Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng thông tin kế toán đến quyết định chiến lược và hiệu quả doanh nghiệp thương mại phía Nam Việt Nam - Vũ Thanh Long, ĐH Kinh tế TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH VŨ THANH LONG ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHIẾN LƯỢC CỦA NHÀ QUẢN TRỊ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TẠI CÁC TỈNH THÀNH PHÍA NAM VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2023 i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH VŨ THANH LONG ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHIẾN LƯỢC CỦA NHÀ QUẢN TRỊ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TẠI CÁC TỈNH THÀNH PHÍA NAM VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9.01 Người hướng dẫn khoa học: TS.

Phạm Ngọc Toàn TS. Nguyễn Thị Thu TP. Hồ Chí Minh – Năm 2023 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Ảnh hưởng của thông tin kế toán đến quyết định chiến lược của nhà quản trị và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thương mại tại các tỉnh thành phía nam Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Người hướng dẫn khoa học. Kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực.

Nội dung của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Vũ Thanh Long iii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến hai giảng viên hướng dẫn là TS. Phạm Ngọc Toàn và TS. Nguyễn Thị Thu.

Trong suốt quá trình làm luận án, hai giảng viên đã luôn tận tình theo sát hỗ trợ, định hướng nghiên cứu, giải đáp những vướng mắc cũng như nhắc nhở tôi hoàn thành kế hoạch. Nhờ vậy, tôi đã có thêm động lực và luôn nỗ lực cố gắng để hoàn thành luận án này. Bên cạnh đó, tôi xin chân thành cảm ơn Trưởng/Phó Khoa Kế toán, các giảng viên Khoa Kế toán và những giảng viên đã giảng dạy và cung cấp cho tôi những kiến thức bổ ích trong suốt quá trình học tập tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.

Tôi cũng chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Nhà trường, Lãnh đạo Viện đào tạo Sau đại học và các anh chị quản lý của Viện đào tạo Sau đại học đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành các thủ tục trong quá trình học tập cũng như thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi chắc rằng mình sẽ không thể hoàn thành luận án này nếu không có sự hỗ trợ và động viên từ phía những người thân trong gia đình. Do vậy, tôi xin gửi lời cảm ơn và biết ơn sâu sắc nhất đến những người thân của tôi. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Vũ Thanh Long iv MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

xi DANH MỤC CÁC BẢNG. xii DANH MỤC HÌNH .xv PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và đối tượng khảo sát. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Kết cấu luận án .7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của thông tin kế toán đến quyết định chiến lược và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Các nghiên cứu trên thế giới. Ảnh hưởng thông tin kế toán đến ra quyết định chiến lược. Ảnh hưởng của ra quyết định chiến lược đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Ảnh hưởng thông tin kế toán đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các nghiên cứu tại Việt Nam. Ảnh hưởng thông tin kế toán đến ra quyết định chiến lược. Ảnh hưởng của ra quyết định chiến lược đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Ảnh hưởng thông tin kế toán đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Nhận xét các nghiên cứu trước và xác định khoảng trống nghiên cứu. Nhận xét các nghiên cứu trước. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án.46 Kết luận chương 1 .48 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT.

Tổng quan các khái niệm nghiên cứu. Tổng quan thông tin kế toán. Khái niệm thông tin kế toán. Nội dung thông tin kế toán.

Tổng quan về ra quyết định chiến lược. Khái niệm nghiên cứu. Quy trình ra quyết định. Khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Quan hệ giữa TTKT, ra quyết định chiến lược và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Lý thuyết thông tin hữu ích (Decision usefulness theory) .58 Nội dung lý thuyết .58 Vận dụng lý thuyết thông tin hữu ích vào nội dung nghiên cứu của luận án. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory) .60 Nội dung lý thuyết .60 Vận dụng lý thuyết thông tin bất cân xứng vào nội dung nghiên cứu của luận án. Lý thuyết hành vi quản lý của H.Simon (management behavior by H.62 Nội dung lý thuyết:.62 Vận dụng lý thuyết hành vi quản lý vào nội dung nghiên cứu của luận án.

Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu. Ảnh hưởng của thông tin kế toán đến ra quyết định chiến lược. Ảnh hưởng của thông tin kế toán đến hiệu quả hoạt động. Ảnh hưởng của ra quyết định chiến lược đến hiệu quả hoạt động.

Ảnh hưởng trung gian của ra quyết định chiến lược. Mô hình nghiên cứu đề xuất.69 Kết luận chương 2 .71 vii CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu.

Thang đo thông tin kế toán. Thang đo ra quyết định chiến lược. Thang đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Nghiên cứu sơ bộ.

Nghiên cứu định tính (thảo luận chuyên gia). Mục đích thảo luận nhóm chuyên gia. Các bước thảo luận nhóm chuyên gia. Lựa chọn chuyên gia và phương pháp thu thập dữ liệu.

Nghiên cứu định lượng sơ bộ. Quy trình phân tích sơ bộ định lượng. Nghiên cứu định lượng chính thức. Đối tượng khảo sát và phương pháp thu thập dữ liệu.

Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu. Phương pháp phân tích dữ liệu .93 viii Kết luận chương 3 .97 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN. Kết quả nghiên cứu định tính (thảo luận chuyên gia). Kết quả thảo luận chuyên gia về sự phù hợp của mô hình.

Kết quả thảo luận chuyên gia về sự phù hợp của thang đo. Kết quả nghiên cứu sơ bộ định lượng. Đánh giá sơ bộ độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha. Phân tích nhân tố khám phá.

Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức. Thông tin mẫu khảo sát. Kiểm định độ tin cậy thang đo. Kiểm định giá trị hội tụ của thang đo.

Kiểm định giá trị phân biệt của thang đo. Kiểm định mô hình cấu trúc. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến. Đánh giá mức độ giải thích của biến độc lập cho phụ thuộc R2.

Đánh giá sự phù hợp khả năng dự báo. Đánh giá hệ số ảnh hưởng f2. Kết quả kiểm định các giả thuyết về ảnh hưởng trực tiếp. Kết quả kiểm định các giả thuyết về ảnh hưởng gián tiếp.

Kiểm tra ảnh hưởng gián tiếp. Kiểm tra bổ sung ảnh hưởng gián tiếp. Bàn luận kết quả nghiên cứu. Bàn luận kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng thông tin kế toán đến ra quyết định chiến lược.

Bàn luận kết quả nghiên cứu về ảnh thông tin kế toán đến hiệu quả hoạt động của DN. Bàn luận kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng quyết định chiến lược đến hiệu quả hoạt động của DN. Bàn luận kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng trung gian của ra quyết định chiến lược từ tác động gián tiếp của thông tin kế toán đến hiệu quả hoạt động .151 Kết luận chương 4 .153 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý. Hàm ý về lý thuyết.

Hàm ý về thực tiễn. Hạn chế của nghiên cứu và các hướng nghiên cứu tiếp theo .160 x DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.1 TÀI LIỆU THAM KHẢO .30 xi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT NỘI DUNG BCTC Báo cáo tài chính CA Cronbach’s Alpha CMKT Chuẩn mực kế toán CT Công ty DN Doanh nghiệp FASB Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ HĐQT Hội đồng quản trị HQPTC Hiệu quả phi tài chính HQHĐ Hiệu quả hoạt động HQTC Hiệu quả tài chính HTTT Hệ thống thông tin IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế KQHĐKD Kết quả hoạt động kinh doanh KT Kế toán KTNB Kiểm toán nội bộ KTQT Kế toán quản trị KTTC Kế toán tài chính NQL Nhà quản lý QĐ Quyết định QTCT Quản trị công ty TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TTCK Thị trường chứng khoán TTKT Thông tin kế toán VN Việt Nam xii DANH MỤC CÁC BẢNG TÊN BẢNG Trang Bảng 3.1: Thang đo các nhóm khái niệm trong nghiên cứu 75 Bảng 3.2: Thang đo thông tin kế toán tài chính 76 Bảng 3.3: Thang đo thông tin kế toán quản trị 82 Bảng 3.4: Thang đo ra quyết định chiến lược 84 Bảng 3.5: Thang đo hiệu quả hoạt động 86 Bảng 3.6: Các tiêu chí kiểm định mô hình đo lường 94 Bảng 3.7: Các tiêu chí kiểm định mô hình cấu trúc 94 Bảng 3.8: Quy trình kiểm tra ảnh hưởng trung gian theo Baron và Kenny 95 (1986) Bảng 3.9: Điều kiện cho các tiêu chí CI và VAF 96 Bảng 4.1: Thang đo Thông tin kế toán (Kết quả phỏng vấn định tính) 109 Bảng 4.2: Thang đo ra quyết định chiến lược (Kết quả phỏng vấn định tính) 117 Bảng 4.3: Thang đo Hiệu quả hoạt động (Kết quả phỏng vấn định tính) 119 Bảng 4.4: Đặc điểm mẫu nghiên cứu sơ bộ 120 Bảng 4.5: Kết quả CA thang đo sự phù hợp 121 Bảng 4.6: Kết quả CA thang đo trung thực 122 Bảng 4.7: Kết quả CA thang đo dễ hiểu 122 Bảng 4.8: Kết quả CA thang đo so sánh 123 Bảng 4.9: Kết quả CA thang đo phạm vi rộng 123 Bảng 4.10: Kết quả CA thang đo kịp thời 124 Bảng 4.11: Kết quả CA thang đo đồng bộ 125 Bảng 4.12: Kết quả CA thang đo tích hợp 125 Bảng 4.13: Kết quả CA thang đo ra quyết định chiến lược 125 Bảng 4.14: Kết quả CA thang đo tài chính 126 Bảng 4.15: Kết quả CA thang đo phi tài chính 127 Bảng 4.16: Kết quả EFA thang đo TTKT 129 xiii Bảng 4.17: Đặc điểm DN khảo sát 132 Bảng 4.18: Kiểm định độ tin cậy thang đo 134 Bảng 4.19: Kiểm định giá trị hội tụ của thang đo 135 Bảng 4.20: AVE và tương quan giữa các cấu trúc 137 Bảng 4.21: Bảng hệ số tải chéo 138 Bảng 4.