Luận án tiến sĩ phát triển nguồn nhân lực KH&CN quân sự Việt Nam - TS. Nguyễn Quang Tạo

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả. Các số liệu, kết quả nêu ra trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Quang Tạo luan an 2 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Chính sách đãi ngộ CSĐN 2 Công nghệ cao CNC 3 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH,HĐH 4 Công nghiệp quốc phòng CNQP 5 Đối ngoại quốc phòng ĐNQP 6 Hậu cần quân sự HCQS 7 Khoa học và công nghệ KH&CN 8 Kỹ thuật và công nghệ KTCN 9 Kinh tế - xã hội KTXH 10 Nguồn nhân lực NNL 11 Nghệ thuật quân sự NTQS 12 Quốc phòng toàn dân QPTD 13 Xã hội chủ nghĩa XHCN 14 Xã hội và nhân văn XHNV 15 Y, dược học quân sự YDHQS luan an 3 MỤC LỤC Trang TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 12 1. Một số công trình khoa học nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 12 1.

Một số công trình khoa học trong nước liên quan đến đề tài luận án 18 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết 28 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA 32 2. Những vấn đề chung về nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 32 2. Quan niệm, nội dung và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 42 2.

Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự của một số quốc gia và bài học rút ra cho Việt Nam 60 Chương 3 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT NAM 71 3. Thành tựu và hạn chế trong phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 71 3. Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra cần giải quyết từ thực trạng phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 89 Chương 4 QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI 110 4. Quan điểm phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 110 4.

Giải pháp phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam 118 KẾT LUẬN 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 PHỤ LỤC 170 luan an 4 luan an 5 DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU TT Tên bảng số liệu Trang 1 Bảng 3. Sự gia tăng số lượng NNL KH&CN quân sự Việt Nam giai đoạn 2008-2018 72 2 Bảng 3. Sự gia tăng số lượng NNL KH&CN quân sự trong các học viện, trường sĩ quan quân đội giai đoạn 2008 - 2018 73 3 Bảng 3. Cơ cấu trình độ của NNL KH&CN quân sự Việt Nam giai đoạn 2008 - 2018 81 4 Bảng 3.

Cơ cấu độ tuổi của NNL KH&CN quân sự Việt Nam giai đoạn 2008 - 2018 82 5 Bảng 3. Cơ cấu giới tính của NNL KH&CN quân sự Việt Nam giai đoạn 2008 - 2018 83 6 Bảng 3. Cơ cấu chuyên ngành của NNL KH&CN quân sự Việt Nam giai đoạn 2008 - 2018 83 luan an 6 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Nguồn nhân lực KH&CN quân sự là nhân tố quan trọng hàng đầu tạo nên tiềm lực KH&CN quân sự Việt Nam; góp phần xây dựng, phát triển KH&CN quốc gia.

Với tầm nhìn chiến lược, ngay sau khi nước nhà giành được độc lập, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm quan tâm tới việc thu hút, trọng dụng nhiều trí thức, nhân tài làm nòng cốt, đặt nền móng xây dựng, phát triển KH&CN quân sự Việt Nam qua các thời kỳ. Trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, cán bộ, chiến sĩ hoạt động trong lĩnh vực KH&CN quân sự đã chế tạo, cải tiến thành công nhiều loại vũ khí, trang bị hiện đại, bảo đảm phần lớn thuốc cứu chữa thương binh, chăm sóc sức khỏe cho các lực lượng vũ trang tham gia kháng chiến. Bên cạnh đó, NNL này đã nghiên cứu, sáng tạo nên nghệ thuật quân sự độc đáo Việt Nam, góp phần cùng cả nước giành những thắng lợi quan trọng, kết thúc hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ xâm lược, thống nhất đất nước. Trong thời kỳ đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và phối hợp, giúp đỡ hiệu quả của các Bộ, Ban, Ngành, NNL KH&CN quân sự Việt Nam đã tăng đáng kể về số lượng, với chất lượng ngày càng cao, cơ cấu ngày càng hợp lý, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước, nhân dân giao phó.

