Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thép tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN DAO THUY HA HOAN THIEN KE TOAN QUAN TRI CHI PhÍ TRONG CAC DOANH NGHIEP SAN XUAT THEP Ủ VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN (KẾ TOÁN, KIỂM TOAN VA PHAN TICH) MA SO: 62340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. PHAM THI THUY HÀ NỘI — 2015. Z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực.

Những kết quả trong luận án chưa từng được công bố trong bất cứ một công trình nào khác. Tác giả Đào Thúy Hà ⁄ LỜI CÁM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhân được sự hướng dẫn tận tình về chuyên môn của PGS.TS Nghiêm Văn Lợi và TS. Phạm Thị Thủy, các thầy cô trong viện Kế toán — Kiểm toán, Viện đảo tạo Sau đại học trường đại học Kinh tế Quốc dân, các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, sản xuất thép. Luận án cũng nhận được sự hỗ trợ, tư vấn của các nhà quản trị, các doanh nghiệp sản xuất thép ở Việt Nam và sự giúp đỡ, động viên của gia đình.

Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc và trân trọng nhất. Đào Thúy Hà MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT DANH MỤC SƠ ĐÒ, BẢNG STT 1.4 LOI MO DAU CHUONG 1:TONG QUAN NGHIEN CUU Nhan dién chi phi. c ccc eee cece eee c eee ee ee teen eae ceeeneeseeteeseeeeees Lap dur toan chi phi .cc cece ec eee c eee cee en ence ence eusseneeneeneeaeees Xác định chi phi cho các đối tượng chịu phí.-- -- Tóm tắt chương Ì. c2 c1 1322222222222 tcssssxe CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÉ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ Ban chat của kế toán quản trị chỉ phí .:-----cc c3 Vai trò của thông tin chi phí trong quản trị doanh nghiệp.

Đối với chức năng lập kế hoạch.cc5<5<= Đối với chức năng tổ chức thực hiện Đối với chức năng kiểm tra, kiểm soát.-- + 55+ Đối với chức năng ra quyết định.c co co cà, Các nhân tố ảnh hưởng đến KTQTCP trong các DNSX. Nhân tố ngành kinh doanh.-- 5555: Nhân tổ cấu trúc mặt hàng. Nhân tổ kỹ thuật.22 0111112222111 1111 2 2xx Nhân tổ tô chức quản lý. 222111113 sssrreksse Các nội dung của kế toán quản trị chỉ phí.-‹‹‹-- << 5555555555: Nhận diện chi phí .--c-cc 22c << Phân loại đối tượng chịu phí.---cccccccsscsSẰ: Định mức chi phí và dự toán chỉ phí .-: Các phương pháp xác định chị phí.

ii iii iv vii ix Trang Oo ¬ì"' DAW 24 26 26 27 28 28 29 31 32 32 32 33 35 38 38 38 40 45 2.2 Phan tich chi phi phuc vu cho viéc ra quyét định. Tóm tắt chương 2 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Mô hình nghiên UU. 0 eee e cece cece eee eeteee eee ee teen ene eens estes Xác định các biến số trong mô hình nghiên cứu.------ Xác định biến phụ thuộc là nhu cầu thông tin chỉ phí. Xác định biến độc lập ảnh hưởng tới nhu cầu thông tin chi phí.

Xác định các nhân tố gây ra hạn chế của KTQTCP. Xác định các giả thuyết trong mô hình nghiên cứu. Giả thuyết nhằm xác định nhu cầu thông tin chỉ phí. Giả thuyết về những hạn chế của KTQTCP.-<<s+ Các giả thuyết về những nhân tổ gây ra hạn chế của KTQTCP Phương pháp nghiên cứu.

cà, Phương pháp nghiên cứu định tính.----------: Phương pháp nghiên cứu định lượng. Tóm tắt chương 3. Q0 0222200111111 1 11111 HH HH ket CHƯƠNG 4: KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU Quy trình công nghệ và chỉ phí sản xuất thép.---- Đặc điểm tổ chức quản lý tại các DNSXTVN.- Mô hình tổ chức bộ phận đơn giản.cccccc c2 S St Mô hình tổ chức bộ phận chức năng. ¿+ ¿c5255Zcccccccss Mô hình tổ chức bộ phận đơn vị chiến lược.

