI carbon thấp (Nguyễn Thị Kim Anh, 2014). Các nghiên cứu này thường chỉ ra cả tác động tích cực và tiêu cực của FDI, đồng thời đề xuất cần ưu tiên chất lượng vốn FDI hơn số lượng dự án. Đáng chú ý, Le và Tham (2024) nghiên cứu GHRM tại TP.HCM cho thấy tác động tích cực đến hành vi xanh, cam kết xanh và kết quả bền vững của doanh nghiệp sản xuất.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views: Trong khi nhiều nghiên cứu, như Chen và Ma (2021) hay Siedschlag và Yan (2023), khẳng định mối quan hệ tích cực giữa đầu tư xanh và hiệu quả hoạt động, thì một số nghiên cứu khác lại cho thấy những thách thức hoặc tác động ban đầu tiêu cực. Ví dụ:

• Quan điểm 1 (Đầu tư xanh là chi phí/rủi ro ban đầu): Ai và cộng sự (2024) chỉ ra mối quan hệ hình chữ U giữa đổi mới xanh và kết quả tài chính doanh nghiệp ở Trung Quốc, nơi ban đầu đổi mới xanh gây tác động tiêu cực, nhưng sau đó mới được cải thiện khi tích lũy đủ kiến thức. Nghiên cứu cũng cảnh báo "sự kết hợp giữa đổi mới xanh và tỷ lệ đòn bẩy cao có thể làm gia tăng rủi ro tài chính và ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả tài chính của doanh nghiệp."
• Quan điểm 2 (Đầu tư xanh là lợi thế cạnh tranh dài hạn): Pástor và cộng sự (2021) trong bài viết "Sustainable investing in equilibrium" cho rằng "tài sản 'xanh' có lợi nhuận kỳ vọng thấp vì các nhà đầu tư ưa thích nắm giữ chúng, và vì tài sản xanh có vai trò phòng ngừa rủi ro môi trường." Tuy nhiên, họ cũng lập luận rằng "Đầu tư bền vững tạo ra tác động xã hội tích cực bằng cách làm cho các doanh nghiệp trở nên xanh hơn và bằng cách chuyển đầu tư thực sự sang các doanh nghiệp xanh," ngụ ý lợi ích dài hạn thông qua việc thích nghi với thị hiếu khách hàng và nhà đầu tư. Các nghiên cứu như của Li và cộng sự (2019) về chuỗi cung ứng xanh ở Trung Quốc cũng chỉ ra tác động tích cực đến kết quả kinh doanh (ROA, lợi nhuận hoạt động chính).

Positioning trong literature với specific gap identified: Luận án tự định vị bằng cách lấp đầy khoảng trống về "hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh hay trong dài hạn, ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam." Các nghiên cứu trước đó tại Việt Nam, dù đề cập đến FDI và phát triển bền vững, chủ yếu dừng lại ở cấp độ vĩ mô hoặc hành vi lựa chọn ban đầu của nhà đầu tư. Luận án này khác biệt ở chỗ tập trung vào quá trình vận hành của doanh nghiệp FDI, làm rõ các thành tố cụ thể của hành vi đầu tư xanh (đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh, quản trị nhân sự xanh, quản trị chuỗi cung ứng xanh, trách nhiệm xã hội với môi trường và cộng đồng) và mối quan hệ định lượng của chúng với kết quả hoạt động. Hơn nữa, việc bổ sung biến điều tiết "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" là một sự tiến bộ đáng kể, vì "chưa có công trình nào khai thác vai trò điều tiết của chính sách phát triển xanh của chính phủ đối với hành vi đầu tư xanh, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện mạnh mẽ các cam kết xanh như hiện nay."

How this advances field với concrete contributions: Luận án tiến xa hơn các nghiên cứu hiện có bằng cách:

• Cung cấp một mô hình lý thuyết tổng hợp, kết hợp Học thuyết các bên liên quan, Học thuyết thể chế và Học thuyết nguồn lực, để giải thích hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI trong một bối cảnh độc đáo (quốc gia đang phát triển, Hà Nội).
• Đưa ra bằng chứng thực nghiệm về tác động của các thành tố hành vi đầu tư xanh cụ thể đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp FDI, giúp giải quyết sự thiếu nhất quán trong các tài liệu trước đây về việc liệu đầu tư xanh là chi phí hay nguồn lực.
• Thiết lập một biến điều tiết mới – chính sách phát triển xanh của chính phủ – cho thấy tầm quan trọng của các yếu tố vĩ mô trong việc hình thành và thúc đẩy hành vi xanh của doanh nghiệp FDI.
• Mở rộng hiểu biết về FDI bền vững vượt ra khỏi phạm vi lựa chọn địa điểm ban đầu, tập trung vào hành vi "sau đầu tư" vốn ít được nghiên cứu.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies:

1. So sánh với Chen và Ma (2021): Nghiên cứu của Chen và Ma (2021) trên 378 công ty năng lượng niêm yết tại Trung Quốc cho thấy đầu tư xanh có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính và chính sách hỗ trợ của chính phủ có vai trò điều tiết. Luận án của Hoàng Tiến Linh kế thừa kết quả này nhưng mở rộng bằng cách tập trung vào doanh nghiệp FDI (thay vì chỉ công ty năng lượng) tại Việt Nam (một nền kinh tế đang phát triển với đặc điểm thể chế riêng), và chi tiết hóa các thành tố của hành vi đầu tư xanh. Quan trọng hơn, luận án này sẽ kiểm định vai trò điều tiết của chính sách chính phủ trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam, nơi "hệ thống cơ chế khuyến khích và giám sát hành vi đầu tư xanh còn chưa đồng bộ."
2. So sánh với Siedschlag và Yan (2023): Nghiên cứu tại Ireland của Siedschlag và Yan (2023) trên 9295 quan sát sử dụng "difference-in-difference propensity score matching" đã chứng minh tác động tích cực của đầu tư xanh đến năng suất lao động và giá trị gia tăng. Luận án này, mặc dù không sử dụng cùng phương pháp diff-in-diff, nhưng sẽ cung cấp bằng chứng định lượng từ một nền kinh tế khác, qua đó có thể so sánh sự khác biệt trong tác động của đầu tư xanh giữa các công ty FDI ở một nước phát triển (Ireland) và một nước đang phát triển (Việt Nam). Luận án của Linh cũng mở rộng phạm vi đánh giá tác động không chỉ đến năng suất mà còn đến các khía cạnh khác của kết quả hoạt động doanh nghiệp FDI và các yếu tố ảnh hưởng đa chiều.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp đáng kể vào kho tàng lý thuyết về hành vi tổ chức và quản trị bền vững, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các nền kinh tế đang phát triển.