NNL KH&CN quân sự Việt Nam là lực lượng nòng cốt triển khai thành công nhiều đề án KH&CN quân sự quy mô lớn, với mức độ phức tạp cao, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; củng cố vững chắc nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong mọi tình huống. Bên cạnh những thành tựu cơ bản, NNL KH&CN quân sự Việt Nam còn bộc lộ nhiều hạn chế như: thiếu về số lượng, chất lượng và cơ cấu chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu phát triển của KH&CN quân sự trong tình hình mới. NNL KH&CN quân sự chất lượng cao còn thiếu luan an 7 nhiều so với nhu cầu, nhất là cán bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi trong các hướng KH&CN quân sự trọng điểm. NNNL KH&CN quân sự trẻ thiếu còn thiếu về số lượng, chất lượng, cơ cấu còn nhiều hạn chế.

Chất lượng đào tạo, cơ cấu theo ngành nghề, lĩnh vực, vùng, miền của NNL KH&CN quân sự Việt Nam chưa thực sự phù hợp với nhu cầu sử dụng, năng lực thực hành và khả năng thích nghi trong môi trường cạnh tranh quốc tế còn nhiều bất cập. Kiên trì và nhất quán quan điểm lấy khoa học, công nghệ, tri thức và NNL chất lượng cao làm động lực chủ yếu, Đại hội XII của Đảng xác định, “phát triển NNL, nhất là NNL chất lượng cao” [31, tr.214] là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, tạo nền tảng phát triển bền vững, tăng cường tiềm lực quốc phòng theo hướng độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và hội nhập quốc tế. Theo đó, phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam là quá trình hiện thực hóa chủ trương phát triển NNL chất lượng cao của Đảng, Nhà nước. Tuy nhiên, trước bối cảnh nước ta hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện hơn, cùng với thời cơ, thuận lợi, việc phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức gay gắt.

Để phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; ưu tiên hiện đại hóa một số quân chủng, binh chủng, lực lượng” [31, tr.308], làm nòng cốt xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh cần có quan điểm, giải pháp đồng bộ, triển khai thực hiện thống nhất từ Trung ương đến cơ sở. Nhận thức rõ thực trạng và yêu cầu cấp thiết của nhiệm vụ này, thời gian gần đây đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam. Song, do mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và cách tiếp cận khác nhau, nên cho đến nay vấn đề phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam chưa được nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống, đặc biệt là dưới góc độ khoa học kinh tế chính trị. Thực tiễn và “khoảng trống” khoa học đó đặt ra yêu cầu phải có sự nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống nhằm làm rõ cơ sở lý luận về phát triển NNL KH&CN quân sự luan an 8 Việt Nam; từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển NNL này đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đặt ra trong tình hình mới.

Từ những nhận thức trên, tác giả lựa chọn vấn đề: “Phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ quân sự Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành kinh tế chính trị. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển NNL này trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan, từ đó khẳng định sự không trùng lặp của đề tài và rút ra những vấn đề luận án cần giải quyết. Luận giải cơ sở lý luận phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam bao gồm một số vấn đề cơ bản như: xây dựng quan niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam.

Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển NNL KH&CN quân sự của một số quốc gia và rút ra bài học cho Việt Nam. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam: làm rõ thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra cần giải quyết từ thực trạng phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam. Đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam thời gian tới. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Phát triển NNL KH&CN quân sự Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu sự phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam trên ba nội dung cơ bản là: Phát triển về số lượng, nâng cao chất lượng và hoàn thiện cơ cấu.

luan an 9 Về không gian: Nghiên cứu phát triển NNL KH&CN quân sự đang trực tiếp tham gia hoạt động KH&CN quân sự ở Việt Nam. Việc điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng được tiến hành ở một số tổ chức KH&CN quân sự và cơ sở giáo dục đại học trong quân đội. Về thời gian: Các tài liệu, số liệu đánh giá thực trạng phát triển NNL KH&CN quân sự Việt Nam được thu thập từ năm 2008 đến năm 2018.