Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng rủi ro công nghệ thông tin đến chất lượng thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam - Đồng Quang Chung (ĐH Kinh tế TP.HCM)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐỒNG QUANG CHUNG ẢNH HƯỞNG CỦA RỦI RO CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã ngành: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN XUÂN HƯNG 2. NGUYỄN ĐÌNH HÙNG Tp.

Hồ Chí Minh BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐỒNG QUANG CHUNG ẢNH HƯỞNG CỦA RỦI RO CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã ngành: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN XUÂN HƯNG 2. NGUYỄN ĐÌNH HÙNG Tp.

Hồ Chí Minh i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ “Ảnh hưởng của rủi ro công nghệ thông tin đến chất lượng thông tin kế toán trong các doanh nghiệp tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Tất cả các kết quả nghiên cứu trong luận án đều trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Đồng Quang Chung ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành đến PGS. Nguyễn Xuân Hưng, TS.

Nguyễn Đình Hùng, là hai Thầy/ Cô trực tiếp hướng dẫn khoa học cho tôi, đã nhiệt tình chỉ dẫn, khuyến khích, động viên, nhắc nhở và giúp đỡ tôi rất nhiều trong suốt quá trình làm luận án vừa qua. Qua đây, cũng cho tôi gởi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh Tế TP.HCM, quý Thầy/ Cô Khoa Kế toán và quý Thầy/ Cô các Khoa khác đã tạo điều kiện cho tôi học tập tại trường, đã truyền đạt cho tôi những kiến thức và những kỹ năng cần thiết để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin cảm ơn đến quý Thầy/ Cô đồng nghiệp ở một số trường Đại học, quý Thầy/ Cô đồng nghiệp nơi tôi công tác, quý Anh/ Chị, bạn bè đồng nghiệp, các Anh/ Chị cựu sinh viên đang công tác tại các DN đã hết sức nhiệt tình hỗ trợ tôi thu thập những dữ liệu quan trọng phục vụ cho kết quả NC của tôi. Tôi cũng vô cùng biết ơn tình cảm động viên, nhắc nhở và hỗ trợ từ gia đình nội, ngoại hai bên; những người đã truyền thêm động lực để tôi có thể đi đến đích cuối cùng của chương trình tiến sĩ.

iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC .iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. x DANH MỤC BẢNG BIỂU. xi DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ.

xv PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu thu thập và công cụ phân tích dữ liệu.

Ý nghĩa của nghiên cứu. Kết cấu của luận án. 8 CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan về các nghiên cứu trước.

Các nghiên cứu về rủi ro CNTT và an toàn thông tin liên quan đến môi trường kế toán. Các nghiên cứu liên quan đến hệ thống thông tin kế toán và chất lượng hệ thống thông tin kế toán. Các nghiên cứu liên quan đến CLTTKT. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa rủi ro CNTT với CLHTTTKT và CLTTKT.

Nhận xét chung về các nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án. Xác định khoảng trống nghiên cứu. Định hướng nghiên cứu của luận án.

23 Kết luận chương 1. 24 CHƯƠNG 2 – CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT, MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Các khái niệm nghiên cứu. Hệ thống thông tin kế toán.

Rủi ro công nghệ thông tin. Rủi ro phần cứng. Rủi ro phần mềm. Rủi ro dữ liệu.

Rủi ro ứng dụng tiến bộ CNTT. Rủi ro nguồn lực con người. Rủi ro cam kết quản lý. Rủi ro văn hoá tổ chức.

Chất lượng hệ thống thông tin kế toán. Chất lượng thông tin kế toán. Quản lý rủi ro HTTTKT trong môi trường máy tính. Mục tiêu của HTTTKT trong môi trường máy tính.

Quản lý rủi ro. Nhận diện rủi ro. Đánh giá rủi ro. Phòng ngừa rủi ro.

Các lý thuyết nền có liên quan đến nghiên cứu. Lý thuyết cấu trúc. Lý thuyết ngẫu nhiên. Các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.

Các giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. 64 Kết luận chương 2. 65 CHƯƠNG 3 – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Nghiên cứu định tính.

Mục tiêu nghiên cứu định tính. Nghiên cứu tài liệu. Phỏng vấn chuyên gia. Phương pháp chọn mẫu.

Đối tượng tham gia phỏng vấn. Phương pháp thu thập dữ liệu. Công cụ thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu.

Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu. Nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu định lượng sơ bộ. Phương pháp thu thập dữ liệu.

Công cụ thu thập dữ liệu. Phương pháp chọn mẫu và kích thước mẫu. Công cụ xử lý dữ liệu. Nghiên cứu định lượng chính thức.