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists):
  • Mở rộng Học thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Luận án mở rộng lý thuyết của Sharma và cộng sự (2022) và Ye và Dela Efifania (2023) bằng cách chỉ rõ cách thức mà các áp lực từ khách hàng đòi hỏi sản phẩm xanh, cộng đồng yêu cầu đóng góp môi trường, đối tác mong muốn hợp tác xanh, và cổ đông quan tâm đến đầu tư bền vững thúc đẩy hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI tại một quốc gia đang phát triển. Điều này vượt ra ngoài phạm vi chung của lý thuyết về cân bằng lợi ích các bên liên quan, tập trung vào các động lực xanh cụ thể trong môi trường kinh doanh hội nhập.
  • Thách thức quan điểm truyền thống của Học thuyết tài chính hành vi (Behavioral Finance Theory) (Ricardo, 2011; Hosseini, 2005): Thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn, luận án nhấn mạnh rằng hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI cũng chịu tác động mạnh mẽ từ "tầm nhìn dài hạn của một số chủ doanh nghiệp liên quan đến việc đầu tư xanh sẽ mang lại lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp và xã hội," cũng như "tiến bộ xã hội và uy tín." Điều này làm phong phú thêm hiểu biết về các động cơ phi tài chính định hình quyết định đầu tư, đặc biệt là trong bối cảnh các cam kết bền vững toàn cầu.
  • Làm sâu sắc thêm Học thuyết thể chế (Institutional Theory) (Bokpin, 2017; Qi et al., 2021): Nghiên cứu này không chỉ tái khẳng định áp lực từ các quy định của chính phủ và chuẩn mực ngành, mà còn đặc biệt làm rõ "vai trò điều tiết của Chính sách phát triển xanh của chính phủ" như một biến số độc lập ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa hành vi đầu tư xanh và kết quả hoạt động. Điều này là một sự tiến bộ quan trọng, minh họa cơ chế cụ thể mà các thể chế vĩ mô hình thành hành vi vi mô trong một bối cảnh đang chuyển đổi.
• Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết của luận án đề xuất một mô hình toàn diện về hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI, bao gồm các thành tố chính:
  • Hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh: Ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, tái cấu trúc quy trình sản xuất giảm chất thải.
  • Hành vi đầu tư năng lực xanh: Phát triển năng lực nội tại về quản lý tài nguyên, công nghệ sạch, đào tạo nhân viên xanh.
  • Hành vi đầu tư thực hành quản trị nhân sự xanh (GHRM): Tích hợp các mục tiêu môi trường vào tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và khen thưởng.
  • Hành vi đầu tư thực hành quản trị chuỗi cung ứng xanh (GSCM): Lựa chọn nhà cung ứng xanh, sử dụng nguyên liệu tái chế, logistics thân thiện môi trường.
  • Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với môi trường: Cam kết giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, sử dụng năng lượng tái tạo.
  • Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với cộng đồng: Đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội địa phương (giáo dục, y tế, việc làm). Các thành tố này được giả thuyết là có tác động tích cực đến Kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI, và mối quan hệ này được Chính sách phát triển xanh của chính phủ điều tiết.
• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Mô hình nghiên cứu lý thuyết đề xuất (Hình 2.5 trong luận án) sẽ bao gồm các giả thuyết dạng: H1: Hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H2: Hành vi đầu tư năng lực xanh tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H3: Hành vi đầu tư thực hành quản trị nhân sự xanh tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H4: Hành vi đầu tư thực hành quản trị chuỗi cung ứng xanh tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H5: Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với môi trường tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H6: Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với cộng đồng tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. H7: Chính sách phát triển xanh của chính phủ điều tiết mối quan hệ giữa các hành vi đầu tư xanh (H1-H6) và kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI.
• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án này hướng tới một sự thay đổi mô hình (paradigm shift) từ quan điểm truyền thống về FDI như một động lực tăng trưởng kinh tế thuần túy sang quan điểm FDI như một chất xúc tác cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. "Cam kết Net Zero vào năm 2050 không chỉ là định hướng dài hạn mà tạo ra áp lực điều chỉnh ngay trong hiện tại đối với cơ cấu và chất lượng dòng vốn FDI, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI thế hệ mới đang chuyển mạnh sang tiêu chí công nghệ cao, phát thải thấp và tuân thủ ESG." Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận mới trong việc đánh giá và thúc đẩy FDI, nơi hành vi xanh không còn là một lựa chọn tự nguyện mà là một yêu cầu chiến lược để duy trì năng lực cạnh tranh và thu hút vốn chất lượng cao. Các findings của luận án, đặc biệt là về tác động tích cực của đầu tư xanh lên hiệu quả hoạt động và vai trò của chính sách, sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho sự dịch chuyển mô hình này.

Khung phân tích độc đáo

• Integration của theories (name 3+ specific theories): Khung phân tích của luận án tích hợp một cách độc đáo ba học thuyết chính: Học thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory), Học thuyết thể chế (Institutional Theory) và Học thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV).
  • Stakeholder Theory giúp hiểu các động lực từ bên ngoài (nhu cầu thị trường xanh, áp lực từ cộng đồng, kỳ vọng của nhà đầu tư) thúc đẩy doanh nghiệp FDI đầu tư xanh.
  • Institutional Theory làm rõ các ràng buộc và cơ hội do môi trường pháp lý, chính sách (như Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến 2050 và mục tiêu Net Zero), và các chuẩn mực xã hội tạo ra cho hành vi của doanh nghiệp.
  • RBV giải thích cách các nguồn lực nội tại (công nghệ xanh, năng lực quản lý nhân sự xanh, chuỗi cung ứng xanh) trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững, thúc đẩy doanh nghiệp FDI chủ động đầu tư vào các hành vi xanh. Sự kết hợp này cho phép luận án phân tích không chỉ tại sao các doanh nghiệp FDI thực hiện đầu tư xanh, mà còn họ thực hiện như thế nào và tác động của nó.
• Novel analytical approach với justification: Cách tiếp cận phân tích của luận án là độc đáo bởi sự kết hợp của phương pháp hỗn hợp (mixed-methods) hai giai đoạn và trọng tâm vào biến điều tiết chính sách. "Cách tiếp cận hai bước này giúp bảo đảm mô hình nghiên cứu vừa có cơ sở lý luận vững chắc, vừa được kiểm chứng bằng dữ liệu thực nghiệm, từ đó nâng cao độ tin cậy và giá trị ứng dụng của kết quả nghiên cứu." Giai đoạn định tính sử dụng thảo luận chuyên gia và phân tích nội dung để phát triển và hiệu chỉnh bộ thang đo, đảm bảo tính phù hợp với bối cảnh địa phương. Giai đoạn định lượng sau đó kiểm định các giả thuyết bằng dữ liệu thực nghiệm. Việc này khác biệt với nhiều nghiên cứu chỉ dựa vào một phương pháp, hoặc sử dụng thang đo đã có sẵn mà không điều chỉnh theo đặc thù bối cảnh.
• Conceptual contributions với definitions: Luận án cung cấp các định nghĩa chi tiết và cụ thể cho các thành tố của hành vi đầu tư xanh, như "Hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh", "Hành vi đầu tư năng lực xanh", "Hành vi đầu tư thực hành quản trị nhân sự xanh", "Hành vi đầu tư thực hành quản trị chuỗi cung ứng xanh", "Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với môi trường" và "Hành vi đầu tư thực hành trách nhiệm xã hội với cộng đồng". Các định nghĩa này không chỉ tổng hợp từ tài liệu mà còn được điều chỉnh để phản ánh đúng bản chất của doanh nghiệp FDI trong bối cảnh Việt Nam, làm sâu sắc hơn sự hiểu biết về từng khái niệm. Ví dụ, hành vi đầu tư xanh nói chung được định nghĩa là "hành vi vì môi trường xanh, hành vi đầu tư giảm thiểu tác hại đến môi trường ở mức thấp nhất hoặc mang lại những tác động tích cực cho môi trường," phù hợp với điều kiện thực tế của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang hoạt động đa dạng nhiều lĩnh vực, ngành nghề và có mức độ sẵn sàng xanh hoá khác nhau.
• Boundary conditions explicitly stated: Luận án đã nêu rõ các điều kiện biên của nghiên cứu. Phạm vi không gian được giới hạn tại "các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội", một lựa chọn có ý nghĩa đại diện nhưng cũng đặt ra giới hạn về khả năng khái quát hóa trực tiếp cho các địa phương khác ở Việt Nam hoặc các quốc gia đang phát triển khác. Phạm vi thời gian tập trung vào dữ liệu thứ cấp từ 2020-2023 và sơ cấp từ 2024-2025, phản ánh tình hình hiện tại nhưng có thể không hoàn toàn bao quát các xu hướng dài hạn hơn trước đó. Việc nghiên cứu chỉ tập trung vào "hành vi đầu tư xanh nói chung" thay vì "hành vi đầu tư xanh thuần" cũng là một điều kiện biên quan trọng, phản ánh tính thực tiễn và khả năng áp dụng cho đa dạng các doanh nghiệp FDI.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một thiết kế nghiên cứu nghiêm ngặt và tiên tiến, sử dụng phương pháp hỗn hợp hai giai đoạn để đảm bảo cả chiều sâu lý thuyết và tính xác thực thực nghiệm.

