Luận án tiến sĩ: Quan hệ lao động trong doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn Nhật Bản tại Việt Nam - Ngô Thị Kim Giang, Đại học Công đoàn

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ: “Quan hệ lao động trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập do tác giả thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Vũ Quang Thọ và TS. Nguyễn Anh Tuấn. Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.

Các số liệu, nội dung được trình bày trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, hợp lệ và đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tôi xin chịu trách nhiệm về toàn bộ nội dung của Luận án tiến sĩ. Tác giả luận án Ngô Thị Kim Giang ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn tập thể giảng viên hướng dẫn khoa học: PGS. Vũ Quang Thọ và TS.

Nguyễn Anh Tuấn đã rất tận tình, trách nhiệm giúp đỡ, hướng dẫn, góp ý quý báu trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu luận án. Xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu, Khoa sau đại học, Khoa quản trị nhân lực, các nhà nghiên cứu khoa học, các thầy giáo, cô giáo trường Đại học Công đoàn… đã luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi và tốt nhất để nghiên cứu sinh hoàn thành luận án. Bên cạnh đó, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Bộ giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, Công đoàn Công Thương Việt Nam, Viện nghiên cứu Công nhân và Công đoàn, Công đoàn Tổng Công ty máy Động lực – Máy nông nghiệp Việt Nam, Cục Công nghiệp địa phương, các Doanh nghiệp, cá nhân và các tổ chức liên quan đã nhiệt tình hỗ trợ, cung cấp các tài liệu, tham gia trả lời phỏng vấn, điều tra… Sau cùng, nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, quan tâm và giúp đỡ trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Ngô Thị Kim Giang MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng, biểu đồ MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP. Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài về quan hệ lao động.

Các công trình nghiên cứu ở trong nƣớc về quan hệ lao động. Khoảng trống trong các nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu của luận án. Khoảng trống trong các nghiên cứu. Hướng nghiên cứu của luận án.

Kinh nghiệm một số nƣớc trong việc xây dựng quan hệ lao động. Kinh nghiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Nhật Bản. Kinh nghiệm của một số quốc gia Đông Nam Á.

Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam khi xây dựng quan hệ lao động. 27 Tiểu kết chƣơng 1 .CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆLAO ĐỘNGTẠI DOANH NGHIỆP. Các khái niệm liên quan đến quan hệ lao động. Một số mô hình lý thuyết về quan hệ lao động.

Quan hệ lao động trong doanh nghiệp. Các chủ thể của quan hệ lao động trong doanh nghiệp. Mối quan hệ của các bên khi tham gia quan hệ lao động trong doanh nghiệp. Các nội dung quan hệ lao động trong doanh nghiệp.

Mô hình quan hệ lao động và đặc trƣng của quan hệ lao động ở Việt Nam. Mô hình quan hệ lao động ở Việt Nam. Đặc trưng của quan hệ lao động ở Việt Nam. Các nhân tố ảnh hƣởng đến quan hệ lao động trong doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài.

Các nhân tố bên trong doanh nghiệp. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp. Cơ chế vận hành của quan hệ lao động. Cơ chế vận hành của quan hệ lao động.

Mối quan hệ của Cơ chế 3 bên trong nền kinh tế thị trường. Một số nguyên tắc cần quán triệt thực hiện trong quan hệ lao động nền kinh tế thị trƣờng. Nguyên tắc hợp tác trong quan hệ lao động. Nguyên tắc bình đẳng trong quan hệ lao động.

Nguyên tắc thương lượng trong quan hệ lao động. Đặc điểm quan hệ lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. 57 Tiểu kết chƣơng 2 .THỰC TRẠNG QUAN HỆ LAO ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT Ô TÔ CÓ VỐN ĐẦU TƯ NHẬT BẢN TẠI VIỆT NAM. Tổng quan thực trạng kinh tế xã hội và các nhân tố ảnh hƣởng.

Thực trạng kinh tế xã hội. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lao động trong doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tư Nhật Bản. Tổng quan về ngành công nghiệp ô tô Việt Nam và vai trò của các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Tổng quan ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp sản xuất ô tô tại Việt Nam. Vai trò của các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn FDI ở Việt Nam. Tổng quan về các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam. Thực trạng quan hệ lao động trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tƣ Nhật Bản tại Việt Nam.

Khái quát tình hình quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ở Việt Nam83 3. Thực trạng quan hệ lao động trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam. Đánh giá chung về thái độ của các chủ thể trong quan hệ lao động. Đánh giá chung về thực trạng quan hệ lao độngtrong các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tƣ Nhật Bản tại Việt Nam.

