Luận án TS: Từ ngữ nghề nghiệp nghề biển ở Thanh Hóa (Ngôn ngữ - Văn hóa) - Nguyễn Văn Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN VĂN DŨNG TỪ NGỮ NGHỀ NGHIỆP NGHỀ BIỂN Ở THANH HÓA (TỪ BÌNH DIỆN NGÔN NGỮ - VĂN HÓA) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN VINH - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN VĂN DŨNG TỪ NGỮ NGHỀ NGHIỆP NGHỀ BIỂN Ở THANH HÓA (TỪ BÌNH DIỆN NGÔN NGỮ - VĂN HÓA) Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: GS. LÊ QUANG THIÊM PGS. HOÀNG TRỌNG CANH VINH - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của bất kỳ tác giả nào. Kết quả nghiên cứu và số liệu hoàn toàn trung thực và chưa có ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào.

Tác giả luận án Nguyễn Văn Dũng ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn tận tình, những đóng góp quý báu cùng sự khích lệ, động viên tinh thần to lớn của tập thể thầy giáo hướng dẫn: GS. TS Lê Quang Thiêm và PGS. Hoàng Trọng Canh. Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy.

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn hiện đề tài luận án, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất của các thầy cô trong Bộ môn Ngôn ngữ, Khoa Sư phạm Ngữ v n, Phòng Sau đại học và lãnh đạo Trư ng Đại học Vinh. Bên cạnh đó, chúng tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo trư ng Đại học V n hoá, Thể thao và Du lịch Thanh Hoá cùng các đồng nghiệp, bạn bè, các thành viên trong gia đình đã tạo mọi điều kiện tốt nhất, đặc biệt là các sinh viên ngành V n hoá đã cũng cấp tư liệu quý báu. Chúng tôi tự đáy lòng xin chân thành cảm ơn ! Thanh Hóa, tháng 6 năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Văn Dũng iii BẢNG KÝ HIỆU VIẾT TẮT TT QUY ƢỚC GIẢI THÍCH VIẾT TẮT 1 Thành tố độc lập A 2 Yếu tố có ngh a dùng trong ngôn ngữ toàn dân 3 Thành tố không độc lập B 4 Yếu tố có ngh a dùng trong phương ngữ Kí hiệu những nội dung trích dẫn trong Tài liệu tham khảo được dùng dấu [, tr. ], cụ thể: số thứ tự của tài liệu ở phần Tài liệu tham khảo; số trang của nội dung trích dẫn.

Trong trư ng hợp nếu nội dung trích dẫn có nhiều trang liên tục thì số trang được tiếp nối bằng dấu gạch ngang (-). iv MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN .ii BẢNG KÝ HIỆU VIẾT TẮT .iii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu. ngh a lý luận và thực ti n của luận án. Bố cục của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI. T ng quan tình hình nghiên cứu. Những công trình nghiên cứu về từ ngữ nghề nghiệp. Những công trình nghiên cứu về từ ngữ nghề biển.

Những công trình nghiên cứu về từ ngữ nghề biển ở Thanh Hóa. Cơ sở lý thuyết của đề tài. Những vấn đề chung về từ ngữ nghề nghiệp. Mối quan hệ giữa từ nghề nghiệp với các lớp từ ngữ khác.

V n hóa và mối quan hệ ngôn ngữ - v n hóa. Mối quan hệ ngôn ngữ - v n hóa. Định danh và đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của định danh. Khái niệm định danh.

Cơ chế định danh. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của định danh. Cấu tạo và phương thức cấu tạo từ, ngữ. Quan niệm về từ và các kiểu cấu tạo từ.

Quan niệm về ngữ và các kiểu cấu tạo ngữ. Khái quát chung về địa bàn t nh Thanh Hóa, nghề biển và kết quả thu thập, phân loại từ ngữ nghề biển ở Thanh Hóa. Khái quát chung về địa bàn t nh Thanh Hóa. Khái quát chung về nghề biển Thanh Hóa.

Kết quả thu thập và phân loại. Tiểu kết chương 1. ĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ - VĂN HÓA CỦA TỪ NGỮ CHỈ CÔNG CỤ, PHƢƠNG TIỆN NGHỀ BIỂN Ở THANH HÓA. Cấu tạo từ ngữ nghề nghiệp ch công cụ, phương tiện nghề biển ở Thanh Hóa.

Các loại từ ngữ nghề biển ch công cụ, phương tiện xét về cấu tạo. Mô hình cấu tạo từ ch công cụ, phương tiện nghề biển ở Thanh Hóa. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện - xét về nguồn gốc. Từ ngữ ch công cụ, phương tiện có nguồn gốc thuần Việt.

Từ ngữ ch công cụ, phương tiện có nguồn gốc vay mượn. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện xét từ phương diện định danh. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển ở Thanh Hóa - xét về tính có lý do. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển ở Thanh Hóa - xét về cách thức biểu thị của tên gọi.