• Research philosophy (Positivism/Interpretivism/Critical Realism): Triết lý nghiên cứu của luận án có thể được xếp vào Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Giai đoạn định tính (thảo luận chuyên gia, phân tích nội dung) mang nặng yếu tố giải thích (interpretivism), tìm kiếm sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng và hiệu chỉnh thang đo cho phù hợp với bối cảnh địa phương. Ngược lại, giai đoạn định lượng (kiểm định mô hình bằng thống kê) thể hiện rõ yếu tố thực chứng (positivism), nhằm xác định các mối quan hệ nhân quả và mức độ tác động giữa các biến. Sự kết hợp này cho phép luận án không chỉ mô tả các hiện tượng bề ngoài (hành vi đầu tư xanh) mà còn khám phá các cơ chế và cấu trúc tiềm ẩn (ví dụ, vai trò của chính sách, áp lực thể chế) định hình hành vi đó, phản ánh đúng bản chất của critical realism.
• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp hai giai đoạn (sequential explanatory design) với lý do rõ ràng.
  • Giai đoạn 1 (Định tính): "Tổng hợp tài liệu và nghiên cứu định tính (thảo luận chuyên gia và phân tích nội dung)" nhằm "(i) xác định và bổ sung các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi đầu tư xanh trong bối cảnh doanh nghiệp FDI tại Hà Nội; và (ii) phát triển, hiệu chỉnh bộ thang đo các khái niệm nghiên cứu." Lý do cho giai đoạn này là để đảm bảo rằng mô hình lý thuyết và các thang đo thực sự phù hợp với bối cảnh cụ thể của doanh nghiệp FDI tại Hà Nội, thu thập "góc nhìn thực tiễn từ doanh nghiệp và chuyên gia," điều mà các lý thuyết chung hoặc nghiên cứu từ các nước phát triển có thể bỏ sót.
  • Giai đoạn 2 (Định lượng): "Nghiên cứu định lượng để kiểm định mô hình" sau khi mô hình lý thuyết và thang đo được xác lập. Giai đoạn này cho phép "đánh giá độ tin cậy của thang đo, kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định mức độ tác động giữa các biến trong mô hình." Lý do là để kiểm chứng các giả thuyết đã phát triển bằng dữ liệu thực nghiệm, tăng cường độ tin cậy và khả năng khái quát hóa cho các kết quả.
• Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không được gọi rõ ràng là "multi-level design", luận án thực chất có các cấp độ phân tích khác nhau:
  • Cấp độ vi mô/tổ chức: Phân tích hành vi đầu tư xanh của từng doanh nghiệp FDI và tác động của nó đến kết quả hoạt động nội tại.
  • Cấp độ vĩ mô/thể chế: Nghiên cứu vai trò của "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" như một biến điều tiết, phản ánh tác động của môi trường thể chế vĩ mô lên hành vi và kết quả ở cấp độ doanh nghiệp. Sự tích hợp này, đặc biệt thông qua biến điều tiết, cho phép nghiên cứu vượt ra ngoài phân tích đơn lẻ ở cấp độ doanh nghiệp, và khám phá sự tương tác giữa các cấp độ để hiểu rõ hơn về các động lực của hành vi đầu tư xanh.
• Sample size và selection criteria EXACT:
  • Đối tượng khảo sát (định tính): Các chuyên gia, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế, đầu tư nước ngoài tại các Bộ, Hiệp hội (đặc biệt là Hiệp hội các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài), UBND thành phố Hà Nội, và các lãnh đạo cấp cao của một số doanh nghiệp FDI tiêu biểu tại Hà Nội. Mục tiêu là thu thập thông tin đa dạng và chính xác từ những người có "nhiều năm kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu."
  • Đối tượng khảo sát (định lượng): "Luận án chọn các nhà đầu tư nước ngoài, các nhà quản lý của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội. Họ là những người hiểu rõ hành vi và hoạt động cụ thể của doanh nghiệp FDI, cũng như có vai trò quyết định trong việc định hướng và triển khai hành vi xanh của đơn vị mình." Mặc dù số lượng mẫu cụ thể không được nêu rõ trong phần phương pháp, nghiên cứu sẽ khảo sát "các doanh nghiệp FDI tại Hà Nội." Điều này ngụ ý một mẫu lớn đủ để thực hiện phân tích định lượng robust, có thể tương đương hoặc lớn hơn các nghiên cứu quốc tế được trích dẫn như Chen và Ma (2021) với 378 công ty.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
  • Định tính: Lấy mẫu theo mục đích (purposive sampling), chọn các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp FDI có kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm trực tiếp về chủ đề nghiên cứu. "Đối tượng phỏng vấn bao gồm các chuyên gia, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế nói chung và đầu tư nước ngoài nói riêng. Những người này đang công tác tại các Bộ ban ngành, Hiệp hội, đặc biệt là Hiệp hội các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, với nhiều năm kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu."
  • Định lượng: Lấy mẫu xác suất hoặc phi xác suất lớn (ví dụ: thuận tiện hoặc theo cụm) từ danh sách các doanh nghiệp FDI hoạt động tại Hà Nội. Tiêu chí bao gồm "các nhà đầu tư nước ngoài, các nhà quản lý của các doanh nghiệp FDI" làm người trả lời, đảm bảo họ có đủ thông tin và thẩm quyền để cung cấp dữ liệu chính xác về hành vi xanh và hiệu quả hoạt động.
• Data collection protocols với instruments described:
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ "các công trình nghiên cứu đã công bố, báo cáo của các cơ quan, tổ chức như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê, các website chính thống của Việt Nam và quốc tế, các hiệp hội kinh tế, hiệp hội doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, các bài báo/tạp chí liên quan," với tiêu chí "chỉ lựa chọn các công trình nghiên cứu có nguồn gốc và thông tin rõ ràng (bao gồm đầy đủ thông tin về tác giả, năm và nơi xuất bản), cùng với số liệu được cập nhật... trong vòng 5 năm trở lại đây nhằm đảm bảo tính cập nhật."
  • Dữ liệu sơ cấp (định tính): Phỏng vấn bán cấu trúc với danh sách các câu hỏi tập trung vào "Thực trạng hành vi đầu tư xanh của DN, liên quan đến đổi mới sáng tạo xanh, phát triển năng lực xanh, quản trị nhân sự và chuỗi cung ứng xanh, và trách nhiệm xã hội với cộng đồng; Đánh giá chính sách phát triển kinh tế xanh của chính phủ; Đánh giá kết quả hoạt động của doanh nghiệp; và Kiến nghị." Các cuộc phỏng vấn được thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc qua điện thoại trong quý 3 năm 2024.
  • Dữ liệu sơ cấp (định lượng): Sử dụng bảng hỏi được "xây dựng và phát triển... có sự điều chỉnh về nội dung, ngôn ngữ để phù hợp với điều kiện thực tế của các doanh nghiệp FDI tại Hà Nội." Bảng hỏi gồm 5 phần chính: thông tin cơ bản về đối tượng, thông tin cơ bản về doanh nghiệp, thực trạng hoạt động và hành vi đầu tư xanh, đánh giá tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh, và kiến nghị. Bảng hỏi được gửi qua bưu điện, email.
• Triangulation (data/method/investigator/theory):
  • Triangulation phương pháp (Methodological triangulation): Luận án rõ ràng sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để tăng cường tính hợp lệ của kết quả. Định tính giúp xây dựng và hiệu chỉnh thang đo, trong khi định lượng kiểm định mô hình.
  • Triangulation dữ liệu (Data triangulation): Sử dụng cả dữ liệu thứ cấp (báo cáo, thống kê) và sơ cấp (phỏng vấn chuyên gia, khảo sát doanh nghiệp).
  • Triangulation lý thuyết (Theoretical triangulation): Tích hợp ba lý thuyết chính (Stakeholder Theory, Institutional Theory, RBV) để cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về hiện tượng nghiên cứu.
• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):
  • Độ tin cậy (Reliability): Sẽ được kiểm định thông qua hệ số Cronbach’s Alpha. "Dữ liệu sau khi thu hồi sẽ được làm sạch và mã hoá... sẽ được xử lý và phân tích thông qua thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố, và hồi quy tuyến tính."
  • Độ hợp lệ cấu trúc (Construct Validity): Được đảm bảo thông qua quy trình phát triển thang đo chặt chẽ ở giai đoạn định tính, bao gồm thảo luận chuyên gia và phân tích nội dung để xác định các yếu tố ảnh hưởng và hiệu chỉnh bộ thang đo. "Kết quả của giai đoạn này giúp hoàn thiện mô hình nghiên cứu và bảo đảm rằng các thang đo phù hợp với bối cảnh địa phương." Phân tích nhân tố khám phá (EFA) cũng được sử dụng để xác nhận các cấu trúc.
  • Độ hợp lệ nội tại (Internal Validity): Được tăng cường bằng cách sử dụng các kỹ thuật thống kê (hồi quy tuyến tính) để kiểm soát các biến ngoại sinh và kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ nhân quả. Việc bổ sung biến điều tiết "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" giúp giải thích thêm về các mối quan hệ phức tạp.
  • Độ hợp lệ bên ngoài (External Validity): Hạn chế do phạm vi nghiên cứu tập trung vào Hà Nội. Tuy nhiên, Hà Nội là "trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá lớn của Việt Nam, đồng thời cũng là thành phố đứng đầu về thu hút FDI trên cả nước trong 6 tháng đầu năm 2025," nên kết quả có thể có khả năng khái quát hóa ở mức độ nhất định cho các đô thị lớn khác ở Việt Nam với điều kiện tương tự.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics: Dữ liệu sơ cấp sẽ được thu thập từ các nhà quản lý doanh nghiệp FDI tại Hà Nội. Các đặc điểm mẫu sẽ bao gồm thông tin cơ bản về doanh nghiệp (quy mô, lĩnh vực ngành nghề hoạt động, quốc gia đầu tư, hình thức đầu tư) và thông tin về người trả lời (vị trí, kinh nghiệm). Luận án dự kiến sẽ trình bày các thống kê mô tả chi tiết về mẫu nghiên cứu, như "Bảng 3.7: Mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu" trong Chương 3. Việc này sẽ cung cấp bức tranh cụ thể về các loại hình doanh nghiệp FDI được khảo sát, từ đó hỗ trợ diễn giải các phát hiện.
• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án sử dụng các kỹ thuật phân tích thống kê định lượng tiên tiến bao gồm:
  • Phân tích thành tố khám phá (EFA): Để xác định các yếu tố tiềm ẩn và cấu trúc của các thang đo. Luận án đề cập cụ thể "Bảng 3.8: Kết quả phân tích thành tố khám phá (EFA)" và "Bảng 3.9: Kết quả phân tích thành tố khám phá (EFA) đối với biến phụ thuộc."
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo: Sử dụng hệ số Cronbach’s Alpha, với "Bảng 3.10: Hệ số Cronbach’s Alpha của các biến nghiên cứu."
  • Phân tích tương quan: Để đánh giá mối quan hệ giữa các biến, được thể hiện qua "Bảng 3.11: Phân tích tương quan giữa các nghiên cứu."
  • Hồi quy tuyến tính bội (Multiple Linear Regression): Là kỹ thuật chính để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định mức độ tác động của các hành vi đầu tư xanh đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI, cũng như vai trò điều tiết của chính sách. Luận án đề cập "Bảng 3.12: Kết quả phân tích hồi quy bội" và "Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu."
  • Software: "Dữ liệu sau khi thu thập được được tổng hợp, làm sạch, phân loại và so sánh thông qua Excel, các bảng biểu, biểu đồ và chạy mô hình hồi quy SPSS." Điều này cho thấy SPSS là phần mềm chính được sử dụng.
• Robustness checks với alternative specifications: Mặc dù không nêu rõ "robustness checks" bằng tên gọi, luận án có đề cập "kết quả sẽ được so sánh, đối chiếu với các nghiên cứu trước đó để đánh giá tác động của từng yếu tố, đồng thời kiểm định các giả thuyết nghiên cứu đề xuất." Điều này ngụ ý một hình thức kiểm tra độ vững mạnh của các phát hiện bằng cách so sánh với các bằng chứng đã có. Trong phần phân tích hồi quy, việc kiểm định các giả thuyết và thảo luận các yếu tố ảnh hưởng cũng có thể bao gồm việc xem xét các mô hình thay thế hoặc biến kiểm soát khác nhau để đảm bảo tính ổn định của kết quả.
• Effect sizes và confidence intervals reported: Trong phần trình bày kết quả phân tích hồi quy, luận án sẽ báo cáo các hệ số hồi quy (beta coefficients), giá trị p (p-values) để xác định ý nghĩa thống kê, và có thể bao gồm các khoảng tin cậy (confidence intervals) để đánh giá độ lớn và độ chính xác của các tác động. Các hệ số này sẽ cung cấp "bằng chứng cụ thể từ dữ liệu" về tác động của các hành vi đầu tư xanh đến hiệu quả hoạt động. Ví dụ, việc trích dẫn "Kết quả cho thấy đầu tư xanh có mối tương quan tích cực đáng kể với hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là trong dài hạn" (từ Chen & Ma, 2021) gợi ý rằng các findings của luận án cũng sẽ đi sâu vào mức độ tác động cụ thể.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án dự kiến sẽ trình bày những phát hiện đột phá, cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho các giả thuyết nghiên cứu.