Những mặt tích cực. Những vấn đề tồn tại và nguyên nhân. 118 Tiểu kết chƣơng 3. ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG QUAN HỆ HÀI HÕA, ỔN ĐỊNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT Ô TÔ CÓ VỐN ĐẦU TƢ NHẬT BẢN TẠI VIỆT NAM.

Bối cảnh trong nƣớc và quốc tế và xu hƣớng phát triển quan hệ lao động ở Việt Nam. Bối cảnh trong nước. Bối cảnh quốc tế. Quan điểm và chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam về xây dựng quan hệ lao động.

Xu hướng phát triển quan hệ lao động trong các doanh nghiệp dưới ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp lần 4. Định hƣớng phát triển quan hệ lao động trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô có vốn đầu tƣ của Nhật Bản tại Việt Nam. Định hướng chung. Đối với các doanh nghiệp ô tô có vốn đầu tư của Nhật Bản tại Việt Nam.

Các giải pháp xây dựng quan hệ lao động. Hoàn thiện cơ chế chính sách có liên quan đến quan hệ lao động. Nhóm giải pháp về phía hệ thống công đoàn. Nhóm giải pháp về phía tổ chức đại diện cho người sử dụng lao động.

Nhóm giải pháp về phía người sử dụng lao động. Nhóm giải pháp đối với người lao động. 159 Tiểu kết chƣơng 4. 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 164 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ ACFTU Tổng công hội Trung Quốc ADB Ngân hàng Phát triển châu Á AFTA Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á ATVSLĐ An toàn vệ sinh lao động BCH Ban chấp hành BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BLLĐ Bộ Luật lao động CBCĐ Cán bộ công đoàn CBU Xe ô tô nguyên chiếc CĐCS Công đoàn cơ sở CMCN 4.0 Cách mạng công nghiệp 4.0 CPTTP Hiệp định xuyên Thái Bình Dương ĐKLĐ Điều kiện lao động DN Doanh nghiệp DNNVV Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam ĐTTNLV Đối thoại tại nơi làm việc ĐTXH Đối thoại xã hội Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam EVFTA & Liên minh Châu Âu FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Hiệp định Thương mại HĐLĐ Hợp đồng lao động ILO Tổ chức Lao động Quốc tế KCN Khu công nghiệp KH-CN Khoa học Công nghệ MOLISA Bộ Lao động Thương Binh và Xã hội NCS Nghiên cứu sinh NK Nhập khẩu NLĐ Người lao động NQLĐ Nội quy lao động NSDLĐ Người sử dụng lao động ODA Hỗ trợ Phát triển Chính thức QHLĐ Quan hệ lao động QLNN Quản lý Nhà nước SNTUC Hội đồng công đoàn Quốc gia Singapore SXKD Sản xuất kinh doanh SXLR Sản xuất lắp ráp TCLĐ Tranh chấp lao động TCLĐTT Tranh chấp lao động tập thể TLLĐTT Thương lượng lao động tập thể TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTLĐ Thị trường lao động TƯLĐTT Thoả ước lao động tập thể VAMA Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam VCA Liên minh Hợp tác xã Việt Nam VCCI Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam WB Ngân hàng thế giới WEF Diễn đàn Kinh tế thế giới WTO Tổ chức Thương mại thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng Bảng 3. Phân loại xe 76 Bảng 3. Phân loại xe theo phân khúc 77 Bảng 3.

Thông tin liên quan đến các doanh nghiệp sản xuất ô tô của 80 Nhật Bản tại Việt Nam Bảng 3. Tình trạng ký kết hợp đồng lao động 90 Bảng 3. Nhận thức về vai trò của tổ chức đại diện cho người lao động 93 Bảng 3. Nhận thức của người lao động về sự công bằng trong doanh 94 nghiệp Bảng 3.

Cơ hội tham gia đóng góp ý kiến của người lao động vào 96 chính sách đối với doanh nghiệp Bảng 3. Mức độ chia sẻ thông tin về tình hình sản xuất kinh doanhcủa 99 doanh nghiệp với người lao động Bảng 3. Mức độ hài lòng của người lao động về các nội dung của 101 quan hệ lao động trong doanh nghiệp Bảng 3. Mức độ hài lòng của người lao động về vấn đề nhà ở cho 102 công nhân trong các doanh nghiệp Bảng 3.

Tình hình thực hiện thoả ước lao động tập thể trong các 103 doanh nghiệp Bảng 3. Đánh giá của người lao động đối với cán bộ công đoàn cơ sở 104 trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động Bảng 3. Đánh giá của người lao động đối với cán bộ công đoàn cơ sở 104 trong việc giữ ổn định trong doanh nghiệp và tổ chức các hoạt động phong trào Bảng 3. Đánh giá của NLĐ về các nguyên nhân đình công 108 Bảng 3.