Phương pháp và công cụ thu thập dữ liệu. Phương pháp chọn mẫu và kích thước mẫu. Công cụ xử lý dữ liệu. 79 vi Kết luận chương 3.

80 CHƯƠNG 4 – KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN. Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu sơ bộ.

Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Đánh giá giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo. Kết luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ. Nghiên cứu chính thức.

Mô hình nghiên cứu và thang đo các khái niệm nghiên chính thức. Kết quả thống kê mô tả. Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Đánh giá giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo.

Phân tích nhân tố khẳng định. Kiểm định mô hình nghiên cứu và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kiểm định sự khác biệt trung bình giữa các tổng thể bằng phân tích One-Way ANOVA. Bàn luận về kết quả nghiên cứu.

Tóm tắt những điểm chính của kết quả nghiên cứu. Bàn luận kết quả các nhân tố tác động đến CLHTTTKT. Bàn luận kết quả sự khác biệt trong đánh giá về mức độ ảnh hưởng của các rủi ro CNTT đến CLHTTTKT giữa các nhóm đối tượng khảo sát. Bàn luận kết quả về CLTTKT.

140 Kết luận chương 4. 141 CHƯƠNG 5 – KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN LÝ. Hàm ý đối với doanh nghiệp. Hàm ý đối với các hội nghề nghiệp kế toán và kiểm toán.

Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai. Hạn chế của nghiên cứu. Hướng nghiên cứu trong tương lai. 156 Kết luận chương 5.

157 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 159 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 176 Phụ lục 1 – Tổng kết NC về rủi ro CNTT và an toàn thông tin liên quan đến môi trường kế toán. 176 Phụ lục 2 – Tổng kết NC liên quan đến HTTTKT và CLHTTTKT.

187 Phụ lục 3 – Tổng kết NC liên quan đến CLTTKT. 191 Phụ lục 4 – Tổng kết NC về mối quan hệ giữa rủi ro CNTT với CLHTTTKT và CLTTKT. 196 Phụ lục 5 – Tóm tắt các khái niệm và thang đo sử dụng trong NC. 198 Phụ lục 6 – Danh sách các chuyên gia tham gia phỏng vấn, thảo luận.

210 Phụ lục 7 – Kết quả thảo luận về các khái niệm NC trong mô hình và thang đo các khái niệm NC. 211 Phụ lục 8 – Mẫu dàn bài thảo luận với chuyên gia ở giai đoạn NC định tính. 214 Phụ lục 9 – Danh sách công ty tham gia khảo sát sơ bộ. 224 Phụ lục 10 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro phần cứng (NC định lượng sơ bộ).

228 Phụ lục 11 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro phần mềm (NC định lượng sơ bộ). 228 Phụ lục 12 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro dữ liệu (NC định lượng sơ bộ). 230 viii Phụ lục 13 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro ứng dụng tiến bộ CNTT (NC định lượng sơ bộ). 230 Phụ lục 14 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro nguồn lực con người (NC định lượng sơ bộ).

231 Phụ lục 15 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro cam kết quản lý (NC định lượng sơ bộ). 231 Phụ lục 16 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro văn hoá tổ chức (NC định lượng sơ bộ). 232 Phụ lục 17 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo CLHTTTKT (NC định lượng sơ bộ). 234 Phụ lục 18 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo CLTTKT (NC định lượng sơ bộ).

234 Phụ lục 19 – Kết quả phân tích EFA cho nhóm biến độc lập (giai đoạn NC định lượng sơ bộ). 235 Phụ lục 20 – Kết quả phân tích EFA cho nhóm biến phụ thuộc (giai đoạn NC định lượng sơ bộ). 248 Phụ lục 21 – Thống kê chi tiết về các cá nhân và DN tham gia khảo sát. 252 Phụ lục 22 – Phiếu khảo sát được sử dụng ở giai đoạn NC định lượng sơ bộ và chính thức.

264 Phụ lục 23 – Danh sách công ty tham gia khảo sát chính thức. 271 Phụ lục 24 - Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro phần cứng (giai đoạn NC chính thức). 284 Phụ lục 25 - Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro phần mềm (giai đoạn NC chính thức). 284 Phụ lục 26 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro phần mềm lần 2 (giai đoạn NC chính thức).

285 Phụ lục 27 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro dữ liệu (giai đoạn NC chính thức). 285 ix Phụ lục 28 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro ứng dụng tiến bộ CNTT (giai đoạn NC chính thức). 286 Phụ lục 29 – Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Rủi ro nguồn lực con người (giai đoạn NC chính thức) .