1. Tác động tích cực của hành vi đầu tư xanh đến kết quả hoạt động: Các phát hiện sẽ chỉ ra rằng các hành vi đầu tư xanh, bao gồm đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh, quản trị nhân sự xanh, quản trị chuỗi cung ứng xanh, trách nhiệm xã hội với môi trường và cộng đồng, có tác động tích cực và ý nghĩa thống kê đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI tại Hà Nội. Ví dụ, sẽ có bằng chứng từ dữ liệu (như P-value < 0.05, hệ số hồi quy dương) chứng minh rằng đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng hoặc áp dụng quy trình sản xuất sạch sẽ cải thiện hiệu quả tài chính hoặc phi tài chính. Điều này củng cố và mở rộng kết quả của Chen và Ma (2021) và Siedschlag và Yan (2023) vào bối cảnh cụ thể của FDI ở Việt Nam.
2. Vai trò điều tiết mạnh mẽ của chính sách phát triển xanh của chính phủ: Luận án dự kiến sẽ chứng minh rằng chính sách phát triển xanh của chính phủ Việt Nam có vai trò điều tiết quan trọng, củng cố mối quan hệ tích cực giữa hành vi đầu tư xanh và kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI. Các findings có thể chỉ ra rằng, trong bối cảnh chính sách hỗ trợ mạnh mẽ (ví dụ, ưu đãi thuế cho công nghệ xanh), tác động của hành vi đầu tư xanh lên hiệu quả doanh nghiệp sẽ mạnh mẽ hơn. Điều này là một đóng góp lý thuyết độc đáo, giải thích sự khác biệt trong kết quả nghiên cứu giữa các quốc gia.
3. Sự đa dạng trong thực trạng hành vi đầu tư xanh: Các phân tích định tính và định lượng sẽ làm rõ thực trạng của từng loại hành vi đầu tư xanh. Ví dụ, "Bảng 3.14: Kết quả khảo sát điều tra thực trạng hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh của các doanh nghiệp FDI Hà Nội" hoặc "Bảng 3.17: Kết quả khảo sát điều tra thực trạng hành vi thực hành quản trị chuỗi cung ứng xanh của các doanh nghiệp FDI Hà Nội" sẽ cung cấp các con số cụ thể về mức độ phổ biến và thách thức trong việc thực hiện các hành vi này. Điều này có thể cho thấy một số hành vi (ví dụ: trách nhiệm xã hội cộng đồng) được thực hiện rộng rãi hơn so với các hành vi đòi hỏi đầu tư công nghệ cao (đổi mới sáng tạo xanh).
4. Các yếu tố ảnh hưởng đa chiều: Phân tích sẽ làm rõ các yếu tố ảnh hưởng thuộc đặc điểm công ty mẹ, môi trường vĩ mô và ngành tại Hà Nội, và đặc điểm doanh nghiệp FDI con. Ví dụ, các doanh nghiệp FDI từ các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường cao hơn (như EU, Nhật Bản) có thể có mức độ đầu tư xanh cao hơn so với các doanh nghiệp từ các khu vực khác, hoặc các ngành có áp lực chuỗi cung ứng toàn cầu cao hơn sẽ có hành vi xanh mạnh mẽ hơn.
5. Kết quả có thể gây ngạc nhiên/Counter-intuitive results: Có thể có những phát hiện cho thấy một số hành vi đầu tư xanh ban đầu không mang lại lợi ích tài chính ngay lập tức, mà thậm chí có thể là gánh nặng chi phí, tương tự như mô hình chữ U được Ai và cộng sự (2024) đề xuất. Tuy nhiên, luận án sẽ cung cấp giải thích lý thuyết rằng những khoản đầu tư này là cần thiết cho lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn, đặc biệt khi có sự hỗ trợ từ chính sách của chính phủ.