222 S22 ss+2 Mô tả mẫu nghiên cứu.------c c2 21222 Nhu cầu thông tin chỉ phí phục vụ quản trị các DNSXTVN. Hạn chế của KTQTCP trong việc đáp ứng nhu cầu quản trị các DNSXTYVN.Q HH nh TT nh nh nh nh nà Những nhân tố gây ra hạn chế của KTQTCP trong các DNSXTVN.0 oo c ccc cece cnet eee e eee ee een eeeenenaeen ease een ens Xây dựng định mức tại các DNSXTVN. Dự toán chi phí trong các DNSXTVN .2 vi Phương pháp xác định chi phí. sec Hệ thống báo cáo chi phí thực hiện.--: Phân tích thông tin chi phi phục vụ quản trị.

Kết luận chung về thực trạng kế toán quản trị chỉ phí. Tóm tắt chương Á. c0 TT TT TT TT nnnnn ST Hs HT ết CHƯƠNG 5: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KTQTCP TRONG CAC DNSXTVN Định hướng phát triển ngành Thép Việt Nam và những yêu cầu đối \. Phương hướng hoàn thiện KTQTCP trong các DNSXTVN.

Hoàn thiện KTQTCP trong các DN có cơ cấu bộ phận đơn giản và chức năng tham gia l hoặc 2 giai đoạn. Hoàn thiện hệ thống định mức chỉ phí.------55- Hoàn thiện hệ thống dự toán chi phí.---‹-‹-‹+ Vận dụng phương pháp CP tiêu chuẩn dé tinh giá thành. Hoàn thiện KTQTCP trong các DN có cơ cầu bộ phận chiến lược - hai giai đoạn trong chuỗi chế biến. 222 csse Hoàn thiện KTQTCP trong các DN có cơ cấu bộ phận chiến lược và bộ phận chức năng tham gia 3 hoặc 4 gia1 đoạn.

Phân tích quy trình luyện thép lò điện đề xác định các hoạt động. Xác định chi phí đến các hoạt động. Xác định chi phí từ các hoạt động đến các sản phẩm.- Hoàn thiện phân tích CVP và định giá chuyên giao nội bộ. Hoàn thiện phân tích CVP trong các DNSX thép Việt Nam.

