Luận án: Chất lượng phần mềm kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------------------- BÙI QUANG HÙNG NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM KẾ TOÁN VỚI HOẠT ĐỘNG KẾ TOÁN, NĂNG LỰC PHẢN ỨNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------------------- BÙI QUANG HÙNG NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM KẾ TOÁN VỚI HOẠT ĐỘNG KẾ TOÁN, NĂNG LỰC PHẢN ỨNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã ngành: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

Hồ Chí Minh – Năm 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án tiến sĩ kinh tế “Nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Bùi Quang Hùng ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Võ Văn Nhị, người Thầy hướng dẫn khoa học của tôi, người đã khuyến khích, hướng dẫn, động viên tôi trong suốt những năm tôi làm việc ở Khoa Kế toán cũng như trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án.

Sự hướng dẫn, động viên, chỉ bảo, đóng góp ý kiến của Thầy đã giúp tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể quý Thầy/Cô trong khoa Kế toán, bộ môn Hệ thống thông tin Kế toán đã giảng dạy, trang bị cho tôi những kiến thức, kỹ năng và những hỗ trợ cần thiết làm cơ sở cho tôi hoàn thành luận án này. Xin cảm ơn các Thầy/Cô lãnh đạo nhà trường, các đơn vị, các anh/chị/em đồng nghiệp ở Phòng Tài chính – Kế toán đã luôn động viên, hỗ trợ, tạo điều kiện và gánh vác công việc giúp tôi hoàn thành luận án. Cảm ơn các bạn cựu sinh viên Khoa Kế toán đang công tác tại các doanh nghiệp đã hỗ trợ tôi trong quá trình khảo sát- thu thập dữ liệu.

Tôi vô cùng biết ơn Ông/Bà Nội, Ngoại, những người người sinh thành, nuôi dưỡng, giáo dục và luôn hỗ trợ tôi; Cảm ơn mẹ Tú Anh, Thùy Anh và những đứa con trai xinh, gái đẹp Trang Anh, Quang Anh, Ngọc Quyên, Thiên Phúc - Những người bạn đồng hành suốt cuộc đời đã thương yêu hỗ trợ và cung cấp năng lượng để tôi có thể hoàn thành không chỉ công việc này. Hồ Chí Minh 1/12/2018 iii MỤC LỤC Trang bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục các bảng biểu Danh mục các hình vẽ PHẦN MỞ ĐẦU. Tình hình ứng dụng phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp Việt Nam. Sự cần thiết của đề tài.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài.

Kết cấu của đề tài. 10 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán.

Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Ảnh hưởng của CNTT đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Tổng quan về những nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán. Nghiên cứu về ứng dụng ERP. Nghiên cứu về ứng dụng PMKT.

Nhận xét và xác định khe hổng nghiên cứu. Đối với các nghiên cứu ở nước ngoài. Đối với các nghiên cứu trong nước. Khoảng trống nghiên cứu.

Kết luận chương 1. 27 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Các khái niệm nghiên cứu. PMKT và chất lượng PMKT.

Lợi ích của kế toán do ứng dụng PMKT. Hoạt động kế toán quản trị. Năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh và ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive advantage theory). Ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh tranh. Lý thuyết nguồn lực và áp dụng CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động.

Lý thuyết nguồn lực (Resource based view theory). Ứng dụng hệ thống CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động dựa trên lý thuyết nguồn lực. Khái niệm về kế toán và tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin. Kế toán và chức năng của kế toán.

Tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu. Tác động của chất lượng phần mềm đến lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT. Tác động của chất lượng phần mềm đến hoạt động kế toán quản trị.

Tác động của chất lượng phần mềm đến năng lực phản ứng của tổ chức. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT đến kế toán quản trị. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm đến năng lực phản ứng. Tác động của kế toán quản trị đến Năng lực phản ứng của doanh nghiệp.

Tác động của năng lực phản ứng của tổ chức đến hiệu quả hoạt động. Tác động của chất lượng PMKT đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các yếu tố kiểm soát liên quan đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu đề xuất.

Mô hình lý thuyết. Mô hình cạnh tranh. Kết luận chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Giai đoạn 1: Xây dựng thang đo nháp các khái niệm. Giai đoạn 2: Nghiên cứu sơ bộ. Giai đoạn 3: Nghiên cứu chính thức.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp định tính. Nghiên cứu tại bàn. Phỏng vấn chuyên gia.