Implications đa chiều

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories:
  • Học thuyết thể chế: Luận án đóng góp vào Học thuyết thể chế bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò điều tiết của chính sách chính phủ trong việc định hình hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI, làm sâu sắc hơn hiểu biết về cách các thể chế vĩ mô tác động đến các quyết định chiến lược ở cấp độ doanh nghiệp.
  • Học thuyết nguồn lực (RBV): Luận án củng cố RBV bằng cách chỉ ra rằng các hành vi đầu tư xanh (ví dụ, đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh) có thể trở thành "tài nguyên xanh và cơ hội thị trường" độc đáo, tạo ra "sự khác biệt cạnh tranh" và "lợi thế cạnh tranh lâu dài" cho doanh nghiệp FDI.
• Methodological innovations applicable to other contexts: Phương pháp hỗn hợp hai giai đoạn, cùng với quy trình phát triển và hiệu chỉnh thang đo các thành tố hành vi đầu tư xanh trong bối cảnh địa phương, là một đổi mới phương pháp luận có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự về hành vi doanh nghiệp bền vững trong các nền kinh tế đang phát triển khác. Cụ thể, cách tiếp cận này đảm bảo rằng các thang đo và mô hình nghiên cứu không chỉ mang tính hàn lâm mà còn phù hợp với thực tiễn.
• Practical applications với specific recommendations:
  • Đối với doanh nghiệp FDI: Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc tích hợp các chiến lược đầu tư xanh vào hoạt động cốt lõi, tập trung vào đổi mới sáng tạo xanh và phát triển năng lực xanh để tạo lợi thế cạnh tranh. Cần ưu tiên các hành vi quản trị chuỗi cung ứng xanh và quản trị nhân sự xanh để tối ưu hóa hiệu quả nội bộ và đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.
  • Đối với chính quyền Hà Nội: Cần tiếp tục hoàn thiện "chính sách ưu đãi phù hợp và tạo môi trường đầu tư thuận lợi" cho FDI xanh, bao gồm các chính sách hỗ trợ tài chính, giảm thủ tục hành chính, và cung cấp thông tin rõ ràng về các tiêu chuẩn môi trường.
• Policy recommendations với implementation pathway:
  • Chính phủ và TP. Hà Nội: Cần xây dựng một lộ trình ưu tiên để thực thi các giải pháp thúc đẩy hành vi đầu tư xanh, tập trung vào các cam kết quốc gia (Net Zero 2050). Điều này bao gồm việc ban hành các tiêu chuẩn ESG minh bạch, các gói ưu đãi tài chính và thuế cụ thể cho các dự án FDI xanh, và tăng cường năng lực giám sát, hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp. Ví dụ, tạo ra "danh mục “Nhà đầu tư bền vững được công nhận”" (Sauvant và cộng sự, 2021) có thể là một pathway để khuyến khích FDI chất lượng cao.
  • Kiến nghị đối với Chính phủ: Hoàn thiện khung pháp lý về kinh tế xanh, xây dựng cơ chế tài chính xanh, và tăng cường hợp tác quốc tế để thu hút công nghệ xanh.
  • Kiến nghị đối với thành phố Hà Nội: Phát triển cơ sở hạ tầng xanh, đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghiệp xanh, và tăng cường truyền thông về lợi ích của đầu tư xanh.
• Generalizability conditions clearly specified: Khả năng khái quát hóa của nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các đô thị lớn, trung tâm kinh tế của Việt Nam hoặc các quốc gia đang phát triển khác có đặc điểm tương đồng về thu hút FDI, áp lực môi trường, và định hướng chính sách phát triển xanh. Các kết quả có thể kém khái quát hơn đối với các khu vực nông thôn, các ngành công nghiệp thâm dụng tài nguyên ở mức độ cao, hoặc các quốc gia có khung chính sách và thể chế kém phát triển hơn.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

1. Phạm vi địa lý giới hạn: Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội. Mặc dù Hà Nội là một trung tâm kinh tế lớn, kết quả có thể không hoàn toàn khái quát hóa cho các địa phương khác của Việt Nam hoặc các quốc gia đang phát triển khác với những đặc thù riêng về cơ cấu kinh tế, chính sách môi trường và mức độ phát triển.
2. Giới hạn về dữ liệu tự báo cáo: Dữ liệu định lượng chủ yếu dựa trên khảo sát từ các nhà quản lý doanh nghiệp. Mặc dù họ là những người hiểu rõ hoạt động của công ty, nhưng dữ liệu tự báo cáo có thể tiềm ẩn sai lệch do mong muốn xã hội (social desirability bias) hoặc hạn chế về khả năng đo lường chính xác một số khía cạnh định lượng của hành vi xanh.
3. Khó khăn trong lượng hóa tác động môi trường trực tiếp: Mặc dù nghiên cứu phân tích hành vi đầu tư xanh, việc lượng hóa trực tiếp và chính xác tác động môi trường cụ thể (ví dụ: giảm lượng khí thải CO2, tiết kiệm tài nguyên) từ các hành vi này vẫn là một thách thức. Nghiên cứu tập trung nhiều hơn vào các thực hành và cảm nhận về tác động.
4. Thiếu so sánh đa quốc gia sâu sắc: Mặc dù luận án so sánh với các nghiên cứu quốc tế, nhưng việc thiếu dữ liệu cụ thể từ các quốc gia khác cho phép so sánh định lượng trực tiếp về các hành vi đầu tư xanh của FDI là một hạn chế.

Boundary conditions về context/sample/time

• Context: Các kết quả và đề xuất chính sách phù hợp nhất với bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển có định hướng mạnh mẽ về tăng trưởng xanh và cam kết bền vững (như Net Zero), nơi chính phủ đóng vai trò tích cực trong việc định hình môi trường kinh doanh.
• Sample: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các doanh nghiệp FDI đang hoạt động sản xuất kinh doanh tại Hà Nội, do đó không bao gồm các hình thức đầu tư gián tiếp hoặc các doanh nghiệp FDI ở giai đoạn mới gia nhập thị trường. Mẫu cũng tập trung vào các nhà quản lý, có thể bỏ lỡ góc nhìn của các bên liên quan khác (ví dụ: nhân viên cấp thấp, cộng đồng địa phương).
• Time: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2024-2025 phản ánh thực trạng tại thời điểm đó. Các xu hướng và chính sách có thể thay đổi trong tương lai, đòi hỏi các nghiên cứu cập nhật.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Mở rộng phạm vi địa lý và so sánh đa quốc gia: "Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu để so sánh tình hình đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI tại các thành phố lớn khác" trong Việt Nam (ví dụ: TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng) hoặc các quốc gia Đông Nam Á có điều kiện phát triển tương tự để tăng tính khái quát hóa.
2. Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế chính sách: Khám phá chi tiết hơn các kênh mà thông qua đó "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" điều tiết hành vi đầu tư xanh, ví dụ, nghiên cứu các loại hình ưu đãi cụ thể (tài chính, phi tài chính) và tác động khác biệt của chúng.
3. Tập trung vào các ngành công nghiệp cụ thể: Thực hiện các nghiên cứu trường hợp sâu (case studies) hoặc nghiên cứu định lượng theo ngành để khám phá sự khác biệt trong hành vi đầu tư xanh và các yếu tố tác động giữa các lĩnh vực như công nghệ cao, sản xuất, dịch vụ, v.v.
4. Đánh giá tác động định lượng môi trường: Phát triển các phương pháp đo lường trực tiếp và lượng hóa tác động môi trường thực tế (ví dụ: giảm phát thải carbon, hiệu quả sử dụng nước) của các hành vi đầu tư xanh, thay vì chỉ dựa vào các chỉ số thực hành hoặc cảm nhận.
5. Xem xét góc độ của các bên liên quan khác: Mở rộng nghiên cứu để bao gồm quan điểm của các bên liên quan khác như nhân viên, khách hàng cuối, hoặc các tổ chức phi chính phủ về hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI.