Hoàn thiện định giá chuyên glao nội bộ trong các DNSXTVN. Tóm tắt chương 5. TT TS ST ST nnnn SH KẾT LUẬN DANH MỤC CÔNG TRÌNH DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 108 114 116 119 123 124 124 125 129 129 132 134 138 140 141 142 144 147 147 148 149 150 vii DANH MUC CHU VIET TAT Chir viét tat Đầy đủ tiếng Việt Đầy đủ tiếng Anh ABC Xác định chi phí theo hoạt động Activity Based Costing ABB Dự toán theo hoạt động Activity Based Budget BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BHTN Bảo hiểm thất nghiệp CP Chi phi CPC Chi phi chung CPNVL Chi phi nguyén vat liéu CPNVLTT Chỉ phí nguyên vật liệu trực tiếp CPNC Chi phí nhân công CPNCTT Chi phí nhân công trực tiếp CPSXC Chi phí sản xuất chung CPSX Chi phí sản xuất CPBH Chi phi bán hàng CPQLDN Chi phí quản lý doanh nghiệp CPBĐ Chi phí biến đổi CPCĐ Chỉ phí cố định CL Chiến lược CN Chức năng CVP DN DNSXTVN DNSX ĐG GD GTSP KFCD NCTT NVLTT SCM KH KTQT KTQTCP KTTC SL SP SX TSCD Tr TT viii Phân tích chỉ phi — khối lượng - lợi nhuận Doanh nghiệp Doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam Doanh nghiệp sản xuất Đơn giản Giai đoạn Giá thành sản phẩm Kinh phí công đoàn Nhân công trực tiếp Nguyên vật liệu trực tiếp Phương pháp chỉ phí tiêu chuẩn Kế hoạch Kế toán quản trị Kế toán quan tri chi phi Ké toan tai chinh Số lượng Sản phẩm Sản xuất Tài sản cố định Trang Thanh tiền Cost — Volume - profit Standard Costing Method DANH MUC BANG, SO DO 1. Bang STT Tén bang 2.1 Phan loai chi phi 4.1 Thống kê mẫu nghiên cứu 4.2 Thống kê số lượng các DNSXTVN theo đặc điểm sản xuất 443 Bảng tổng hợp nhu cầu thông tin chi phí 5.1 Báo cáo chi phí hoạt động 5.2 Báo cáo chi phí chung của các hoạt động 5.3 Théng kê thời gian thực hiện các hoạt động 5.4 Thống kê thời gian thực hiện hoạt động 5.5 Tổng hợp thời gian thực hiện hoạt động 5.6 Bảng tổng hợp giá thành theo hoạt động 5.7 Bang tong hop chi phí hoạt động và phân tích chi phi hoạt động 2.1 Lộ trình thực hiện ABC trong các doanh nghiệp ngành thép ở Romania 3.1 Mô hình nghiên cứu Trang 37 99 100 102 144 144 144 145 146 146 147 Trang 18 76 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Gang thép giữ một vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước bởi thép là nguyên liệu của nhiều ngành công nghiệp. Đa số các nước thành công về kinh tế đều xác định sản xuất thép là ngành kinh tế trọng điểm và được đầu tư dé phát triển. Tuy nhiên, sản xuất thép là đòi hỏi vốn đầu tư lớn và hệ thống quản trị tốt. Nếu không quản trị tốt, các doanh nghiệp sẽ rất dễ phá sản, giải thể và gây hậu quả nặng nề cho nền kinh tế vi sự lãng phí vốn, cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường.

Xét về cạnh tranh, thép Việt Nam còn yếu kém trên cả hai phương diện cạnh tranh ngành và cạnh tranh về sản phẩm. Các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam có quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, phần lớn nhập phôi để cán thép, rất ít doanh nghiệp đầu tư từ khai thác quặng đến cán sản phẩm. Sản phẩm thép Việt Nam còn đơn điệu, chủ yếu là thép xây dựng được sản xuất với chỉ phí đầu vào cao hơn so với thế giới. Thực tế trên cho thấy ngành sản xuất thép Việt Nam đang phải cạnh tranh vô cùng khốc liệt.

Để tăng năng lực cạnh tranh, ngành thép Việt Nam phải tự đổi mới. Đổi mới trong quản lý, trong phương thức sản xuất, kinh doanh, tái cơ cấu doanh nghiệp.nhằm mục tiêu phân phối và sử dụng nguồn lực có hiệu quả, giảm chi phí, hạ giá thành. Muốn vậy, nhà quản trị doanh nghiệp phải có thông tin phù hợp để ra quyết định chính xác, kịp thời. Với mục tiêu kiểm soát và liên tục cắt giảm chi phí, kế toán quản tri chi phí sẽ hỗ trợ thông tin thích hợp cho việc hoạch định, điều hành, kiểm soát và đánh giá và ra quyết định.

Trên góc độ nghiên cứu, những nghiên cứu vận dụng kế toán quản trị chỉ phí hiện đại trong các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam còn rất hạn chế. Hầu hết các nghiên cứu này chỉ chú trọng vào một số doanh nghiệp sản xuất thép có quy mô lớn và tập trung vào kỹ thuật tính giá sản phâm chứ chưa xuất phát từ nhu cầu thông tin của nhà quản trị tại các đoanh nghiệp có đặc thù tổ chức quản lý và sản xuất khác nhau. Ngoài ra, hệ thống kế toán quản trị chỉ phí trong các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam còn nhiều hạn chế và chưa đáp ứng được yêu cầu quản trị, chưa kết nối và đồng bộ hóa với hệ thống các phương pháp quản trị hiện đại như quản trị chiến lược, quản trị theo hoạt động.