Phương pháp định lượng. Giai đoạn 1: Khảo sát định lượng sơ bộ. Giai đoạn 2: Khảo sát, thu thập dữ liệu định lượng chính thức. Thiết kế nghiên cứu sơ bộ.

Phỏng vấn định tính lần 1. Phân tích định lượng sơ bộ. Phỏng vấn định tính lần 2. Thiết kế nghiên cứu chính thức.

Mẫu và phương pháp thu nhập dữ liệu. Công cụ xử lý dữ liệu. Phương pháp kiểm tra mô hình đo lường. Phương pháp kiểm tra mô hình cấu trúc.

Xây dựng thang đo lường các khái niệm nghiên cứu. Chất lượng phần mềm. Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm. Các hoạt động kế toán quản trị.

Năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Kết luận chương 3. 81 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Kết quả nghiên cứu sơ bộ. Kết quả nghiên cứu định tính lần 1. Đánh giá sự phù hợp của mô hình. Sự phù hợp của thang đo.

Kết quả định lượng sơ bộ. Thang đo chất lượng phần mềm. Thang đo lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm. Thang đo khả năng phản ứng của công ty.

Thang đo hoạt động kế toán quản trị. Thang đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Phân tích định tính lần 2. Mô hình nghiên cứu và thang đo các khái niệm nghiên cứu chính thức.

Kết quả nghiên cứu chính thức. Thống kê mô tả. Kiểm tra mô hình đo lường. Đánh giá sơ bộ thang đo bằng phương EFA.

Kiểm định mô hình đo lường bằng phương pháp CFA. Kiểm tra mô hình lý thuyết. Kiểm tra mô hình cạnh tranh. Kiểm định mô hình lý thuyết bằng Bootstrap.

Bàn luận về kết quả nghiên cứu. Về mô hình đo lường. Thang đo khái niệm chất lượng PMKT. Thang đo khái niệm lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm.

Thang đo khái niệm Hoạt động kế toán quản trị. Thang đo khái niệm Năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Thang đo khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Về các giả thuyết nghiên cứu.

So sánh các giả thuyết nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây. Phân tích tác động của các khái niệm đối với các giả thuyết nghiên cứu. So sánh mô hình lý thuyết và mô hình cạnh tranh. Kết quả kiểm tra các biến kiểm soát.

Kết luận chương 4. 140 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý. Tổng kết quá trình nghiên cứu. Về mô hình đo lường.

Về mô hình nghiên cứu. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát. Đóng góp của đề tài. Đối với các khái niệm nghiên cứu.

Đối với các lý thuyết. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo. Kết luận chương. 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC.

153 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 165 Phụ lục 1: Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu. 165 Phụ lục 2: Tổng hợp 1 số nghiên cứu liên quan tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay. 195 Phụ lục 3: Câu hỏi phỏng vấn định tính (lần 1).

200 Phụ lục 4: danh sách các chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 1). 201 viii Phụ lục 5: bảng hỏi phỏng vấn định lượng sơ bộ. 203 Phụ lục 6: Danh sách nhóm chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 2). 209 Phụ lục 7: Thang đo định lượng chính thức.

210 Phụ lục 8: Danh sách 100 doanh nghiệp phỏng vấn sơ bộ. 214 Phụ lục 9: Danh sách 401 doanh nghiệp phỏng vấn chính thức. 217 Phụ lục 10: Kết quả phát triển thang đo các khái niệm nghiên cứu. 226 Phụ lục 11: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo (Nghiên cứu sơ bộ).

239 Phụ lục 12: Phân tích EFA các thang đo (Nghiên cứu sơ bộ). 244 Phụ lục 13: Thống kê mô tả đặc điểm doanh nghiệp khảo sát chính thức. 249 Phụ lục 14: Thống kê mô tả thang đo trong mô hình nghiên cứu chính thức. 250 Phụ lục 15: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo trong nghiên cứu chính thức.

254 Phụ lục 16: Kết quả phân tích EFA trong nghiên cứu chính thức. 258 Phụ lục 17: Kết quả phân tích CFA trong nghiên cứu chính thức. 265 Phụ lục 18: Mô hình SEM (Mô hình lý thuyết). 275 Phụ lục 19: Mô hình SEM (Mô hình cạnh tranh) .