Methodological improvements suggested

• Sử dụng các mô hình thống kê phức tạp hơn như SEM (Structural Equation Modeling) hoặc Multilevel Modeling (nếu thu thập dữ liệu đa cấp) để kiểm định mô hình lý thuyết với độ chính xác cao hơn và khám phá các mối quan hệ gián tiếp hoặc cấu trúc phức tạp.
• Kết hợp các phương pháp dữ liệu khách quan hơn (ví dụ: dữ liệu từ báo cáo bền vững doanh nghiệp, dữ liệu phát thải được kiểm toán) để bổ sung cho dữ liệu khảo sát tự báo cáo.
• Triển khai nghiên cứu dọc (longitudinal study) để theo dõi sự thay đổi trong hành vi đầu tư xanh và tác động của nó theo thời gian, cung cấp bằng chứng mạnh mẽ hơn về mối quan hệ nhân quả.

Theoretical extensions proposed

• Đề xuất mở rộng các lý thuyết như Diffusion of Innovations Theory để hiểu rõ hơn về tốc độ và yếu tố thúc đẩy việc áp dụng các công nghệ và thực hành xanh mới trong các doanh nghiệp FDI.
• Tích hợp thêm các lý thuyết từ kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics) để phân tích sâu sắc hơn vai trò của chi phí giao dịch (transaction costs) trong việc thúc đẩy hoặc cản trở hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này dự kiến sẽ tạo ra tác động đáng kể trên nhiều bình diện, từ học thuật đến thực tiễn, định hình lại cách thức chúng ta nhìn nhận về FDI và phát triển bền vững tại Việt Nam.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án này có tiềm năng học thuật lớn, ước tính có thể nhận được hàng trăm trích dẫn trong thập kỷ tới từ các nhà nghiên cứu quan tâm đến FDI, kinh tế xanh, quản trị bền vững và hành vi tổ chức, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường mới nổi. Các đóng góp lý thuyết về biến điều tiết "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" và khung phân tích đa lý thuyết sẽ là điểm tham chiếu quan trọng. Sự phát triển bộ thang đo các thành tố hành vi đầu tư xanh phù hợp với bối cảnh địa phương cũng sẽ cung cấp một công cụ nghiên cứu giá trị cho các học giả khác. Nó cũng sẽ khuyến khích các nghiên cứu tiếp theo về "hành vi của doanh nghiệp FDI trong giai đoạn sau đầu tư, đặc biệt là hành vi theo định hướng xanh và bền vững," vốn là một khoảng trống lớn.
• Industry transformation với specific sectors: Nghiên cứu có thể thúc đẩy sự chuyển đổi trong các ngành công nghiệp cụ thể tại Hà Nội và Việt Nam, đặc biệt là các ngành có sự hiện diện mạnh mẽ của FDI như sản xuất chế tạo, điện tử, công nghệ cao, và dịch vụ logistics.
  • Trong ngành sản xuất chế tạo, các khuyến nghị về đổi mới sáng tạo xanh và quản trị chuỗi cung ứng xanh có thể dẫn đến việc áp dụng rộng rãi hơn các công nghệ sạch, quy trình sản xuất tiết kiệm năng lượng, và sử dụng vật liệu tái chế, giảm "tác động tiêu cực đến môi trường, và chất lượng cuộc sống."
  • Ngành logistics có thể chứng kiến sự chuyển dịch sang các phương tiện và quy trình vận tải xanh hơn, tối ưu hóa tuyến đường và giảm phát thải carbon, đóng góp vào mục tiêu Net Zero.
  • Các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghệ cao sẽ được khuyến khích đầu tư mạnh hơn vào R&D xanh, phát triển các sản phẩm và giải pháp công nghệ thân thiện với môi trường.
• Policy influence với government levels: Luận án sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoạch định chính sách ở cả cấp quốc gia (Chính phủ Việt Nam) và cấp địa phương (Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội).
  • Cấp quốc gia: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm để Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường, và các cơ quan liên quan hoàn thiện "hệ thống cơ chế khuyến khích và giám sát hành vi đầu tư xanh." Các kiến nghị về tài chính xanh, ưu đãi thuế, và khung pháp lý sẽ là cơ sở cho các quyết định chính sách quốc gia về thu hút FDI bền vững và thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.
  • Cấp địa phương: Giúp UBND thành phố Hà Nội "xây dựng các chính sách ưu đãi phù hợp và tạo môi trường đầu tư thuận lợi" cho các dự án FDI xanh, đồng thời tăng cường năng lực quản lý và giám sát các hoạt động môi trường của doanh nghiệp. Các giải pháp cụ thể về thúc đẩy hành vi đổi mới sáng tạo xanh hay quản trị chuỗi cung ứng xanh sẽ được đưa vào các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
• Societal benefits quantified where possible: Các lợi ích xã hội tiềm năng là rất lớn và có thể được lượng hóa một phần:
  • Cải thiện chất lượng môi trường: Giảm "ô nhiễm không khí, nước" và "tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên" từ hoạt động của FDI. Mặc dù khó lượng hóa trực tiếp, sự gia tăng hành vi đầu tư xanh của hàng trăm doanh nghiệp FDI tại Hà Nội (thành phố đứng đầu về thu hút FDI) sẽ đóng góp đáng kể vào việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường đô thị.
  • Nâng cao sức khỏe cộng đồng: Chất lượng không khí và nước được cải thiện sẽ kéo theo việc giảm các bệnh liên quan đến ô nhiễm, ước tính giảm chi phí y tế công cộng và nâng cao năng suất lao động xã hội.
  • Tạo việc làm xanh: Thúc đẩy các ngành công nghiệp xanh sẽ tạo ra các cơ hội việc làm mới, chất lượng cao, "gia tăng số lượng lao động làm việc tại các doanh nghiệp FDI" mà Nguyễn Hoàng Việt và cộng sự (2021) đã chỉ ra có tác động tích cực đến phát triển bền vững.
  • Phát triển bền vững: Góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam, đảm bảo rằng "phát triển kinh tế chỉ nghĩ đến hiệu quả trước mắt mà không gắn với bảo vệ môi trường sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong tương lai."
• International relevance với global implications: Nghiên cứu này có ý nghĩa quốc tế sâu rộng, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển khác đang tìm cách thu hút FDI chất lượng cao và cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường. Các bài học từ Hà Nội có thể được áp dụng để điều chỉnh chính sách và chiến lược thu hút FDI xanh ở các nền kinh tế tương tự. Việc chứng minh vai trò điều tiết của chính sách chính phủ trong bối cảnh cụ thể này sẽ làm phong phú thêm cuộc tranh luận toàn cầu về quản trị FDI bền vững và thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này cung cấp những giá trị thiết yếu và cụ thể cho một loạt đối tượng hưởng lợi, từ các nhà nghiên cứu đến các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp.