Một số nét đặc trưng v n hóa xứ Thanh qua định danh lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển. Lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển phản ánh tư duy tri nhận của cư dân biển Thanh Hóa. Cấu tạo lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển thể hiện đặc điểm lựa chọn định danh của cư dân biển Thanh Hóa. Lớp từ ngữ ch công cụ, phương tiện phản ánh ngư trư ng khai thác truyền thống của cư dân biển Thanh Hóa.

Tiểu kết chương 2. ĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ - VĂN HÓA CỦA TỪ NGỮ CHỈ QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG NGHỀ BIỂN Ở THANH HÓA. Cấu tạo từ ngữ nghề nghiệp ch quy trình hoạt động nghề biển ở Thanh Hóa. Các loại từ ngữ nghề biển ch quy trình hoạt động, xét về cấu tạo.

Mô hình cấu tạo từ ch quy trình hoạt động nghề biển ở Thanh Hóa. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch quy trình hoạt động - xét về nguồn gốc. Từ ngữ ch quy trình hoạt động có nguồn gốc thuần Việt. Từ ngữ ch quy trình hoạt động có nguồn gốc vay mượn.

Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch quy trình hoạt động xét từ phương diện định danh. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch quy trình hoạt động nghề biển ở Thanh Hóa - xét về tính có lý do. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch quy trình hoạt động - xét về cách thức biểu thị của tên gọi. Một số nét đặc trưng v n hóa xứ Thanh biểu hiện qua lớp từ ch quy trình hoạt động nghề biển.

Đặc trưng v n hóa xứ Thanh biểu hiện qua cấu tạo tên gọi lớp từ ch quy trình hoạt động nghề biển. Đặc trưng v n hóa xứ Thanh biểu hiện qua phương thức định danh của lớp từ ch quy trình hoạt động nghề biển. Đặc trưng v n hóa xứ Thanh biểu hiện qua thơ ca dân gian phản ánh hoạt động nghề biển. Tiểu kết chương 3.

110 vii Chƣơng 4. ĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ - VĂN HÓA CỦA TỪ NGỮ CHỈ SẢN PHẨM NGHỀ BIỂN Ở THANH HÓA. Cấu tạo từ ngữ nghề nghiệp ch sản phẩm nghề biển ở Thanh Hóa. Các loại từ ngữ nghề biển ch sản phẩm xét về cấu tạo.

Mô hình cấu tạo từ ch sản phẩm nghề biển ở Thanh Hóa. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch sản phẩm - xét về nguồn gốc. Từ ngữ ch sản phẩm có nguồn gốc thuần Việt. Từ ngữ ch sản phẩm nghề biển có nguồn gốc vay mượn.

Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch sản phẩm, xét từ phương diện định danh. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch sản phẩm nghề biển ở Thanh Hóa- xét về tính có lý do. Đặc trưng ngôn ngữ - v n hóa của lớp từ ngữ ch sản phẩm nghề biển ở Thanh Hóa - xét về cách thức biểu thị của tên gọi. Một số nét v n hóa biển xứ Thanh qua lớp từ ngữ ch sản phẩm nghề biển.

Cách thức lựa chọn đặc trưng để định danh lớp từ ngữ nghề cá và có liên quan đến nghề cá. Tên gọi cá và liên quan đến nghề cá biểu trưng cho tâm hồn và tính cách của cư dân biển xứ Thanh. Tiểu kết chương 4. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHỤ LỤC viii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Trang Bảng: Bảng 1. Bảng t ng hợp vốn từ ngữ nghề biển ở Thanh Hóa. Bảng t ng hợp vốn từ ngữ nghề biển ở Thanh Hóa (xét nội dung phản ánh).

Số lượng t lệ nhóm từ ngữ ch công cụ, phương tiện xét theo t ng thể các nghề. Số lượng t lệ nhóm từ ngữ ch công cụ, phương tiện, xét theo từng nghề. Từ ghép ch công cụ, phương tiện, xét theo t ng thể các nghề. Từ ghép ch công cụ, phương tiện, xét theo từng nghề.

T ng hợp nguồn gốc định danh từ ngữ ch công cụ, phương tiện. T ng hợp cơ sở lựa chọn định danh của từ ngữ ch công cụ, phương tiện nghề biển ở Thanh Hóa. Số lượng xét về mô hình cấu tạo các bậc định danh của từ ghép chính phụ ch công cụ, phương tiện ở Thanh Hóa. Số lượng t lệ nhóm từ ngữ ch quy trình hoạt động, xét theo t ng thể các nghề.

Số lượng t lệ nhóm từ ngữ ch quy trình hoạt động, xét theo từng nghề. Từ ghép ch quy trình hoạt động, xét theo t ng thể các nghề. Từ ghép ch quy trình hoạt động, xét theo từng nghề. Cơ sở lựa chọn định danh từ ngữ ch quy trình hoạt động nghề biển.

Số lượng và t lệ cấu tạo các nhóm từ ngữ ch sản, xét trên t ng thể các nghề. Số lượng và t lệ cấu tạo các nhóm từ ngữ ch sản phẩm, xét trên từng nghề. Từ ghép ch sản phẩm, xét theo t ng thể các nghề. Từ ghép ch sản phẩm, xét theo từng nghề .