Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học Việt Nam - Luận án Tiến sĩ Luật học

THùC HIÖN PH¸P LUËT VÒ VI£N CHøC TRONG TR¦êNG §¹I HäC ë VIÖT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2016 THùC HIÖN PH¸P LUËT VÒ VI£N CHøC TRONG TR¦êNG §¹I HäC ë VIÖT NAM Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS CHU HỒNG THANH HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và từ những nguồn hợp pháp. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục bảng Danh mục sơ đồ MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức. Các nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học.

Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. 19 Kết luận chương 1. 22 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƢỜNG ĐẠI HỌC. Khái niệm viên chức, pháp luật về viên chức trong trường đại học.

Viên chức và viên chức trong trường đại học. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về viên chức trong trường đại học. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, vai trò, tiêu chí đánh giá, nhân tố tác động đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Khái niệm, đặc điểm, các hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học.

Đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Các tiêu chí đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Những nhân tố đảm bảo và tác động tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học.

Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của Nhật Bản65 2. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học của Cộng hòa Pháp68 2. Thực hiện pháp luật viên chức trong trường đại học của Trung Quốc.

Một số giá trị Việt Nam có thể tham khảo, tiếp thu. Giả thuyết khoa học. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. 73 Kết luận chương 2.

74 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM. Xây dựng, ban hành văn bản để thực hiện Luật Giáo dục và Luật Viên chức. Thực hiện pháp luật về tuyển dụng viên chức trong trường đại học. Thực hiện pháp luật về sử dụng, quản lý, đánh giá, bổ nhiệm viên chức, thực hiện quyền, nghĩa vụ của viên chức, khen thưởng, kỷ luật đối với viên chức trong trường đại học.

94 Kết luận chương 3. 110 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần phù hợp với các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học.

Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần bảo đảm sự minh bạch và bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền “tự do học thuật” của viên chức. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học.

Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay. Hoàn thiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục. Bồi dưỡng và giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học.

Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học. Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp của viên chức trong ngành giáo dục nói chung, trong các trường đại học nói riêng. 142 Kết luận chương 4.

149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CBGD: Cán bộ giảng dạy CHXHCN: Cộng hòa XHCN ĐHQGHN: Đại học Quốc gia Hà Nội GD&ĐT: Giáo dục và Đào tạo GVĐH: Giảng viên đại học GVQLGD: Giảng viên quản lý giáo dục HĐLV: Hợp đồng làm việc NCKH: Nghiên cứu khoa học NNLQLGD: Nguồn nhân lực quản lý giáo dục NVCL: Nhiệm vụ chiến lược QLGD: Quản lý giáo dục UBND: Ủy ban nhân dân VBQPPL: Văn bản quy phạm pháp luật XHCN: Xã hội chủ nghĩa NXB: Nhà xuất bản DANH MỤC BẢNG Số hiệu bảng Tên bảng Trang Bảng 3.1: Thống kê viên chức là giảng viên trong các trường cao đẳng, đại học năm học 2014 - 2015 86 Bảng 3.2: Khảo sát giảng viên, chuyên viên sử dụng pháp luật về viên chức trong trường đại học 108 DANH MỤC SƠ ĐỒ Số hiệu Tên sơ đồ Trang Sơ đồ 3. Quản lý viên chức trong hai trường đại học Quốc gia (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh) 99 Sơ đồ 3.

Quản lý viên chức trong các trường đại học khác 99 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cùng với những biến đổi của tình hình thế giới đã tác động sâu sắc đến tất cả các yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng xã hội và đòi hỏi mỗi cá nhân, cộng đồng, dân tộc đều phải có những cải biến căn bản để cùng tồn tại và phát triển trong nhịp bước khẩn trương của thời đại. Với lí do đó, trách nhiệm của nhà nước là phải xây dựng và bảo đảm một hành lang pháp lý thông thoáng, chuẩn xác, có hiệu lực và hiệu quả cao khi thi hành, thực hiện. Hơn thế, pháp luật còn phải tạo ra những điều kiện để mỗi cá nhân, tổ chức hay lực lượng lao động xã hội được phát huy, phát triển mọi năng lực vốn có của bản thân mang đến sự hưng thịnh cho quốc gia; đồng thời, góp phần xây dựng thế giới hòa bình, nhân sinh và tiến bộ.

Phát triển giáo dục vốn được coi là quốc sách hàng đầu. Sự tác động của pháp luật một mặt phải nâng cao chất lượng giáo dục, mặt khác bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng cho đội ngũ viên chức đang làm việc trong lĩnh vực này. Riêng đối với đào tạo đại học, sự tác động, điều chỉnh của pháp luật cần hướng tới mục tiêu nhằm tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội. Muốn vậy, mọi quy định và quá trình thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học phải là sự tác động tích cực và toàn diện nhằm giúp họ có cơ hội, điều kiện tốt nhất để có thể mang đến những biến đổi mới về chất trong đào tạo đại học của nước nhà.

Căn cứ vào vị trí, vai trò, tầm quan trọng của viên chức, pháp luật Việt Nam đã từng bước tách đội ngũ viên chức ra khỏi đối tượng là cán bộ, công chức, xây dựng một Luật riêng - Luật Viên chức năm 2010 điều chỉnh lực lượng lao động này. Điều đó không chỉ có ý nghĩa về mặt hoàn thiện hệ thống pháp luật thực định, mà quan trọng hơn, bởi đó là hành lang pháp lý phân định rõ hoạt động nghề nghiệp của viên chức so với hoạt động công vụ của cán bộ, công chức, đẩy mạnh việc thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị sự nghiệp công lập trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế. 1 Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, đặc biệt kể từ khi có Luật Viên chức ra đời, bên cạnh những thành kết quả đạt được, đã bộc lộ nhiều điểm bất cập, những khó khăn, vướng mắc, không chỉ đối với viên chức khi tuân thủ, thi hành, sử dụng những quy định pháp luật liên quan, mà còn đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khi áp dụng pháp luật. Điều đó xuất phát từ thực tế là hiện nay tồn tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau do các cơ quan khác nhau ban hành tại nhiều thời điểm cùng điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học.

Mặt khác, Luật điều chỉnh chuyên biệt đối với đối tượng là viên chức trong trường đại học (phần lớn là đội ngũ giảng viên, giáo viên) với những đặc thù nghề nghiệp của họ hiện vẫn chưa được ban hành. Do đó, những bất cập, tồn tại trong công tác tuyển dụng, sử dụng, quản lý, chính sách đãi ngộ. đối với viên chức trong trường đại học trước đây, khi chưa có Luật Viên chức ra đời, vẫn chưa được giải quyết một cách triệt để, thấu đáo. Ngoài ra, quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học là đơn vị sự nghiệp công lập đang tạo ra sự khác biệt, sự phân biệt rất lớn đối với các trường đại học ngoài công lập mà chưa tìm ra được sự lý giải khoa học, những căn cứ thuyết phục.

Để đạt được mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội, góp phần rút ngắn tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc xây dựng, phát triển đội ngũ viên chức trong các trường đại học cần được thực hiện trên nền tảng pháp lý vững chắc với các văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao, thực sự phát huy được hiệu quả khi thực thi, áp dụng.