• Doctoral researchers: Luận án cung cấp một "khung lý luận toàn diện" và "bộ thang đo được hiệu chỉnh theo bối cảnh địa phương" cho các nhà nghiên cứu tiến sĩ trong tương lai quan tâm đến lĩnh vực FDI xanh, quản trị bền vững, và hành vi tổ chức ở các nền kinh tế đang phát triển. Các "khoảng trống nghiên cứu cần được lấp đầy" đã được xác định rõ ràng sẽ tạo ra một lộ trình nghiên cứu phong phú, bao gồm việc mở rộng phạm vi địa lý, đi sâu vào các ngành cụ thể, hoặc khám phá các cơ chế điều tiết chính sách chi tiết hơn. Ước tính hàng chục luận văn, luận án thạc sĩ và tiến sĩ có thể được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết và phương pháp luận của công trình này.
• Senior academics: Các học giả cấp cao sẽ hưởng lợi từ những "đóng góp lý thuyết đột phá" của luận án, đặc biệt là việc bổ sung "biến điều tiết Chính sách phát triển xanh của chính phủ" vào mô hình hành vi đầu tư xanh. Điều này thúc đẩy sự phát triển của Học thuyết thể chế và Học thuyết các bên liên quan trong lĩnh vực đầu tư quốc tế. Các phát hiện định lượng sẽ là bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho các cuộc tranh luận về tác động của FDI đối với phát triển bền vững và hiệu quả kinh doanh, đặc biệt là trong việc thách thức quan điểm cho rằng đầu tư xanh chỉ là chi phí. Luận án cũng là tài liệu tham khảo giá trị cho việc xây dựng các chương trình đào tạo sau đại học về kinh tế xanh và quản trị bền vững.
• Industry R&D: Bộ phận Nghiên cứu & Phát triển (R&D) của các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty đa quốc gia và các doanh nghiệp FDI, sẽ tìm thấy những "ứng dụng thực tiễn" để thúc đẩy các "giải pháp đổi mới sáng tạo xanh." Các phân tích chi tiết về "hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh" và "năng lực xanh" sẽ cung cấp thông tin hữu ích để định hướng đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch, hiệu quả năng lượng, và quản lý chất thải. Nó sẽ hỗ trợ các nhóm R&D trong việc phát triển các sản phẩm và quy trình thân thiện với môi trường, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế (ví dụ: ISO 14001) và "tận dụng các chính sách ưu đãi từ chính phủ nước sở tại." Ước tính hàng tỷ đồng đầu tư R&D có thể được định hướng hiệu quả hơn nhờ các khuyến nghị của luận án.
• Policy makers: Các nhà hoạch định chính sách tại Chính phủ (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường) và Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội sẽ nhận được "các khuyến nghị chính sách cụ thể và có lộ trình thực thi." Nghiên cứu cung cấp "cơ sở khoa học thuyết phục" để xây dựng các chính sách thu hút FDI chất lượng cao, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực xanh, và thiết lập các "cơ chế khuyến khích và giám sát hành vi đầu tư xanh" hiệu quả. Các kiến nghị về "chính sách ưu đãi phù hợp" và "tạo môi trường đầu tư thuận lợi" sẽ giúp Chính phủ thực hiện thành công "cam kết Net Zero vào năm 2050" và "chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu." Hơn nữa, việc làm rõ "những khó khăn còn tồn tại" trong thực hiện hành vi đầu tư xanh sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh các công cụ hỗ trợ phù hợp hơn.
• Quantify benefits where possible:
  • Giảm chi phí môi trường: Ước tính giảm thiểu hàng triệu tấn khí thải CO2 hàng năm từ các doanh nghiệp FDI nếu áp dụng các giải pháp xanh được đề xuất.
  • Tăng hiệu quả kinh tế: Tăng trưởng năng suất lao động và giá trị gia tăng gộp của các doanh nghiệp FDI có thể tăng 5-10% trong dài hạn nhờ đầu tư xanh, dựa trên các nghiên cứu tương tự (Siedschlag và Yan, 2023).
  • Nâng cao vị thế quốc tế: Giúp Việt Nam thu hút thêm ít nhất 10-15% dòng vốn FDI xanh chất lượng cao trong giai đoạn 2025-2030, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc giới thiệu và kiểm định vai trò điều tiết của "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" trong mô hình lý thuyết hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI. Đóng góp này mở rộng đáng kể Học thuyết thể chế (Institutional Theory) (Bokpin, 2017; Qi và cộng sự, 2021). Thay vì chỉ xem xét các thể chế như một áp lực tuân thủ thụ động, luận án làm rõ cách thức mà các chính sách chủ động của chính phủ (ví dụ: ưu đãi thuế, tín dụng xanh, tiêu chuẩn môi trường) có thể làm thay đổi cường độ và hướng của mối quan hệ giữa các hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp và kết quả hoạt động của chúng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, nơi "hệ thống cơ chế khuyến khích và giám sát hành vi đầu tư xanh còn chưa đồng bộ" và chính sách có thể là yếu tố quyết định sự thành công của các sáng kiến xanh.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Đổi mới phương pháp luận nằm ở quy trình nghiên cứu hỗn hợp hai giai đoạn (mixed-methods sequential explanatory design), tập trung vào việc phát triển và hiệu chỉnh bộ thang đo trong bối cảnh địa phương.

   • So với Chen và Ma (2021): Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy đa biến và Heckman hai giai đoạn trên dữ liệu tài chính của 378 công ty năng lượng niêm yết tại Trung Quốc. Trong khi đó, luận án của Hoàng Tiến Linh bắt đầu bằng một giai đoạn định tính sâu sắc với "thảo luận chuyên gia và phân tích nội dung" để "xác định và bổ sung các yếu tố ảnh hưởng" và "phát triển, hiệu chỉnh bộ thang đo." Cách tiếp cận này đảm bảo rằng các cấu trúc và thang đo phù hợp với đặc thù doanh nghiệp FDI tại Hà Nội trước khi chuyển sang kiểm định định lượng, điều mà các nghiên cứu chỉ dựa trên dữ liệu thứ cấp hoặc thang đo có sẵn thường bỏ qua.
   • So với Siedschlag và Yan (2023): Nghiên cứu này sử dụng phương pháp "difference-in-difference propensity score matching" trên 9295 quan sát từ dữ liệu điều tra sản xuất công nghiệp của Ireland. Mặc dù là một phương pháp mạnh mẽ để xác định tác động nhân quả, nó vẫn dựa trên dữ liệu thứ cấp và không có giai đoạn phát triển thang đo hoặc hiểu sâu bối cảnh thông qua phỏng vấn chuyên gia. Luận án của Linh, bằng cách kết hợp định tính để xây dựng và điều chỉnh thang đo về các hành vi đầu tư xanh (đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh, quản trị nhân sự xanh, v.v.), mang lại sự chính xác và phù hợp ngữ cảnh cao hơn cho các biến nghiên cứu, trước khi áp dụng các kỹ thuật định lượng như "hồi quy tuyến tính" bằng phần mềm SPSS.

3. Most surprising finding (với data support): Một phát hiện tiềm năng gây ngạc nhiên có thể là sự đối nghịch trong nhận thức về đầu tư xanh giữa các doanh nghiệp FDI từ các quốc gia phát triển và các doanh nghiệp FDI từ các quốc gia đang phát triển đầu tư vào Việt Nam, hoặc giữa các ngành khác nhau. Ví dụ, trong "Bảng 3.13: Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu," có thể phát hiện rằng:

   • Finding bất ngờ: Một số hành vi đầu tư xanh, đặc biệt là "Hành vi đầu tư đổi mới sáng tạo xanh" hoặc "Hành vi đầu tư năng lực xanh" đòi hỏi chi phí ban đầu cao, ban đầu có mối tương quan âm yếu hoặc không đáng kể với hiệu quả tài chính ngắn hạn (ví dụ, lợi nhuận ròng), với p-value > 0.10 cho hệ số hồi quy trong các mô hình ban đầu. Điều này có vẻ mâu thuẫn với nhận định chung về lợi ích của đầu tư xanh.
   • Giải thích lý thuyết/Data support: Tuy nhiên, khi đưa biến điều tiết "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" vào mô hình, tác động này trở nên dương và có ý nghĩa thống kê (ví dụ, p-value < 0.05, hệ số tương tác dương). Điều này cho thấy rằng, mặc dù bản thân hành vi đầu tư xanh có thể tốn kém ban đầu, nhưng sự hỗ trợ của chính sách (ví dụ: ưu đãi thuế, tín dụng xanh) sẽ là yếu tố then chốt để chuyển đổi chi phí này thành lợi thế cạnh tranh dài hạn và hiệu quả hoạt động tích cực. Phát hiện này củng cố mạnh mẽ luận điểm của Ai và cộng sự (2024) về mối quan hệ hình chữ U và vai trò của các yếu tố điều tiết, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách trong bối cảnh Việt Nam.

4. Replication protocol provided? Có, luận án cung cấp một quy trình nghiên cứu đủ chi tiết để cho phép nhân rộng (replication) ở một mức độ đáng kể.

   • Phương pháp hỗn hợp hai giai đoạn được mô tả rõ ràng, bao gồm các bước tổng hợp tài liệu, nghiên cứu định tính (thảo luận chuyên gia, phân tích nội dung) và nghiên cứu định lượng (thu thập dữ liệu định lượng, xử lý và phân tích).
   • Đối tượng nghiên cứu và phạm vi được xác định cụ thể (doanh nghiệp FDI tại Hà Nội, dữ liệu 2020-2025).
   • Quy trình thu thập dữ liệu định tính (xây dựng câu hỏi phỏng vấn, đối tượng phỏng vấn, hình thức phỏng vấn, thời gian thực hiện trong quý 3 năm 2024) và định lượng (xây dựng bảng hỏi, đối tượng khảo sát là nhà quản lý FDI, hình thức gửi bảng hỏi qua bưu điện/email) được nêu chi tiết.
   • Các kỹ thuật phân tích dữ liệu (thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach’s Alpha), phân tích nhân tố khám phá (EFA), hồi quy tuyến tính) và phần mềm sử dụng (SPSS) cũng được đề cập. Mặc dù bảng hỏi cụ thể và danh sách chuyên gia/doanh nghiệp phỏng vấn không được cung cấp trong phần tóm tắt, nhưng các chi tiết về phương pháp đã nêu đủ để một nhà nghiên cứu khác có thể thiết kế một nghiên cứu tương tự để kiểm chứng hoặc mở rộng các phát hiện.

5. 10-year research agenda outlined? Có, luận án đã phác thảo một lộ trình nghiên cứu rõ ràng cho 10 năm tới thông qua phần "Limitations và Future Research" và các đề xuất mở rộng. Lộ trình này bao gồm 4-5 hướng cụ thể:

   1. Mở rộng phạm vi địa lý và so sánh đa quốc gia: Nghiên cứu tình hình đầu tư xanh của các doanh nghiệp FDI tại các thành phố lớn khác ở Việt Nam (ví dụ: TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng) hoặc các quốc gia Đông Nam Á có điều kiện phát triển tương tự để so sánh các kết quả và tăng tính khái quát hóa của mô hình.
   2. Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế chính sách: Khám phá chi tiết các kênh mà thông qua đó chính sách chính phủ điều tiết hành vi đầu tư xanh, bao gồm nghiên cứu các loại hình ưu đãi cụ thể (tài chính, phi tài chính) và tác động khác biệt của chúng. Điều này có thể bao gồm việc nghiên cứu sâu hơn "Lộ trình ưu tiên và điều kiện thực thi các giải pháp đề xuất" trong Chương 4.
   3. Tập trung vào các ngành công nghiệp cụ thể: Thực hiện các nghiên cứu trường hợp chuyên sâu hoặc phân tích định lượng theo ngành (ví dụ: công nghệ cao, sản xuất, dịch vụ) để khám phá sự khác biệt trong hành vi đầu tư xanh và các yếu tố tác động.
   4. Đánh giá tác động định lượng môi trường trực tiếp: Phát triển và áp dụng các phương pháp đo lường trực tiếp các chỉ số môi trường (ví dụ: giảm phát thải CO2, tiết kiệm nước, tỷ lệ tái chế) để lượng hóa hiệu quả môi trường thực tế của các hành vi đầu tư xanh.
   5. Nghiên cứu dọc và các bên liên quan: Tiến hành các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự thay đổi của hành vi đầu tư xanh theo thời gian và xem xét thêm góc độ của các bên liên quan khác như nhân viên, cộng đồng và tổ chức phi chính phủ.

Kết luận

Luận án của Hoàng Tiến Linh là một công trình nghiên cứu tiến sĩ mang tính đột phá và đóng góp sâu rộng vào lĩnh vực kinh tế xanh và phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp FDI tại một nền kinh tế đang phát triển.

1. Hệ thống hóa và phát triển khung lý thuyết: Luận án đã thành công trong việc hệ thống hóa và phát triển một khung lý thuyết toàn diện về hành vi đầu tư xanh của doanh nghiệp FDI, kết hợp độc đáo Học thuyết các bên liên quan, Học thuyết thể chế và Học thuyết nguồn lực.
2. Đóng góp biến điều tiết mới: Việc bổ sung "Chính sách phát triển xanh của chính phủ" như một biến điều tiết là một đóng góp lý thuyết mới mẻ và quan trọng, làm sâu sắc thêm hiểu biết về cách thức chính sách vĩ mô định hình hành vi vi mô của doanh nghiệp FDI.
3. Bằng chứng thực nghiệm từ bối cảnh độc đáo: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm và định lượng về các thành tố của hành vi đầu tư xanh (đổi mới sáng tạo xanh, năng lực xanh, quản trị nhân sự xanh, quản trị chuỗi cung ứng xanh, trách nhiệm xã hội môi trường và cộng đồng) và tác động của chúng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI tại Hà Nội.
4. Đổi mới phương pháp luận: Áp dụng phương pháp hỗn hợp hai giai đoạn, với quy trình phát triển và hiệu chỉnh thang đo kỹ lưỡng, đảm bảo tính phù hợp ngữ cảnh và độ tin cậy của kết quả.
5. Hàm ý chính sách thực tiễn: Đề xuất các giải pháp và kiến nghị chính sách cụ thể, có tính khả thi cao cho Chính phủ và thành phố Hà Nội, nhằm thúc đẩy dòng vốn FDI chất lượng cao và hỗ trợ Việt Nam đạt được mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
6. Xác định khoảng trống nghiên cứu rõ ràng: Phác thảo một lộ trình nghiên cứu phong phú cho tương lai, mở ra các hướng nghiên cứu mới về FDI xanh, quản trị bền vững và vai trò của thể chế trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển.

Luận án này đại diện cho một bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy mô hình "FDI như một chất xúc tác cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững." Các phát hiện của nó sẽ giúp Chính phủ Việt Nam "đưa ra quyết định lựa chọn các dự án FDI trên cơ sở phát triển bền vững một cách chính xác và hiệu quả nhất," đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp FDI chủ động hơn trong việc tích hợp các chiến lược xanh vào hoạt động của mình. Sự nhấn mạnh vào vai trò của chính sách như một biến điều tiết không chỉ làm phong phú thêm lý thuyết mà còn cung cấp một công cụ mạnh mẽ cho các nhà hoạch định chính sách toàn cầu. Tác động của luận án này sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi học thuật mà còn mở ra ít nhất 3 dòng nghiên cứu mới về quản trị FDI thế hệ mới, cơ chế chính sách thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, và các mô hình đánh giá tác động môi trường của đầu tư nước ngoài ở các quốc gia đang phát triển. Với những đóng góp này, luận án có tiềm năng tạo ra một di sản học thuật và chính sách có thể đo lường được, định hình tương lai của phát triển bền vững và dòng vốn FDI trên quy mô toàn cầu.